Giải Lịch Sử 10 trang 58
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Lịch Sá» · Trang 58–59
Hai trang này gồm phần kết của bài học về Văn hóa Phục hưng (trang 57) và phần mở đầu của Bài 7 (trang 58). Mình sẽ tóm tắt lý thuyết và giải toàn bộ câu hỏi, bài tập có trên đó nhé.
Tóm tắt lý thuyết (trang 57)
Phần cuối bài nói về thành tựu và ý nghĩa của Văn hóa Phục hưng:
- Tư tưởng: Khoa học, kĩ thuật thời Phục hưng tạo tiền đề cho triết học duy vật phát triển, với các học giả như Phran-xít Bê-cơn, Đề-các-tơ.
- Những chuyển biến tư tưởng tác động to lớn tới chính trị, xã hội, tạo tiền đề cho các cuộc cách mạng xã hội ở châu Âu.
- Các nhà Văn hóa Phục hưng lên án Giáo hội Cơ Đốc lũng đoạn, chống chế độ phong kiến thối nát, đề cao giá trị con người, quyền tự do cá nhân và tinh thần dân tộc.
- Văn hóa Phục hưng được coi là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của giai cấp tư sản chống chế độ phong kiến lỗi thời.
Câu hỏi giữa bài (trang 57)
Đề: Hãy nêu một số thành tựu cơ bản của văn minh Tây Âu thời kì Phục hưng và ý nghĩa của những thành tựu đó.
Trả lời:
Một số thành tựu cơ bản:
| Lĩnh vực | Thành tựu tiêu biểu |
|---|---|
| Văn học | Đan-tê với Thần khúc; Sếch-xpia với các vở kịch Rô-mê-ô và Giu-li-ét, Hăm-lét; Xéc-van-téc với Đôn Ki-hô-tê |
| Hội họa, điêu khắc | Lê-ô-na đơ Vanh-xi với Bữa tiệc cuối cùng, Nàng Mô-na Li-sa; Mi-ken-lăng-giơ với tượng Đa-vít |
| Khoa học, kĩ thuật | Cô-péc-ních với thuyết Nhật tâm; Ga-li-lê; Bru-nô |
| Tư tưởng | Triết học duy vật với Phran-xít Bê-cơn, Đề-các-tơ |
Ý nghĩa:
- Lên án Giáo hội Cơ Đốc, đả kích chế độ phong kiến, đề cao giá trị con người và tự do cá nhân.
- Là cuộc đấu tranh công khai đầu tiên trên lĩnh vực văn hóa, tư tưởng của giai cấp tư sản chống phong kiến.
- Mở đường cho văn minh Tây Âu phát triển trong các thế kỉ tiếp theo, đặt nền móng cho khoa học, tư tưởng hiện đại.
LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG (trang 57)
Bài 1: So sánh cơ sở hình thành văn minh Hy Lạp – La Mã với phương Đông
Đề: Hãy nêu và so sánh cơ sở hình thành nền văn minh Hy Lạp – La Mã cổ đại với các nền văn minh phương Đông.
Trả lời:
| Tiêu chí | Văn minh phương Đông | Văn minh Hy Lạp – La Mã |
|---|---|---|
| Điều kiện tự nhiên | Hình thành ở lưu vực các dòng sông lớn (Nin, Ơ-phơ-rát, Ti-gơ-rơ, Ấn, Hoàng Hà…), đất phù sa màu mỡ | Ven biển Địa Trung Hải, nhiều đảo, đất đai khô cằn ít màu mỡ, nhiều vịnh, hải cảng |
| Kinh tế | Nông nghiệp trồng lúa nước là chủ đạo | Thủ công nghiệp và thương nghiệp (mậu dịch hàng hải) phát triển, nông nghiệp trồng nho, ô liu |
| Chính trị – xã hội | Nhà nước quân chủ chuyên chế trung ương tập quyền | Nhà nước thành bang (Hy Lạp), nền cộng hòa, đế chế (La Mã); có chế độ dân chủ chủ nô |
| Dân cư | Cư dân bản địa | Nhiều tộc người, có sự giao lưu rộng rãi |
Điểm giống: Đều cần lao động của con người và sự phát triển kinh tế làm nền tảng; đều có nhà nước và phân hóa giai cấp.
Điểm khác cốt lõi: Phương Đông gắn với nông nghiệp và sông lớn; Hy Lạp – La Mã gắn với biển, thương mại và thủ công nghiệp. Chính sự khác biệt về điều kiện tự nhiên đã quyết định hướng phát triển kinh tế và thể chế chính trị khác nhau.
Bài 2: Lập bảng thống kê các thành tựu văn minh
Đề: Lập bảng thống kê các thành tựu văn minh cơ bản của Hy Lạp – La Mã cổ đại, của Tây Âu thời kì Phục hưng theo gợi ý.
