Giải Lịch Sử 10 trang 61

🔍 Kiến thức cần nhớ

Chủ đề: Những thành tựu cơ bản của Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất

1. Bối cảnh và bản chất:

• Khởi điểm của Cách mạng công nghiệp là sự xuất hiện máy móc
• Thực chất là cuộc cách mạng về kỹ thuật, là sự nhảy vọt từ lao động thủ công sang lao động bằng máy móc

2. Các lĩnh vực tiến bộ chính:

• Ngành dệt
• Luyện kim
• Giao thông vận tải

3. Các phát minh quan trọng trong ngành dệt:

4. Ngành luyện kim và giao thông vận tải:

• 1784: Lò luyện quặng theo phương pháp "pút-đinh" (Hen-ri Cót)
• 1804: Đầu máy xe lửa chạy trên đường ray đầu tiên (Ri-chác Tơ-re-vi-thích)
• 1807: Tàu thủy chở khách chạy bằng hơi nước đầu tiên (Rô-bớt Phơn-tơn, Mỹ)

5. Sự lan tỏa của Cách mạng công nghiệp:

• Từ Anh lan sang các nước châu Âu và Mỹ
• Bỉ: đầu thế kỷ XIX, trọng tâm là luyện kim (thép), khai mỏ (than đá) và dệt
• Pháp: diễn ra khá muộn, đến giữa thế kỷ XIX mới cơ bản trở thành nước công nghiệp

---

⚙️ Bài tập

Câu 1

Đề bài: Em hãy nêu những phát minh và sáng chế cơ bản ở nước Anh và một số nước khác ở châu Âu và Bắc Mỹ trong Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất.

---

Cách 1 — Phương pháp liệt kê theo quốc gia và lĩnh vực

Bước 1: Các phát minh tại nước Anh

Ngành dệt:

• 1733: "Con thoi bay" (Giôn Cay) → giúp thợ dệt không phải lao thoi bằng tay, năng suất tăng gấp đôi
• 1764: Máy kéo sợi Gien-ni (Giêm Ha-gri-vơ)
• 1769: Máy kéo sợi chạy bằng sức nước (Ri-chác Ác-rai) → sợi kéo nhỏ lại và chắc, vải dệt đẹp và bền hơn
• 1785: Máy dệt chạy bằng hơi nước (Ét-mơn Các-rai) → năng suất thợ dệt tăng lên đến 40 lần

Nguồn động lực:

• 1784: Máy hơi nước (Giêm Oát) → tạo ra nguồn động lực mới, giảm sức lao động cơ bắp, khởi đầu quá trình công nghiệp hóa

Ngành luyện kim:

• 1784: Lò luyện quặng theo phương pháp "pút-đinh" (Hen-ri Cót) → dùng luồng khí làm nóng chảy quặng để luyện thành sắt, đơn giản hóa việc luyện quặng

Giao thông vận tải:

• 1804: Đầu máy xe lửa chạy trên đường ray đầu tiên (Ri-chác Tơ-re-vi-thích)

Bước 2: Các phát minh tại các nước khác

Mỹ:

• 1807: Rô-bớt Phơn-tơn chế tạo thành công tàu thủy chở khách chạy bằng hơi nước đầu tiên

Bỉ:

• Đầu thế kỷ XIX: Phát triển ngành luyện kim (thép), khai mỏ (than đá) và dệt

---

Cách 2 — Phương pháp lập bảng hệ thống theo thời gian

💡 Mẹo nhớ: Nhớ theo chuỗi: Dệt → Động lực → Luyện kim → Giao thông (đây cũng là trình tự phát triển logic của công nghiệp)

---

Câu 2

Đề bài: Theo em, phát minh nào là quan trọng nhất? Vì sao?

---

Cách 1 — Phân tích theo tác động lan tỏa

Trả lời: Theo em, máy hơi nước của Giêm Oát (1784) là phát minh quan trọng nhất.

Lý do:

1. Tạo ra nguồn động lực mới:

• Trước đó, sản xuất phụ thuộc vào sức người, sức nước, sức gió → hạn chế về địa điểm và công suất
• Máy hơi nước có thể hoạt động ở bất kỳ đâu, không phụ thuộc điều kiện tự nhiên

1. Tác động lan tỏa đến mọi ngành:

• Ngành dệt: Máy dệt chạy bằng hơi nước (1785) ra đời ngay sau đó
• Giao thông: Đầu máy xe lửa (1804), tàu thủy (1807) đều sử dụng động cơ hơi nước
• Luyện kim: Cung cấp năng lượng cho các lò luyện

1. Khởi đầu quá trình công nghiệp hóa:

• Giảm sức lao động cơ bắp của con người
• Thúc đẩy sản xuất phát triển vượt bậc
• Là nền tảng để Anh trở thành "công xưởng của thế giới"

1. Ý nghĩa lịch sử:

• Đánh dấu bước chuyển từ sản xuất thủ công sang sản xuất cơ khí
• Mở ra kỷ nguyên mới trong lịch sử nhân loại

---

Cách 2 — Phân tích theo tiêu chí đánh giá

Trả lời: Phát minh quan trọng nhất là máy hơi nước của Giêm Oát.

Phân tích theo các tiêu chí:

Kết luận: Máy hơi nước là "trái tim" của Cách mạng công nghiệp, là phát minh có tính chất nền tảng, tạo điều kiện cho tất cả các phát minh khác phát huy hiệu quả.

⚠️ Lưu ý thi: Đây là dạng câu hỏi mở, yêu cầu học sinh đưa ra quan điểm cá nhân và lập luận. Có thể chọn phát minh khác (như con thoi bay, đầu máy xe lửa) nhưng phải có lý do thuyết phục. Điểm mấu chốt là lập luận logic, không phải đáp án duy nhất.

---

🎯 Ghi nhớ: - Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất bắt đầu từ ngành dệt ở nước Anh - Phát minh then chốt: Máy hơi nước (Giêm Oát, 1784) → tạo nguồn động lực mới - Từ Anh lan sang: Mỹ, Bỉ, Pháp và các nước châu Âu khác - Bản chất: Chuyển từ lao động thủ công sang lao động bằng máy móc