Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 20

Hai trang này thuộc bài đọc Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên của Nguyễn Dữ. Trang 19 là đoạn kết truyện và phần "Lời bình", trang 20 giới thiệu tác giả – tác phẩm và phần "Trả lời câu hỏi". Mình sẽ tóm tắt nội dung rồi giải chi tiết từng câu hỏi nhé.

Tóm tắt phần lý thuyết

Nội dung kết truyện (trang 19)

• Tử Văn sống lại, kể chuyện cho mọi người, dân làng tu sửa đền, mộ tên tướng giặc bị bật tung.
• Một tháng sau, Thổ công đến tiến cử Tử Văn giữ chức Phán sự đền Tản Viên. Tử Văn vui vẻ nhận lời rồi "không bệnh mà mất".
• Năm Giáp Ngọ, có người gặp Tử Văn ngồi trên "xe quan Phán sự" giữa sương mù rồi biến mất. Người đời truyền lại đó là "nhà quan Phán sự".
• Lời bình: khẳng định kẻ sĩ nên cứng cỏi, không nên kiêng sợ sự cứng cỏi.

Tác giả – tác phẩm (trang 20)

• Nguyễn Dữ: quê Hải Dương, sống thời Lê – Mạc, làm quan chưa đầy một năm rồi về ở ẩn.
• Truyền kì mạn lục: gồm 20 truyện viết bằng chữ Hán, theo thể loại truyền kì, sáng tác khoảng nửa đầu thế kỉ XVI, được coi là "thiên cổ kì bút" – đỉnh cao truyện truyền kì trung đại Việt Nam.
• Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên thuộc nhóm truyện về đề tài Nho sĩ.

Câu 1: Người kể chuyện và hình dung ban đầu về Tử Văn

Đề: Xác định người kể chuyện trong Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên. Những lời kể nào giúp bạn có được sự hình dung ban đầu về tính cách của nhân vật Tử Văn?

Trả lời:

• Người kể chuyện là người kể giấu mình (ngôi thứ ba), đứng ngoài câu chuyện, quan sát và thuật lại toàn bộ sự việc. Đây là điểm nhìn toàn tri đặc trưng của thể truyền kì.
• Những lời kể giúp hình dung ban đầu về Tử Văn (ở phần đầu truyện): "Chàng vốn khẳng khái, nóng nảy, thấy sự gian tà thì không thể chịu được, vùng Bắc người ta vẫn khen là một người cương trực."

→ Qua lời giới thiệu trực tiếp này, ta thấy Tử Văn hiện lên là người cương trực, khẳng khái, dũng cảm, ghét cái xấu, dám đấu tranh chống lại điều gian tà.

Câu 2: Các sự kiện chính và trình tự trình bày

Đề: Nêu các sự kiện chính của câu chuyện. Các sự kiện đó được trình bày theo trình tự nào?

Các sự kiện chính:

1. Tử Văn tức giận trước việc tên tướng giặc tác oai tác quái, châm lửa đốt đền.
2. Tử Văn bị bệnh, hồn tướng giặc đến đe dọa, kiện chàng xuống Minh ti.
3. Thổ công xuất hiện, kể rõ sự tình và mách bảo Tử Văn cách đối phó.
4. Tử Văn bị bắt xuống âm phủ, đối chất trước Diêm Vương, vạch trần tội ác tên tướng giặc và được minh oan.
5. Tử Văn được tha về, sống lại, dân làng sửa đền.
6. Thổ công tiến cử, Tử Văn nhận chức Phán sự đền Tản Viên rồi "không bệnh mà mất".

Trình tự trình bày: Các sự kiện được kể theo trình tự thời gian (tuyến tính), việc trước kể trước, việc sau kể sau, tạo nên mạch truyện rõ ràng, logic, giàu kịch tính.

Câu 3: Diễn biến cuộc xử án và yếu tố làm nên chiến thắng

Đề: Tóm tắt diễn biến câu chuyện xử án. Chỉ ra các yếu tố góp phần làm nên chiến thắng của Tử Văn trong phiên tòa. Theo bạn, yếu tố nào đóng vai trò quyết định?

