Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 23

Đây là hai trang trích đoạn truyện ngắn "Chữ người tử tù" của Nguyễn Tuân (sách Ngữ Văn 10, bộ Kết nối tri thức). Hai trang này không có bài tập kiểu trắc nghiệm, mà có các hộp gợi ý đọc (câu hỏi trong khi đọc) nằm bên phải trang. Mình sẽ tóm tắt nội dung rồi trả lời từng câu hỏi đó nhé.

Tóm tắt nội dung đoạn trích

Đoạn này nằm ở phần đầu truyện, khắc họa nhân vật viên quản ngục trước khi Huấn Cao bị giải đến:

• Sau cuộc trò chuyện với thầy thơ lại, viên quản ngục một mình ngồi suy nghĩ trong đêm khuya. Khung cảnh nhà tù tĩnh lặng, có tiếng trống thành phủ, tiếng kiểng mõ, tiếng chó cắn ma, và hình ảnh ngôi sao Hôm sắp lặn.
• Tác giả miêu tả ngoại hình và tâm tư quản ngục: "đầu đã điểm hoa râm, râu đã ngả màu", gương mặt tư lự nhưng lúc này bình lặng như "mặt nước ao xuân, bằng lặng, kín đáo và êm nhẹ".
• Nguyễn Tuân khái quát: trong chốn đề lao đầy tàn nhẫn và lừa lọc, tính cách dịu dàng và tấm lòng biết trọng người ngay của viên quản ngục là "một thanh âm trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ".
• Quản ngục trăn trở về Huấn Cao: ông kính mến khí phách, muốn biệt đãi người tài nhưng còn e ngại thầy thơ lại cáo giác.
• Cảnh áp giải tù: sáu người tù chung một chiếc gông dài tám thước. Huấn Cao đứng đầu gông, bình thản bảo bạn tù "dỗ gông" để rệp khỏi cắn, rồi lạnh lùng dỗ mạnh gông xuống thềm đá, bất chấp lời dọa nạt của lính áp giải. Khí phách hiên ngang của ông hiện lên rõ rệt ngay từ đầu.

Câu 1: Chi tiết về quản ngục (hộp gợi ý trang 22)

Đề: "Chú ý các chi tiết cho biết ngoại hình, suy nghĩ, lời nói, sở thích, môi trường sống của quản ngục và những câu văn khái quát được tính cách nhân vật này."

Trả lời:

Câu văn khái quát tính cách nhân vật: "tính cách dịu dàng và lòng biết giá người, biết trọng người ngay của viên quan coi ngục này là một thanh âm trong trẻo chen vào giữa một bản đàn mà nhạc luật đều hỗn loạn xô bồ."

Ý nghĩa: Hình ảnh so sánh này cho thấy quản ngục là người có thiên lương trong sạch, lạc lõng giữa môi trường nhơ bẩn. Đây chính là điểm tựa để Nguyễn Tuân làm nổi bật vẻ đẹp của con người dù sống nơi tăm tối.

Câu 2: Dự đoán cách quản ngục đối xử với Huấn Cao (hộp gợi ý trang 23)

Đề: "Theo bạn, viên quản ngục sẽ đối xử với Huấn Cao như thế nào? Chi tiết nào ở phần 1 có thể khiến bạn suy đoán như vậy?"

Trả lời:

Mình dự đoán viên quản ngục sẽ đối xử với Huấn Cao bằng thái độ trân trọng, nể phục, thậm chí biệt đãi đặc biệt chứ không tàn nhẫn như với những tù nhân thường.

Những chi tiết ở phần 1 dẫn đến suy đoán này:

• Quản ngục là người "biết kính mến khí phách", "biết tiếc, biết trọng người có tài".
• Ông tự nhủ rõ ràng: "Ta muốn biệt đãi ông Huấn Cao, ta muốn cho ông ta đỡ cực trong những ngày cuối cùng còn lại."
• Ông được khái quát là "một thanh âm trong trẻo", có thiên lương, khác hẳn với những kẻ "quay quắt" trong chốn lao tù.

Những chi tiết này cho thấy quản ngục là người trọng cái đẹp, trọng nhân tài, nên chắc chắn sẽ ngầm dành cho Huấn Cao sự đối đãi tử tế.

Câu 3: Hình dung hoàn cảnh cuộc gặp gỡ (hộp gợi ý trang 23)

Đề: "Hình dung hoàn cảnh của cuộc gặp gỡ giữa quản ngục và Huấn Cao."

Trả lời:

Cuộc gặp gỡ diễn ra trong một hoàn cảnh hết sức éo le, đầy nghịch lý:

• Về không gian: nơi nhà tù tăm tối, ẩm thấp, đầy rệp và sự tàn nhẫn — môi trường đối lập hoàn toàn với cái đẹp, cái thanh cao.
• Về vị thế: hai người ở hai vị trí đối lập. Quản ngục là người đại diện cho trật tự xã hội phong kiến (kẻ cai quản tù), còn Huấn Cao là tử tù, người chống lại triều đình, sắp bị xử chém.
• Về tâm hồn: dù ở hai phía đối nghịch về địa vị, cả hai lại là người tri âm tri kỉ. Huấn Cao có tài, có khí phách; quản ngục có tấm lòng biệt nhỡn liên tài. Họ gặp nhau như hai tâm hồn cùng yêu cái đẹp tìm đến nhau giữa chốn ngục tù.

Chính sự gặp gỡ "khác thường" này tạo nên tình huống truyện độc đáo, làm nền cho cảnh cho chữ "xưa nay chưa từng có" ở cuối tác phẩm. Hoàn cảnh trớ trêu càng tô đậm vẻ đẹp của thiên lương và tài hoa.

Nếu bạn cần, mình có thể giải thêm các câu hỏi ở phần "Sau khi đọc" của bài này nhé.