Giải Lịch Sử 10 trang 11

Hai trang này thuộc Bài 1 "Hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử" (sách Lịch Sử 10 – bộ Kết nối tri thức với cuộc sống), nói về chức năng, nhiệm vụ và nguyên tắc cơ bản của Sử học.

Tóm tắt lý thuyết

Chức năng của Sử học

• Chức năng khoa học: khôi phục các sự kiện lịch sử đã diễn ra trong quá khứ; rút ra bản chất của các quá trình lịch sử để phát hiện quy luật vận động và phát triển của lịch sử.
• Chức năng xã hội: giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức; rút ra bài học kinh nghiệm cho cuộc sống hiện tại.

Nhiệm vụ của Sử học

• Nhận thức: cung cấp tri thức khoa học, giúp con người tìm hiểu, khám phá hiện thực lịch sử một cách khách quan, khoa học, chân thực.
• Giáo dục: góp phần truyền bá những giá trị, truyền thống tốt đẹp, giáo dục đạo đức, tinh thần dân tộc, tình yêu quê hương, đất nước, bồi dưỡng lòng khoan dung, nhân ái...
• Dự báo: thông qua tổng kết thực tiễn, rút ra bài học kinh nghiệm, góp phần dự báo về tương lai của đất nước, nhân loại.

Nguyên tắc cơ bản của Sử học

• Khách quan: tái hiện hiện thực lịch sử dựa trên thông tin đáng tin cậy → nguyên tắc quan trọng nhất.
• Trung thực: tôn trọng sự thật, không xuyên tạc sự thật lịch sử.
• Nhân văn, tiến bộ: phản ánh sự thật nhưng không kích động hận thù, kì thị; góp phần bảo vệ hòa bình, xây dựng xã hội văn minh, nhân ái.

---

Câu hỏi trang 10 (mục a – Chức năng, nhiệm vụ của Sử học)

Câu 1: Nêu khái niệm Sử học

Lời giải:

Sử học là một khoa học nghiên cứu về quá khứ của loài người. Cụ thể, Sử học nghiên cứu về toàn bộ những hoạt động của con người và xã hội loài người trong quá khứ.

Câu 2: Trình bày về đối tượng nghiên cứu, chức năng, nhiệm vụ của Sử học. Nêu ví dụ cụ thể.

Lời giải:

Đối tượng nghiên cứu của Sử học là toàn bộ quá khứ của loài người, bao gồm quá khứ của một cá nhân, một nhóm, một cộng đồng người hay một quốc gia, khu vực hoặc toàn thể nhân loại.

Chức năng:

• Khoa học: khôi phục các sự kiện đã diễn ra; rút ra bản chất, quy luật của lịch sử.
• Xã hội: giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức; rút ra bài học kinh nghiệm cho hiện tại.

Nhiệm vụ: nhận thức, giáo dục và dự báo (như tóm tắt ở trên).

Ví dụ cụ thể:

• Việc nghiên cứu chiến thắng Bạch Đằng năm 938 giúp khôi phục lại diễn biến trận đánh (chức năng khoa học), đồng thời giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc cho thế hệ sau (chức năng xã hội, nhiệm vụ giáo dục).

---

Câu hỏi trang 11 (mục b – Nguyên tắc cơ bản của Sử học)

Câu 1: Câu chuyện Thôi Trữ giết vua được lưu truyền để tôn vinh đức tính nào của nhà sử học?

Lời giải:

Câu chuyện được lưu truyền để tôn vinh đức tính trung thực và khách quan của nhà sử học (người chép sử).

Giải thích: Các viên Thái sử nước Tề thà chịu chết chứ không sửa đổi sự thật theo yêu cầu của Thôi Trữ. Họ ghi lại đúng sự việc "Thôi Trữ giết vua" dù biết sẽ bị giết. Đây là tấm gương về bản lĩnh của người chép sử: sẵn sàng hi sinh tính mạng để bảo vệ nguyên tắc trung thực, khách quan, tôn trọng sự thật lịch sử.

Câu 2: Khai thác Tư liệu 4 (4.1, 4.2) giúp em biết được điều gì trong khi nghiên cứu lịch sử?

Lời giải:

• Tư liệu 4.1 (Thôi Trữ giết vua) cho thấy: trong nghiên cứu và ghi chép lịch sử phải luôn tôn trọng sự thật, trung thực và khách quan, dù phải đối mặt với khó khăn, nguy hiểm. Người chép sử cần có bản lĩnh, dũng cảm bảo vệ sự thật.

• Tư liệu 4.2 (quan điểm của Giô-han Mác-tin Cla-đen-ni-ớt) cho thấy: nhà sử học là con người cụ thể, có tôn giáo, tổ quốc, gia đình nên rất khó hoàn toàn vô tư, tách rời khỏi hoàn cảnh của mình. Vì vậy khi nghiên cứu lịch sử cần ý thức rõ điều này để cố gắng tiếp cận sự thật một cách khách quan nhất, đồng thời cũng cần nhìn nhận tư liệu lịch sử một cách thận trọng, có phê phán.

→ Hai tư liệu bổ sung cho nhau: vừa khẳng định yêu cầu phải trung thực, khách quan, vừa nhắc nhở rằng việc đạt tới khách quan tuyệt đối là rất khó, đòi hỏi nhà sử học phải nỗ lực và có thái độ khoa học.

Câu 3: Phân tích ý nghĩa một số nguyên tắc cơ bản của Sử học

Lời giải:

Nguyên tắc khách quan

• Giúp Sử học tái hiện hiện thực lịch sử đúng như nó đã diễn ra, đưa lại nhận thức đầy đủ, đúng đắn về quá khứ.
• Đây là cơ sở để Sử học thực sự trở thành một khoa học, là nguyên tắc quan trọng nhất.

Nguyên tắc trung thực

• Đòi hỏi nhà sử học tôn trọng sự thật, không xuyên tạc, bóp méo lịch sử.
• Nhờ đó, thông tin và bài học kinh nghiệm do Sử học cung cấp mới đáng tin cậy và có giá trị thực tiễn.

Nguyên tắc nhân văn, tiến bộ

• Sử học phản ánh sự thật quá khứ nhưng không kích động hận thù, xung đột, kì thị, phân biệt đối xử.
• Hướng tới mục đích cao đẹp: góp phần bảo vệ hòa bình, xây dựng xã hội văn minh, tiến bộ, nhân ái.

Ý nghĩa chung: Các nguyên tắc trên có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Chỉ khi đảm bảo khách quan, trung thực thì Sử học mới thực sự là một khoa học, thông tin và bài học mới đáng tin cậy; khi đảm bảo nhân văn, tiến bộ thì Sử học sẽ góp phần xây dựng một thế giới hòa bình, yêu thương, đoàn kết và hợp tác.