Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 21

Mình lưu ý nhỏ: hai ảnh bạn gửi thực ra là trang 20 (phần câu hỏi của Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên) và trang 21 (mở đầu văn bản Chữ người tử tù). Mình sẽ giải hết các câu hỏi trên trang 20 và tóm tắt trang 21 cho bạn nhé.

---

Tóm tắt lý thuyết

Trang 20 giới thiệu tác giả Nguyễn Dữ (quê Hải Dương, sống thời Lê – Mạc, làm quan ngắn rồi về ở ẩn) và tác phẩm Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên – trích từ Truyền kì mạn lục. Đây là tập truyện viết bằng chữ Hán theo thể truyền kì (văn xuôi xen thơ, ca, từ, biền văn, cuối truyện có lời bình), gồm 20 truyện, được xem là "đỉnh cao của thể loại truyền kì Việt Nam thời trung đại". Truyện này thuộc nhóm đề tài Nho sĩ.

Trang 21 bắt đầu văn bản Chữ người tử tù của Nguyễn Tuân, mở đầu bằng cuộc trò chuyện giữa viên quản ngục và thầy thơ lại khi nhận được phiến trát báo sắp tiếp nhận sáu tử tù, trong đó có Huấn Cao – người nổi tiếng tài viết chữ đẹp.

---

Trả lời câu hỏi (trang 20)

Câu 1

Xác định người kể chuyện trong Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên. Những lời kể nào giúp bạn có được sự hình dung ban đầu về tính cách của nhân vật Tử Văn?

Trả lời:

• Người kể chuyện là người kể ngôi thứ ba (người kể giấu mình), đứng ngoài quan sát và thuật lại toàn bộ câu chuyện một cách khách quan.
• Những lời kể giúp hình dung tính cách Tử Văn ngay từ đầu:
• "Chàng vốn khẳng khái, nóng nảy, thấy sự tà gian thì không thể chịu được, vùng Bắc người ta vẫn khen là một người cương trực."
• Lời giới thiệu trực tiếp này cho thấy Tử Văn là người khẳng khái, cương trực, dũng cảm, ghét cái ác cái gian tà. Đây là cơ sở để người đọc tin vào hành động đốt đền của chàng sau đó.

Câu 2

Nêu các sự kiện chính của câu chuyện. Các sự kiện đó được trình bày theo trình tự nào?

Các sự kiện chính:

1. Tử Văn tức giận trước việc hồn ma tướng giặc tác oai tác quái nên châm lửa đốt đền.
2. Sau khi đốt đền, Tử Văn bị sốt nóng sốt rét; hồn ma tướng giặc (Bách hộ họ Thôi) đến đe dọa, đòi chàng dựng lại đền.
3. Thổ công hiện lên, kể rõ sự tình và bày cách đối phó với tên tướng giặc.
4. Tử Văn bị bắt xuống âm phủ, bị quỷ sứ tra hỏi nhưng chàng không nao núng, kiên quyết tố cáo tội ác của tướng giặc trước Diêm Vương.
5. Diêm Vương xử cho Tử Văn thắng kiện; tướng giặc bị trừng trị, Thổ công được phục chức.
6. Tử Văn được tiến cử giữ chức Phán sự đền Tản Viên.

Trình tự trình bày: theo trình tự thời gian tuyến tính (việc nào xảy ra trước kể trước), kết hợp quan hệ nhân – quả (đốt đền → bị kiện → thắng kiện → nhậm chức).

Câu 3

Tóm tắt diễn biến câu chuyện xử án. Chỉ ra các yếu tố góp phần làm nên chiến thắng của Tử Văn trong phiên toà. Theo bạn, yếu tố nào đóng vai trò quyết định?

