Giải Lịch Sử 10 trang 67

Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Lá»‹ch Sá» · Trang 67–68

Chào các em! Đây là phần cuối của bài học về tác động của các cuộc cách mạng công nghiệp thời cận đại, kèm phần Luyện tập và Vận dụng. Thầy/cô sẽ tóm tắt lý thuyết rồi giải chi tiết từng câu hỏi nhé.

Tóm tắt lý thuyết

Phần b) Tác động về mặt xã hội, văn hoá của cách mạng công nghiệp:

Về mặt xã hội:

Hình thành và phát triển nhiều trung tâm công nghiệp mới, đồng thời là các thành thị đông dân (Luân Đôn, Man-chét-xtơ, Pa-ri, Béc-lin...).
Xuất hiện hai giai cấp đối kháng: tư sản công nghiệp (nắm tư liệu sản xuất) và vô sản (làm thuê).
Mâu thuẫn giữa hai giai cấp ngày càng gay gắt, dẫn đến các cuộc đấu tranh của vô sản chống lại tư sản.

Về mặt văn hoá:

Lối sống và văn hoá công nghiệp ngày càng phổ biến.
Đời sống tinh thần phong phú hơn nhờ điện thoại, ra-đi-ô, điện ảnh...
Giao lưu, kết nối văn hoá giữa các quốc gia, châu lục được đẩy mạnh.

Tác động tiêu cực: ô nhiễm môi trường, bóc lột lao động phụ nữ và trẻ em, xâm chiếm và tranh giành thuộc địa...

Hình minh hoạ: Hình 18 (đường sắt Li-vơ-pun và Man-chét-xtơ, 1831), Hình 19 (tàu chiến của Anh, 1896), Hình 20 (phụ nữ làm việc tại nhà máy dệt ở Bô-xtơn – Mỹ, 1910).

Câu hỏi giữa bài: Ý nghĩa và tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và thứ hai

Đề bài: Hãy nêu ý nghĩa và phân tích tác động của các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất và lần thứ hai.

Trả lời:

Ý nghĩa:

Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất (giữa thế kỉ XVIII – giữa thế kỉ XIX): chuyển nền sản xuất từ thủ công sang cơ khí hoá, mở ra kỉ nguyên sản xuất bằng máy móc.
Cách mạng công nghiệp lần thứ hai (giữa thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX): chuyển sang sản xuất trên cơ sở điện – cơ khí và tự động hoá cục bộ, đưa nền sản xuất bước vào giai đoạn điện khí hoá.

Phân tích tác động:

Mặt	Tác động tích cực	Tác động tiêu cực
Kinh tế	Tăng năng suất lao động, thúc đẩy sản xuất phát triển vượt bậc; làm thay đổi căn bản quá trình sản xuất
Xã hội	Hình thành các trung tâm công nghiệp, thành thị đông dân	Hình thành hai giai cấp đối kháng (tư sản – vô sản), mâu thuẫn gay gắt; bóc lột lao động phụ nữ, trẻ em
Văn hoá	Lối sống công nghiệp phổ biến, đời sống tinh thần phong phú, giao lưu văn hoá được đẩy mạnh
Môi trường	Ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên
Quốc tế	Đẩy mạnh xâm chiếm, tranh giành thuộc địa giữa các nước

LUYỆN TẬP VÀ VẬN DỤNG

Bài 1: Trình bày thành tựu trên trục thời gian

Đề bài: Hãy trình bày một số thành tựu cơ bản của các cuộc cách mạng công nghiệp thời kì cận đại trên trục thời gian.

Lời giải:

Em có thể vẽ trục thời gian theo gợi ý sau:

Cách mạng công nghiệp lần thứ nhất (cuối thế kỉ XVIII – đầu XIX):

1764: Giêm Ha-gri-vơ phát minh máy kéo sợi Gien-ny.
1769: Giêm Oát phát minh (cải tiến) máy hơi nước.
1784: máy hơi nước được ứng dụng rộng rãi.
1785: Et-mơn Các-rai chế tạo máy dệt chạy bằng sức nước.
1804: đầu máy xe lửa chạy bằng hơi nước.
1814: Xti-phen-xơn chế tạo đầu máy xe lửa.
1825: tuyến đường sắt đầu tiên ở Anh.

Cách mạng công nghiệp lần thứ hai (giữa thế kỉ XIX – đầu XX):

1832: phát minh ra máy phát điện.
1876: Bell phát minh điện thoại.
1879: Ê-đi-xơn phát minh bóng đèn điện.
1885 – 1886: chế tạo ô tô chạy bằng động cơ đốt trong.
1903: anh em Rai chế tạo thành công máy bay.

(Em sắp xếp các mốc trên thành một đường thẳng nằm ngang, chia hai giai đoạn để trình bày trực quan.)