Diễn biến xử án:

• Tử Văn bị quỷ sứ bắt xuống Minh ti, ban đầu Diêm Vương trách mắng, kết tội theo lời tố cáo của tên tướng giặc.
• Tử Văn bình tĩnh, cứng cỏi tâu trình sự thật, một mực kêu oan, xin tư giấy đến đền Tản Viên để đối chứng.
• Tên tướng giặc lo sợ bị lộ, vờ rộng lượng xin tha cho Tử Văn để che giấu tội ác.
• Diêm Vương sinh nghi, cho người đến đền Tản Viên xác minh. Sự thật được phơi bày: tên tướng giặc gian dối, chiếm đền, hại dân.
• Kết quả: tên tướng giặc bị trừng trị (nhốt vào ngục Cửu U), Tử Văn được minh oan, thắng kiện.

Các yếu tố làm nên chiến thắng:

• Sự cương trực, dũng cảm, kiên cường của Tử Văn (không sợ hãi, một mực đấu tranh đến cùng).
• Có chính nghĩa, lẽ phải đứng về phía mình.
• Sự giúp đỡ, mách bảo của Thổ công.
• Sự công minh của Diêm Vương khi cho xác minh sự thật.

Yếu tố quyết định: Bản lĩnh cứng cỏi và lòng dũng cảm của chính Tử Văn. Dù bị đe dọa, kết tội oan, chàng vẫn không lùi bước, kiên trì đấu tranh đòi công lý. Chính khí phách ấy đã buộc sự thật phải sáng tỏ. Thổ công và Diêm Vương chỉ là yếu tố hỗ trợ; nếu Tử Văn nhụt chí, run sợ thì không thể chiến thắng.

Câu 4: Chi tiết khắc họa và tính cách nhân vật Tử Văn

Đề: Nhân vật Tử Văn được khắc họa chủ yếu qua những chi tiết nào? Chọn phân tích một số chi tiết tiêu biểu, từ đó nhận xét khái quát về tính cách nhân vật này.

Nhân vật Tử Văn được khắc họa chủ yếu qua hành động, lời nói và thái độ.

Một số chi tiết tiêu biểu:

• Hành động đốt đền: "tắm gội sạch sẽ, khấn trời, rồi châm lửa đốt đền" → thể hiện sự quyết liệt, dám hành động vì lẽ phải, không sợ thần thánh ma quỷ.
• Thái độ trước hồn tướng giặc đe dọa: "Tử Văn mặc kệ, vẫn cứ ngồi ngất ngưởng tự nhiên" → bản lĩnh, gan dạ, coi thường lời hăm dọa.
• Lời nói trước Diêm Vương: cứng cỏi, không khuất phục, một mực kêu oan và đòi đối chứng → thông minh, kiên cường, tin vào chính nghĩa.

Nhận xét khái quát: Tử Văn là người cương trực, khảng khái, dũng cảm, giàu tinh thần chính nghĩa. Chàng tiêu biểu cho người trí thức (kẻ sĩ) Việt Nam dám đấu tranh chống lại cái ác, cái xấu để bảo vệ công lý, mang vẻ đẹp của khí phách dân tộc.

Câu 5: Ý nghĩa chi tiết "xe quan Phán sự" và "nhà quan Phán sự"

Đề: Sáng tạo chi tiết người đi đường gặp Tử Văn ngồi trên "xe quan Phán sự" và việc người đời sau truyền nhau về "nhà quan Phán sự", tác giả muốn nhấn mạnh điều gì?

Trả lời: Qua hai chi tiết này, tác giả muốn nhấn mạnh:

• Sự thưởng công xứng đáng cho Tử Văn: người chính trực, dũng cảm thì được đền đáp, được giữ chức vị xứng đáng ở cõi âm, "chết đi còn được tiếng về sau".
• Khẳng định triết lí ở hiền gặp lành, chính nghĩa nhất định thắng gian tà.
• Sự bất tử của tinh thần cương trực: Tử Văn tuy mất nhưng tên tuổi vẫn được người đời truyền tụng, trở thành tấm gương lưu danh muôn đời.
• Tạo dư âm, làm tăng tính chân thực và sức hấp dẫn cho câu chuyện truyền kì.