Tóm tắt vụ xử án:
Tử Văn bị bắt xuống âm phủ. Ban đầu Diêm Vương tin lời tố cáo của tướng giặc, mắng Tử Văn ngạo mạn. Nhưng Tử Văn bình tĩnh kêu oan, kể rõ sự thật và xin Diêm Vương cho người đến đền Tản Viên kiểm chứng. Khi bị vạch trần, tướng giặc đuối lí, hốt hoảng xin giảm án. Cuối cùng Diêm Vương xử Tử Văn thắng, trừng phạt kẻ gian.

Các yếu tố làm nên chiến thắng:

Yếu tố quyết định: chính là bản lĩnh cương trực, dũng cảm của Tử Văn. Dù chính nghĩa thuộc về mình và có sự giúp đỡ của Thổ công, nếu Tử Văn không dám đấu tranh đến cùng, không kiên quyết đòi minh oan thì sự thật khó được phơi bày. Tinh thần đấu tranh không khoan nhượng với cái xấu mới là cội nguồn của chiến thắng.

Câu 4

Nhân vật Tử Văn được khắc hoạ chủ yếu qua những chi tiết nào? Chọn phân tích một số chi tiết tiêu biểu, từ đó nhận xét khái quát về tính cách nhân vật này.

Các phương diện khắc họa: lời giới thiệu trực tiếp, hành động và lời nói của nhân vật.

Phân tích một số chi tiết tiêu biểu:

• Hành động đốt đền: "tắm gội sạch sẽ, khấn trời rồi châm lửa đốt đền" → thể hiện sự thận trọng, đường hoàng và lòng quả cảm dám trừ hại cho dân.
• Thái độ trước hồn ma tướng giặc: khi bị đe dọa, Tử Văn vẫn "ngồi ngất ngưởng tự nhiên", mặc kệ → bản lĩnh, không sợ tà ma.
• Trước Diêm Vương: dù bị quát mắng, chàng vẫn "không hề run sợ", kêu oan và đòi đối chất → kiên cường, cứng cỏi, đấu tranh đến cùng cho lẽ phải.

Nhận xét khái quát: Tử Văn là hình tượng kẻ sĩ cương trực, khẳng khái, dũng cảm, trọng công lí, đại diện cho chính nghĩa dám đương đầu với cái ác để bảo vệ điều thiện.

Câu 5

Sáng tạo chi tiết người đi đường gặp Tử Văn ngồi trên "xe quan Phán sự" và việc người đời sau truyền nhau về "nhà quan Phán sự", tác giả muốn nhấn mạnh điều gì?

Trả lời:

• Chi tiết này khẳng định phần thưởng xứng đáng dành cho người chính trực: Tử Văn được nhậm chức Phán sự – một vị trí giữ gìn công lí.
• Nhấn mạnh niềm tin của nhân dân vào luật nhân quả, ở hiền gặp lành, chính nghĩa nhất định chiến thắng.
• Việc người đời sau còn truyền tụng cho thấy tiếng thơm của người cương trực được lưu danh muôn đời, đồng thời tăng tính chân thực, hấp dẫn cho câu chuyện truyền kì.

Câu 6

Thế giới thần linh, ma quỷ trong truyện là sản phẩm hư cấu nghệ thuật của Nguyễn Dữ. Khám phá thế giới đó, bạn hiểu thêm được điều gì về chủ đề của tác phẩm?

Trả lời:

• Thế giới thần linh, ma quỷ (Thổ công, hồn ma tướng giặc, Diêm Vương, âm phủ...) là yếu tố kì ảo đặc trưng của thể truyền kì.
• Qua đó tác giả phản ánh hiện thực xã hội đương thời: cái ác lộng hành (tướng giặc cướp đền, đút lót cả thần linh), công lí có lúc bị che mờ ngay cả ở cõi âm.
• Đồng thời thể hiện niềm tin vào công lí và chính nghĩa: dù cái ác hoành hành, cuối cùng vẫn bị trừng trị; người ngay thẳng được đền đáp.
• Chủ đề tác phẩm vì thế được tô đậm: ca ngợi tinh thần khẳng khái, cương trực, dám đấu tranh chống cái ác của kẻ sĩ; khẳng định chính nghĩa thắng gian tà.

