Giải Lịch Sử 10 trang 12

🔍 Kiến thức cần nhớ

c) Các phương pháp cơ bản của Sử học

Sử học sử dụng 4 phương pháp cơ bản:

d) Các nguồn sử liệu

Sử liệu là gì?

• Là toàn bộ những hình thức khác nhau của tư liệu lịch sử, chứa đựng thông tin về quá khứ của loài người.

Các loại hình sử liệu:

Sưu tầm và xử lí thông tin sử liệu:

• Sưu tầm sử liệu: Lập danh mục sử liệu cần sưu tầm; tìm kiếm, thu thập thông tin liên quan. Nguồn sử liệu càng đa dạng, đầy đủ càng tốt.
• Xử lí thông tin sử liệu: Phân loại, đánh giá, thẩm định, so sánh nguồn sử liệu để xác định tính xác thực, độ tin cậy và giá trị của sử liệu.

---

⚙️ Bài tập

Câu hỏi (trang 12)

Đề bài: Hãy nêu một số phương pháp cơ bản của Sử học.

---

Cách 1 — Trình bày theo sơ đồ SGK

Bước 1: Xác định yêu cầu đề bài – liệt kê và giải thích các phương pháp cơ bản của Sử học.

Bước 2: Trình bày 4 phương pháp cơ bản:

1. Phương pháp lịch sử:

• Là phương pháp nghiên cứu sự vật, hiện tượng theo các giai đoạn phát triển cụ thể của nó (hình thành, phát triển và tiêu vong).
• Yêu cầu: Khi xem xét, mô tả, khôi phục sự kiện, nhân vật lịch sử phải đặt trong bối cảnh lịch sử cụ thể, tránh suy diễn, hiện đại hóa lịch sử.

2. Phương pháp lô-gích:

• Là phương pháp nghiên cứu mối liên hệ biện chứng bên trong của các sự vật, hiện tượng.
• Các mối liên hệ: nguyên nhân – kết quả, chung – riêng, bản chất – hiện tượng...
• Mục đích: Nhận thức được bản chất, quy luật hay khuynh hướng phát triển của sự vật, hiện tượng.

3. Phương pháp lịch đại và đồng đại:

• Lịch đại: Tìm hiểu mối liên hệ giữa các nhân vật, sự kiện lịch sử theo trình tự thời gian trước – sau, quá khứ – hiện tại (mối liên hệ dọc).
• Đồng đại: Tìm hiểu mối liên hệ giữa các sự kiện, nhân vật, quá trình lịch sử diễn ra trong cùng một thời gian (mối liên hệ ngang).

4. Phương pháp liên ngành:

• Để tìm hiểu cụ thể, sâu sắc các lĩnh vực của đời sống con người và xã hội loài người trong quá khứ.
• Nhà sử học cần vận dụng phương pháp, kĩ thuật nghiên cứu của nhiều ngành khoa học khác: khoa học xã hội và nhân văn, khoa học tự nhiên và công nghệ.

---

Cách 2 — Trình bày theo nhóm đặc điểm (dễ nhớ)

Nhóm 1 – Phương pháp nghiên cứu theo thời gian:

• Phương pháp lịch sử: Theo dõi sự vật qua các giai đoạn (sinh ra → phát triển → suy vong)
• Phương pháp lịch đại: Xem xét theo chiều dọc thời gian (trước – sau)
• Phương pháp đồng đại: Xem xét theo chiều ngang thời gian (cùng lúc)

Nhóm 2 – Phương pháp nghiên cứu theo bản chất:

• Phương pháp lô-gích: Tìm mối liên hệ bên trong, phát hiện quy luật

Nhóm 3 – Phương pháp mở rộng:

• Phương pháp liên ngành: Kết hợp với các ngành khoa học khác

---

💡 Mẹo nhớ: "Lịch – Lô – Đại – Liên" (Lịch sử – Lô-gích – Lịch đại/Đồng đại – Liên ngành)

⚠️ Lưu ý thi: - Đề thi thường yêu cầu phân biệt phương pháp lịch đại và phương pháp đồng đại → Nhớ: Lịch đại = dọc (theo thời gian), Đồng đại = ngang (cùng thời điểm). - Câu hỏi vận dụng có thể cho ví dụ cụ thể và yêu cầu xác định đó là phương pháp nào.

---

🎯 Ghi nhớ: - Sử học có 4 phương pháp cơ bản: lịch sử, lô-gích, lịch đại và đồng đại, liên ngành. - Sử liệu là nguồn tư liệu chứa thông tin về quá khứ, được phân loại theo hình thức (hiện vật, chữ viết, hình ảnh...) và theo tính chất (sơ cấp/thứ cấp). - Khi nghiên cứu lịch sử, cần sưu tầm đa dạng nguồn sử liệu và xử lí khoa học để đảm bảo tính xác thực.