Giải Lịch Sử 10 trang 62
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Lịch Sá» · Trang 62–63
🔍 Kiến thức cần nhớ
Cách mạng công nghiệp lần thứ hai
Thời gian: Từ giữa thế kỷ XIX đến khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ (1914)
Bối cảnh lịch sử:
- Diễn ra trong bối cảnh nước Anh đã đạt được những thành tựu quan trọng trong Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất
- Đầu thế kỷ XIX, nhiều nước tư bản ở châu Âu và Bắc Mỹ có điều kiện thuận lợi: đầu tư tư bản tài chính lớn, tài nguyên phong phú, thị trường tiêu thụ lớn, nguồn lao động dồi dào, hệ thống giao thông phát triển mạnh
- Các ngành khoa học Vật lí, Hoá học, Sinh học đạt nhiều thành tựu: Thuyết vạn vật hấp dẫn (Niu-tơn), Định luật bảo toàn vật chất và năng lượng (Lô-mô-nô-xốp), Thuyết tiến hoá (Đác-uyn)
Những thành tựu cơ bản:
- Luyện kim: Phương pháp sử dụng lò cao (Hen-ri Bê-sê-mơ, 1856) → luyện gang lỏng thành thép chất lượng tốt, giá thành rẻ
- Điện: Các khám phá của Mai-cơn Pha-ra-đây, Tô-mát Ê-đi-xơn, Ni-cô-la Tét-la → động cơ điện, điện thoại, vô tuyến điện
- Điện thoại: A-lếch-xan-đơ Gra-ham Beo (1876)
- Bóng đèn sợi đốt: Ê-đi-xơn (1879)
⚙️ Bài tập
Câu hỏi
Đề bài: Em hãy cho biết: Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra trong bối cảnh nào?
Cách 1 — Phân tích theo các yếu tố lịch sử
Bước 1: Xác định thời gian
- Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra từ giữa thế kỷ XIX đến năm 1914 (khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ)
Bước 2: Phân tích bối cảnh
Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra trong bối cảnh:
a) Về nền tảng công nghiệp:
- Nước Anh đã đạt được những thành tựu quan trọng trong Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất
- Quá trình công nghiệp hoá đất nước được đẩy mạnh
b) Về điều kiện kinh tế - xã hội (đầu thế kỷ XIX):
- Nhiều nước tư bản ở châu Âu và Bắc Mỹ tuy vẫn còn là nước nông nghiệp nhưng có nhiều điều kiện thuận lợi:
- Đầu tư tư bản tài chính lớn
- Tài nguyên khá phong phú
- Thị trường tiêu thụ lớn
- Nguồn lao động dồi dào
- Hệ thống giao thông phát triển mạnh
c) Về khoa học - kỹ thuật:
- Từ đầu thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX, các ngành khoa học đạt nhiều thành tựu:
- Vật lí: Thuyết vạn vật hấp dẫn (Niu-tơn)
- Hoá học: Định luật bảo toàn vật chất và năng lượng (Lô-mô-nô-xốp)
- Sinh học: Thuyết tiến hoá (Đác-uyn)
Cách 2 — Trình bày theo sơ đồ tư duy
BỐI CẢNH CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP LẦN THỨ HAI
┌─────────────────────────────────┐
│ THỜI GIAN: Giữa TK XIX - 1914 │
└─────────────────────────────────┘
│
┌───────────────────────────┼───────────────────────────┐
▼ ▼ ▼
┌───────────────┐ ┌─────────────────┐ ┌─────────────────┐
│ NỀN TẢNG │ │ ĐIỀU KIỆN │ │ KHOA HỌC │
│ CÔNG NGHIỆP │ │ KINH TẾ-XÃ HỘI │ │ KỸ THUẬT │
└───────────────┘ └─────────────────┘ └─────────────────┘
│ │ │
▼ ▼ ▼
• Thành tựu CMCN • Tư bản tài chính • Thuyết vạn vật
lần thứ nhất • Tài nguyên phong phú hấp dẫn (Niu-tơn)
• Công nghiệp hoá • Thị trường lớn • Định luật bảo toàn
được đẩy mạnh • Lao động dồi dào (Lô-mô-nô-xốp)
• Giao thông phát triển • Thuyết tiến hoá
(Đác-uyn)💡 Mẹo nhớ: Bối cảnh CMCN lần 2 = "Nền + Điều + Khoa" - Nền tảng từ CMCN lần 1 - Điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi (5 yếu tố: tư bản, tài nguyên, thị trường, lao động, giao thông) - Khoa học kỹ thuật phát triển (Vật lí, Hoá học, Sinh học)
⚠️ Lưu ý thi: - Phân biệt rõ CMCN lần 1 (bắt đầu từ Anh, giữa TK XVIII) và CMCN lần 2 (giữa TK XIX - 1914) - Câu hỏi về bối cảnh thường yêu cầu nêu đủ 3 khía cạnh: nền tảng, điều kiện, khoa học - Nhớ tên các nhà khoa học và thành tựu tiêu biểu: Niu-tơn, Lô-mô-nô-xốp, Đác-uyn
🎯 Ghi nhớ: Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra trong bối cảnh có sự kế thừa từ CMCN lần thứ nhất, các nước tư bản có điều kiện thuận lợi về kinh tế - xã hội, và khoa học kỹ thuật đạt nhiều thành tựu quan trọng làm nền tảng cho các phát minh mới.