Bài 2: Giới thiệu một thành tựu tiêu biểu nhất

Đề bài: Lựa chọn và giới thiệu về một thành tựu mà em cho là tiêu biểu nhất.

Lời giải gợi ý (chọn phát minh ra điện và bóng đèn điện):

Thầy/cô gợi ý chọn bóng đèn điện của Thô-mát Ê-đi-xơn (1879).

Hoàn cảnh: thuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai, gắn với việc tìm ra và ứng dụng điện năng.
Nội dung: Ê-đi-xơn chế tạo thành công bóng đèn sợi đốt có thể thắp sáng bền và lâu, đưa ánh sáng điện vào cuộc sống.
Ý nghĩa: giúp con người không còn lệ thuộc vào ánh sáng tự nhiên, kéo dài thời gian làm việc và sinh hoạt; là tiền đề cho việc điện khí hoá toàn bộ đời sống và sản xuất. Đây là phát minh có ảnh hưởng sâu rộng, làm thay đổi căn bản cuộc sống loài người cho đến tận ngày nay.

(Em có thể chọn thành tựu khác như máy hơi nước, điện thoại, ô tô... miễn là nêu rõ lí do vì sao em cho là tiêu biểu nhất.)

Bài 3: Có đồng ý rằng thành tựu gây tác động tiêu cực, thảm hoạ không?

Đề bài: Có ý kiến cho rằng: Một số thành tựu của các cuộc cách mạng công nghiệp thời kì cận đại cũng đưa đến tác động tiêu cực, thậm chí là gây ra các thảm hoạ cho nhân loại. Em có đồng ý với ý kiến này không? Vì sao?

Lời giải:

Đồng ý với ý kiến này. Vì:

Bên cạnh những lợi ích to lớn, nhiều thành tựu đã bị lạm dụng hoặc kéo theo hệ quả tiêu cực:
Ô nhiễm môi trường: khói bụi từ máy hơi nước, nhà máy, khai thác than gây ô nhiễm không khí, nguồn nước.
Bóc lột lao động: phụ nữ và trẻ em phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, lương thấp (như Hình 20).
Phục vụ chiến tranh: tàu chiến, vũ khí hiện đại (như Hình 19 – tàu chiến của Anh) làm gia tăng các cuộc chiến tranh xâm lược, tranh giành thuộc địa.
Làm sâu sắc thêm mâu thuẫn xã hội giữa tư sản và vô sản.

Tuy nhiên cần hiểu: bản thân các thành tựu khoa học – kĩ thuật là trung tính. Tác động tiêu cực hay thảm hoạ chủ yếu xuất phát từ cách con người sử dụng chúng. Vì vậy con người cần khai thác, ứng dụng thành tựu một cách hợp lí, có trách nhiệm để hạn chế mặt tiêu cực.

Bài Vận dụng: Viết đoạn văn về giả thiết "nếu chưa phát minh ra điện"

Đề bài: Thường ngày, em sử dụng những thiết bị nào dùng đến nguồn điện? Hãy viết một đoạn văn ngắn chia sẻ suy nghĩ của em về giả thiết: Nếu các nhà khoa học, kĩ thuật chưa phát minh ra điện và các thiết bị tiêu thụ điện năng thì cuộc sống chúng ta sẽ ra sao?

Lời giải gợi ý:

Các thiết bị dùng điện thường ngày: bóng đèn, quạt, tủ lạnh, máy giặt, ti vi, điều hoà, điện thoại, máy tính, bếp điện, nồi cơm điện...

Đoạn văn tham khảo:

"Mỗi ngày, em đều sử dụng rất nhiều thiết bị dùng đến điện như đèn học, quạt, tủ lạnh, ti vi, điện thoại và máy tính. Nếu các nhà khoa học chưa phát minh ra điện, cuộc sống của chúng ta sẽ khác đi rất nhiều. Khi màn đêm buông xuống, mọi hoạt động học tập, làm việc sẽ bị gián đoạn vì thiếu ánh sáng. Thức ăn không được bảo quản lạnh nên dễ hư hỏng. Chúng ta sẽ không có ti vi, máy tính hay điện thoại để học tập, giải trí và liên lạc, việc kết nối thông tin trở nên chậm chạp và khó khăn. Sản xuất công nghiệp cũng không thể vận hành máy móc hiện đại, năng suất lao động sẽ rất thấp. Qua đó, em càng thấy biết ơn các nhà khoa học và nhận ra điện là một trong những phát minh quan trọng bậc nhất, góp phần làm cho cuộc sống văn minh, tiện nghi như ngày nay."

(Em có thể viết theo cảm nhận riêng, miễn nêu được vai trò quan trọng của điện và hình dung cuộc sống thiếu điện sẽ bất tiện ra sao.)

Chúc các em học tốt! Nếu cần thầy/cô vẽ trục thời gian chi tiết hơn hoặc mở rộng phần nào, cứ nói nhé.

Chế độ đọc sách →