Câu 7

Nêu quan niệm về kẻ sĩ được thể hiện trong lời bình cuối truyện. Bạn có đồng tình với quan niệm đó không? Vì sao?

Quan niệm về kẻ sĩ trong lời bình:
Lời bình đề cao tính cứng cỏi, cương trực: kẻ sĩ phải "cứng cỏi, không khuất phục", dám đấu tranh đến cùng cho lẽ phải, không được mềm yếu, run sợ trước cường quyền. Người làm việc thiện, giữ chính nghĩa thì sẽ được đền đáp xứng đáng.

Ý kiến cá nhân (gợi ý):

Em đồng tình với quan niệm này. Vì:

• Sự cương trực, dám đứng lên bảo vệ lẽ phải là phẩm chất quý của con người ở mọi thời đại.
• Nếu ai cũng sợ hãi, im lặng trước cái xấu thì cái ác sẽ ngày càng lộng hành.
• Tinh thần đấu tranh không khoan nhượng với cái ác vẫn còn nguyên giá trị trong cuộc sống hôm nay.

---

Kết nối đọc – viết (trang 20)

Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích một yếu tố làm nên sức hấp dẫn của câu chuyện trong Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên.

Đoạn văn tham khảo (yếu tố kì ảo):

Một trong những yếu tố làm nên sức hấp dẫn của Chuyện chức Phán sự đền Tản Viên chính là yếu tố kì ảo. Nguyễn Dữ đã dựng nên một thế giới đầy màu sắc huyền hoặc với hồn ma tướng giặc tác quái, Thổ công hiện về mách bảo, cảnh xử án nơi âm phủ với Diêm Vương và lũ quỷ sứ. Những chi tiết hoang đường ấy không chỉ tạo nên không khí li kì, lôi cuốn, kích thích trí tưởng tượng của người đọc, mà còn là phương tiện nghệ thuật đắc lực để tác giả gửi gắm tư tưởng. Qua thế giới kì ảo, hiện thực xã hội với cái ác lộng hành và công lí bị che mờ được phản ánh kín đáo mà sâu sắc. Đồng thời, yếu tố kì ảo giúp khẳng định niềm tin vào chính nghĩa: kẻ gian tà cuối cùng bị trừng trị, người cương trực được đền đáp. Nhờ vậy, câu chuyện vừa hấp dẫn, vừa giàu ý nghĩa nhân văn.

(Khoảng 150 chữ)

---

Chuẩn bị đọc – Chữ người tử tù (trang 21)

Dựa vào nhan đề Chữ người tử tù, bạn thử suy đoán xem tác phẩm viết về câu chuyện gì.

Gợi ý suy đoán:

• Nhan đề ghép hai hình ảnh tương phản: "chữ" (cái đẹp, nghệ thuật thư pháp, tài hoa) và "người tử tù" (người bị kết án tử hình, ở hoàn cảnh ngặt nghèo nhất).
• Có thể suy đoán: tác phẩm kể về một tử tù có tài viết chữ đẹp, và câu chuyện xoay quanh nét chữ – cái đẹp – do một người sắp bị xử tử tạo ra trong hoàn cảnh đặc biệt.
• Gợi mở chủ đề về cái đẹp, cái tài và thiên lương con người ngay cả nơi ngục tù tăm tối.

(Phần văn bản trang 21 mở đầu bằng đoạn quản ngục nhận phiến trát, biết trong số tử tù sắp đến có Huấn Cao – người nổi tiếng tài viết chữ nhanh và đẹp, lại có tài bẻ khóa vượt ngục, từ đó hé lộ nhân vật trung tâm của truyện.)

Bạn muốn mình đào sâu thêm câu nào hoặc viết thêm đoạn văn theo hướng khác (ví dụ phân tích nhân vật Tử Văn) thì cứ nói nhé.