Giải Lịch Sử 10 trang 111
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Lịch Sá» · Trang 111–112
Tóm tắt lý thuyết
a) Chính trị
Thiết chế chính trị
- Các vương triều Đinh – Tiền Lê tiếp thu mô hình quân chủ trung ương tập quyền của phong kiến Trung Quốc.
- Mô hình này được hoàn thiện dần qua các triều Lý – Trần và đạt đỉnh cao dưới triều Lê sơ.
- Hoàng đế đứng đầu, nắm quyền quyết định mọi việc; giúp việc có các cơ quan và hệ thống quan lại. Chính quyền địa phương chia thành nhiều cấp.
- Đặc trưng riêng từng thời kì: Lý – Trần mang tính thân dân; từ Lê sơ về sau mang tính quan liêu, chuyên chế.
- Các cuộc cải cách tiêu biểu: Hồ Quý Ly (cuối XIV – đầu XV), Lê Thánh Tông (cuối XV), Minh Mạng (đầu XIX).
Sơ đồ tổ chức nhà nước thời Lê sơ (Hình 2):
- Trung ương: Hoàng đế → Các cơ quan và quan lại trung ương.
- Địa phương: Đạo/Thừa tuyên (Đô ti, Thừa ti, Hiến ti) → Phủ → Huyện → Xã/thôn/sách/động.
Pháp luật
- Các bộ luật tiêu biểu: Hình thư (Lý), Hình luật (Trần), Quốc triều hình luật (Lê), Hoàng Việt luật lệ (Nguyễn).
b) Kinh tế – Nông nghiệp
- Nông nghiệp lúa nước và văn hóa làng xã là đặc trưng của văn minh Đại Việt.
- Các hoàng đế thực hiện lễ Tịch điền vào mùa xuân để khuyến nông.
- Lễ Tịch điền sớm nhất do vua Lê Hoàn thực hiện tại Núi Đọi (Duy Tiên, Hà Nam) năm 987.
Câu hỏi 1 (trang 110)
Đề: Hãy nêu khái quát tiến trình phát triển văn minh Đại Việt qua các triều đại thông qua trục thời gian.
Trả lời:
Văn minh Đại Việt trải qua các giai đoạn nối tiếp nhau:
| Giai đoạn | Triều đại | Đặc điểm |
|---|---|---|
| Thế kỉ X | Ngô – Đinh – Tiền Lê | Bước đầu hình thành, đặt nền móng quốc gia độc lập, tự chủ |
| Thế kỉ XI – XIV | Lý – Trần | Phát triển mạnh mẽ, toàn diện; mang tính dân tộc, thân dân |
| Thế kỉ XV – XVIII | Lê sơ → Mạc → Lê trung hưng | Đạt đỉnh cao dưới Lê sơ (Lê Thánh Tông); sau đó tiếp tục phát triển |
| Thế kỉ XVI – XVIII | Đàng Trong – Đàng Ngoài | Có giao lưu, tiếp xúc với văn minh phương Tây |
| Thế kỉ XIX | Nguyễn | Giai đoạn cuối của văn minh Đại Việt, trước khi Pháp xâm lược (1858) |
Giải thích: Câu hỏi yêu cầu nắm dòng thời gian liên tục, nên em cần sắp xếp các triều đại theo trình tự thế kỉ và gắn với đặc điểm nổi bật của từng giai đoạn (hình thành → phát triển → đỉnh cao → suy thoái).
Câu hỏi 2 (trang 111)
Đề: Hãy nêu thành tựu tiêu biểu về chính trị của văn minh Đại Việt.
Trả lời:
Về thiết chế chính trị
- Xây dựng và hoàn thiện mô hình quân chủ trung ương tập quyền, đứng đầu là hoàng đế nắm mọi quyền hành.
- Bộ máy nhà nước được tổ chức chặt chẽ từ trung ương đến địa phương, hoàn thiện dần qua Lý – Trần và đạt đỉnh cao thời Lê sơ.
- Có các cuộc cải cách lớn: Hồ Quý Ly, Lê Thánh Tông, Minh Mạng nhằm củng cố và tăng cường quyền lực nhà nước.
Về pháp luật
- Các triều đại chú trọng xây dựng luật pháp với những bộ luật tiêu biểu:
- Hình thư (thời Lý) – bộ luật thành văn đầu tiên.
- Hình luật (thời Trần).
- Quốc triều hình luật (thời Lê) – bộ luật hoàn chỉnh, tiến bộ nhất thời quân chủ.
- Hoàng Việt luật lệ (Luật Gia Long – thời Nguyễn).
Giải thích: Thành tựu chính trị gồm hai mảng chính là tổ chức bộ máy nhà nước và pháp luật, đúng theo hai tiểu mục trong sách. Em nên trả lời đủ cả hai để được điểm trọn vẹn.
Em có muốn cô làm tiếp phần thủ công nghiệp – thương nghiệp và các thành tựu văn hóa ở những trang sau không?