Câu 6: Ý nghĩa thế giới thần linh, ma quỷ

Đề: Thế giới thần linh, ma quỷ trong truyện là sản phẩm hư cấu nghệ thuật của Nguyễn Dữ. Khám phá thế giới đó, bạn hiểu thêm được điều gì về chủ đề của tác phẩm?

Trả lời: Thế giới thần linh, ma quỷ trong truyện không chỉ là yếu tố kì ảo mà còn phản chiếu hiện thực xã hội đương thời:

• Tên tướng giặc bại trận hóa ma quỷ chiếm đền, hại dân, lại đút lót, lừa dối cả Diêm Vương → ám chỉ bọn quan lại tham nhũng, gian ác, lộng hành trong xã hội phong kiến.
• Sự thông đồng, bao che của các thần linh, phán quan ở cõi âm → phản ánh sự thối nát, bất công của bộ máy cai trị nơi trần thế.
• Việc Tử Văn chiến thắng → thể hiện niềm tin vào công lý, vào sự chiến thắng của cái thiện trước cái ác.

→ Qua thế giới hư cấu đó, ta hiểu thêm chủ đề tác phẩm: ca ngợi tinh thần khảng khái, cương trực, dũng cảm dám đấu tranh chống cái ác của kẻ sĩ; đồng thời phê phán, tố cáo hiện thực xã hội đầy bất công, nhũng nhiễu.

Câu 7: Quan niệm về kẻ sĩ trong lời bình

Đề: Nêu quan niệm về kẻ sĩ được thể hiện trong lời bình cuối truyện. Bạn có đồng tình với quan niệm đó không? Vì sao?

Quan niệm về kẻ sĩ trong lời bình:

• Kẻ sĩ phải cứng cỏi, cương trực, không nên kiêng sợ sự cứng cỏi.
• "Kẻ sĩ chỉ lo không cứng cỏi được, còn gãy hay không là việc của trời": người trí thức phải giữ vững khí tiết, làm điều đúng đắn, còn kết quả thế nào là chuyện khác, không vì sợ thiệt thân mà uốn mình theo cái xấu.

Ý kiến cá nhân: Em đồng tình với quan niệm này. Vì:

• Sự cương trực, dám đấu tranh cho lẽ phải là phẩm chất cao đẹp, cần thiết của con người trong mọi thời đại.
• Nếu ai cũng sợ hãi, im lặng trước cái xấu thì cái ác sẽ lộng hành, công lý không được bảo vệ.
• Tuy nhiên, cứng cỏi cần đi cùng sự khôn ngoan, tỉnh táo (như Tử Văn vừa dũng cảm vừa biết tìm bằng chứng, đối chứng) thì mới đạt được kết quả tốt đẹp.

Phần Kết nối đọc – viết (gợi ý)

Đề: Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích một yếu tố làm nên sức hấp dẫn của câu chuyện trong Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên.

Gợi ý đoạn văn mẫu:

Một trong những yếu tố làm nên sức hấp dẫn của Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên là nghệ thuật xây dựng yếu tố kì ảo. Nguyễn Dữ đã sáng tạo một thế giới vừa thực vừa ảo, đan xen giữa cõi trần và cõi âm. Hình ảnh hồn ma tên tướng giặc tác quái, Thổ công hiển linh mách bảo, cảnh xử án nơi Minh ti với Diêm Vương và quỷ sứ... tất cả tạo nên không khí huyền bí, li kì, cuốn hút người đọc. Nhưng đằng sau lớp vỏ kì ảo ấy là hiện thực xã hội phong kiến đầy bất công, là tiếng nói tố cáo cái ác và niềm tin vào công lý. Chính sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố hoang đường và ý nghĩa hiện thực sâu sắc đã khiến câu chuyện vừa hấp dẫn, vừa giàu giá trị tư tưởng, xứng đáng là "thiên cổ kì bút" của văn học trung đại Việt Nam.

(Khoảng 150 chữ — bạn có thể thay yếu tố phân tích bằng "nhân vật Tử Văn cương trực" hoặc "tình huống truyện kịch tính" tùy ý.)

Bạn cần mình mở rộng phân tích chi tiết nào hơn hay viết thêm đoạn văn cho một yếu tố khác không?