Trả lời:
| Lĩnh vực | Tác giả, tác phẩm / thành tựu tiêu biểu | Thuộc nền văn minh | Ý nghĩa / giá trị nổi bật |
|---|---|---|---|
| Chữ viết | Hệ chữ cái La-tinh, chữ số La Mã | Hy Lạp – La Mã | Là cơ sở của nhiều hệ chữ viết hiện nay |
| Văn học | Sử thi I-li-át, Ô-đi-xê (Hô-me-rơ) | Hy Lạp – La Mã | Đặt nền móng cho văn học phương Tây |
| Kiến trúc, điêu khắc | Đền Pác-tê-nông, đấu trường Cô-li-dê, tượng Lực sĩ ném đĩa | Hy Lạp – La Mã | Mẫu mực về nghệ thuật, còn ảnh hưởng đến nay |
| Khoa học | Định lí Pi-ta-go, Ta-lét, Ác-si-mét; Y học Hi-pô-crát | Hy Lạp – La Mã | Đặt nền tảng cho khoa học hiện đại |
| Văn học (Phục hưng) | Thần khúc (Đan-tê), Đôn Ki-hô-tê (Xéc-van-téc), kịch Sếch-xpia | Tây Âu Phục hưng | Đề cao con người, phê phán phong kiến |
| Hội họa (Phục hưng) | Nàng Mô-na Li-sa, Bữa tiệc cuối cùng (Lê-ô-na đơ Vanh-xi) | Tây Âu Phục hưng | Kiệt tác hội họa thế giới |
| Khoa học (Phục hưng) | Thuyết Nhật tâm (Cô-péc-ních), Ga-li-lê | Tây Âu Phục hưng | Mở đường cho khoa học cận đại |
Bài 3: Nhận định của Ph. Ăng-ghen
Đề: Ph. Ăng-ghen đã viết: "… Không có cơ sở của nền văn minh Hy Lạp và đế chế La Mã thì không có châu Âu hiện đại". Em có đồng ý với nhận định này không? Vì sao?
Trả lời:
Em đồng ý với nhận định trên.
Lý do:
- Văn minh Hy Lạp – La Mã đã để lại những thành tựu vĩ đại làm nền tảng cho châu Âu: hệ chữ La-tinh, chữ số La Mã, các định lí toán học, triết học, luật pháp (luật La Mã), kiến trúc, nghệ thuật.
- Nhiều thành tựu ấy được kế thừa và phát triển trong thời kì Phục hưng, rồi tiếp tục là cơ sở cho khoa học, tư tưởng, chính trị châu Âu hiện đại.
- Các giá trị về dân chủ, cộng hòa, đề cao con người đều bắt nguồn từ Hy Lạp – La Mã.
Vì vậy có thể nói châu Âu hiện đại đã kế thừa trực tiếp di sản của hai nền văn minh này.
Bài 4 (Vận dụng): Sưu tầm và giới thiệu một thành tựu tiêu biểu
Đề: Hãy sưu tầm tư liệu (qua sách, báo, internet…) và giới thiệu về một thành tựu tiêu biểu của nền văn minh Hy Lạp – La Mã cổ đại hoặc nền văn minh Tây Âu thời kì Phục hưng.
Gợi ý trình bày (ví dụ về bức Nàng Mô-na Li-sa):
- Tên thành tựu: Bức tranh Nàng Mô-na Li-sa (La Joconde).
- Tác giả: Lê-ô-na đơ Vanh-xi, vẽ khoảng năm 1503–1506.
- Mô tả: Chân dung một người phụ nữ với nụ cười bí ẩn; sử dụng kĩ thuật sfumato (chuyển sắc mềm mại) tạo chiều sâu sống động.
- Giá trị: Là kiệt tác hội họa thế giới, tiêu biểu cho tinh thần Phục hưng đề cao vẻ đẹp và giá trị con người; hiện được trưng bày tại Bảo tàng Louvre (Pháp) và là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất nhân loại.
Em có thể chọn thành tựu khác như đấu trường Cô-li-dê, định lí Pi-ta-go, sử thi I-li-át… và trình bày theo bố cục: tên – tác giả/nguồn gốc – mô tả – giá trị, ý nghĩa.
Tóm tắt nội dung
Trang 58 mở đầu Chủ đề 4: Các cuộc cách mạng công nghiệp trong lịch sử thế giới, với Bài 7: Các cuộc cách mạng công nghiệp thời kì cận đại.
Mục tiêu bài học (Học xong bài này, em sẽ):
- Trình bày được những nét chính về bối cảnh lịch sử của các cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại; nêu được thành tựu và ý nghĩa của cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và thứ hai.
- Phân tích được tác động của các cuộc cách mạng công nghiệp đối với phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội.
- Biết sưu tầm, sử dụng tư liệu lịch sử để tìm hiểu về các cuộc cách mạng công nghiệp.
- Có thái độ trân trọng những thành quả của các cuộc cách mạng công nghiệp.
Phần dẫn nhập nêu ví dụ: năm 2021, đi từ Hà Nội vào TP. Hồ Chí Minh bằng máy bay mất gần 2 giờ, tàu hỏa khoảng 30 giờ, xe đạp tới gần 1 000 giờ. Qua đó cho thấy vai trò to lớn của các phương tiện giao thông hiện đại (tàu hỏa, ô tô, tàu thủy, máy bay) – những thành tựu tiêu biểu của các cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại.
Hình 1: Máy bay đang cất cánh.
Trang 58 chỉ có phần mở đầu, chưa có bài tập cần giải. Các câu hỏi của Bài 7 sẽ xuất hiện ở những trang sau.