Giải Lịch Sử 10 trang 63

🔍 Kiến thức cần nhớ

Cách mạng công nghiệp lần thứ hai

Thời gian: Từ giữa thế kỷ XIX đến khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ (1914)

Bối cảnh lịch sử:

• Diễn ra trong bối cảnh nước Anh đã đạt được những thành tựu quan trọng trong Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất
• Đầu thế kỷ XIX, nhiều nước tư bản ở châu Âu và Bắc Mỹ có điều kiện thuận lợi: đầu tư tư bản tài chính lớn, tài nguyên phong phú, thị trường tiêu thụ lớn, nguồn lao động dồi dào, hệ thống giao thông phát triển mạnh
• Các ngành khoa học Vật lí, Hoá học, Sinh học đạt nhiều thành tựu: Thuyết vạn vật hấp dẫn (Niu-tơn), Định luật bảo toàn vật chất và năng lượng (Lô-mô-nô-xốp), Thuyết tiến hoá (Đác-uyn)

Những thành tựu cơ bản:

• Luyện kim: Phương pháp sử dụng lò cao (Hen-ri Bê-sê-mơ, 1856) → luyện gang lỏng thành thép chất lượng tốt, giá thành rẻ
• Điện: Các khám phá của Mai-cơn Pha-ra-đây, Tô-mát Ê-đi-xơn, Ni-cô-la Tét-la → động cơ điện, điện thoại, vô tuyến điện
• Điện thoại: A-lếch-xan-đơ Gra-ham Beo (1876)
• Bóng đèn sợi đốt: Ê-đi-xơn (1879)

---

⚙️ Bài tập

Câu hỏi

Đề bài: Em hãy cho biết: Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra trong bối cảnh nào?

---

Cách 1 — Phân tích theo các yếu tố bối cảnh

Bước 1: Xác định thời gian

• Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra từ giữa thế kỷ XIX đến năm 1914 (khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ)

Bước 2: Phân tích bối cảnh theo từng khía cạnh

Bước 3: Kết luận

Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra trong bối cảnh:

1. Kế thừa thành tựu của Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất ở Anh
2. Nhiều nước tư bản có điều kiện thuận lợi về kinh tế, xã hội
3. Khoa học tự nhiên phát triển mạnh mẽ, tạo tiền đề cho các phát minh kỹ thuật

---

Cách 2 — Trình bày theo mô hình nguyên nhân - điều kiện

Nguyên nhân khách quan:

• Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất đã hoàn thành ở Anh, tạo nền tảng công nghiệp vững chắc
• Nhu cầu phát triển sản xuất công nghiệp ngày càng cao

Điều kiện thuận lợi:

• Về vốn: Tích luỹ tư bản tài chính lớn từ quá trình khai thác thuộc địa và thương mại
• Về tài nguyên: Nguồn nguyên liệu phong phú (than, sắt, dầu mỏ...)
• Về thị trường: Thị trường tiêu thụ rộng lớn trong nước và thuộc địa
• Về nhân lực: Nguồn lao động dồi dào do quá trình đô thị hoá
• Về hạ tầng: Hệ thống giao thông (đường sắt, đường thuỷ) phát triển mạnh

Tiền đề khoa học - kỹ thuật:

• Thuyết vạn vật hấp dẫn của Niu-tơn
• Định luật bảo toàn vật chất và năng lượng của Lô-mô-nô-xốp
• Thuyết tiến hoá của Đác-uyn
• Các phát minh trong lĩnh vực Vật lí, Hoá học, Sinh học

---

💡 Mẹo nhớ: Bối cảnh CMCN lần 2 = "Nền + Điều + Khoa" - Nền tảng từ CMCN lần 1 - Điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi (5 yếu tố: vốn, tài nguyên, thị trường, lao động, giao thông) - Khoa học tự nhiên phát triển

⚠️ Lưu ý thi: - Phân biệt rõ CMCN lần 1 (bắt đầu ở Anh, giữa thế kỷ XVIII) và CMCN lần 2 (giữa thế kỷ XIX) - Nhớ các nhà khoa học tiêu biểu và phát minh của họ: Niu-tơn, Lô-mô-nô-xốp, Đác-uyn, Pha-ra-đây, Ê-đi-xơn, Tét-la, Gra-ham Beo

---

🎯 Ghi nhớ: Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra trong bối cảnh kế thừa thành tựu CMCN lần 1, với điều kiện kinh tế - xã hội thuận lợi của các nước tư bản châu Âu và Bắc Mỹ, cùng sự phát triển vượt bậc của khoa học tự nhiên từ thế kỷ XVIII đến giữa thế kỷ XIX.