Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 79

🔍 Kiến thức cần nhớ

Đây là phần tiếp theo của văn bản nghị luận bàn về "Lòng đồng cảm của người nghệ sĩ". Nội dung chính:

1. Góc nhìn riêng của nghệ sĩ: Khác với nhà khoa học, bác làm vườn, thợ mộc... họa sĩ nhìn sự vật dưới góc độ thẩm mĩ (hình thức, dáng vẻ) chứ không phải góc độ thực tiễn.

1. Thế giới của Mĩ và thế giới của Chân - Thiện: Tiêu chuẩn giá trị trong thế giới của Mĩ khác với thế giới của Chân và Thiện. Nghệ sĩ quan tâm đến màu sắc, hình dạng chứ không phải giá trị thực tiễn.

1. Tấm lòng đồng cảm: Họa sĩ đưa tấm lòng mình vào trạng thái hồn nhiên như trẻ nhỏ, cùng buồn cùng vui, cùng khóc cùng cười với đối tượng miêu tả.

1. Sự đồng cảm trong sáng tạo nghệ thuật: Lòng đồng cảm trải khắp sinh vật và phi sinh vật. Nghệ sĩ phải "đề tâm" vào đối tượng, hòa làm một với nó ("ta và vật một thể").

1. Thiên bẩm đồng cảm: Người bình thường cũng có sự đồng cảm với hình dạng, màu sắc, đặc biệt trẻ em rất giàu lòng đồng cảm.

---

⚙️ Bài tập

Câu hỏi 1: Góc nhìn riêng về sự vật được thể hiện thế nào ở những người có nghề nghiệp khác nhau?

Đề bài: (Câu hỏi bên lề trang 78) Góc nhìn riêng về sự vật được thể hiện thế nào ở những người có nghề nghiệp khác nhau?

Cách 1 — Phân tích theo văn bản

Bước 1: Xác định các đối tượng được so sánh

Văn bản đề cập đến cùng một gốc cây nhưng được nhìn nhận bởi nhiều người khác nhau:

Bước 2: Phân tích góc nhìn của từng người

Bước 3: Kết luận

• Ba người đầu (nhà khoa học, bác làm vườn, thợ mộc) đều có mục đích thực tiễn, quan tâm đến quan hệ nhân quả và giá trị sử dụng.
• Riêng họa sĩ chỉ thưởng thức dáng vẻ hiện tại, không có mục đích gì khác → Đây là góc nhìn của thế giới Mĩ (cái Đẹp).

Cách 2 — Khái quát theo triết học thẩm mĩ

Có thể phân chia thành hai nhóm:

Nhóm 1 - Góc nhìn thực tiễn (Chân - Thiện):

• Quan tâm đến công dụng, giá trị sử dụng
• Đặt câu hỏi: "Vật này dùng để làm gì?"
• Ví dụ: Nhà khoa học, bác làm vườn, thợ mộc

Nhóm 2 - Góc nhìn thẩm mĩ (Mĩ):

• Quan tâm đến hình thức, vẻ đẹp
• Đặt câu hỏi: "Vật này đẹp như thế nào?"
• Ví dụ: Họa sĩ, nhà thơ, nghệ sĩ

💡 Mẹo nhớ: "Người thường nhìn ích - Nghệ sĩ nhìn đẹp"

---

Câu hỏi 2: Phải chăng đồng cảm là một phẩm chất không thể thiếu ở người nghệ sĩ?

Đề bài: (Câu hỏi bên lề trang 78) Phải chăng đồng cảm là một phẩm chất không thể thiếu ở người nghệ sĩ?

Cách 1 — Phân tích dựa trên văn bản

Luận điểm chính: ĐÚNG - Đồng cảm là phẩm chất không thể thiếu

Lý do 1: Đồng cảm giúp nghệ sĩ thấu hiểu đối tượng

• Họa sĩ phải đưa tấm lòng mình về trạng thái hồn nhiên như trẻ nhỏ
• "Cùng buồn cùng vui, cùng khóc cùng cười với đối tượng miêu tả"

Lý do 2: Không có đồng cảm thì không thể sáng tạo thực sự

• Văn bản khẳng định: "Nếu không có tấm lòng đồng cảm bao la như thế mà chăm chăm vào kĩ thuật vẽ thì chắc chắn không thể trở thành họa sĩ thực sự được"
• "Dù có vẽ được thì tối đa cũng chỉ là thợ vẽ mà thôi"

Lý do 3: Đồng cảm tạo nên sức mạnh tinh thần

• Nhờ tấm lòng đồng cảm bao la, họa sĩ có được "sức mạnh tinh thần phong phú mà dư dật"

Cách 2 — Lập luận phản biện và khẳng định

Giả sử ngược lại: Nếu nghệ sĩ không có lòng đồng cảm thì sao?

• Chỉ vẽ được hình thức bên ngoài, không thể hiện được "cái thần"
• Tác phẩm sẽ khô khan, vô hồn
• Không thể chạm đến trái tim người xem

Kết luận: Đồng cảm chính là cầu nối giữa nghệ sĩ và đối tượng sáng tạo, giữa tác phẩm và người thưởng thức. Đây là phẩm chất cốt lõi của người nghệ sĩ.

⚠️ Lưu ý thi: Đây là dạng câu hỏi "Phải chăng...?" - cần trả lời rõ ràng ĐÚNG/SAI rồi mới phân tích lý do.

---

Câu hỏi 3: Trong sáng tạo nghệ thuật, sự đồng cảm được biểu hiện như thế nào?

Đề bài: (Câu hỏi bên lề trang 79) Trong sáng tạo nghệ thuật, sự đồng cảm được biểu hiện như thế nào?

Cách 1 — Phân tích theo các biểu hiện cụ thể

Biểu hiện 1: Đồng cảm với mọi sự vật

• Lòng đồng cảm không chỉ dành cho đồng loại mà trải khắp sinh vật và phi sinh vật ở mọi nơi
• Chó ngựa có hoa, trong thế giới của Mĩ đều là vật sống có linh hồn, biết cười biết khóc

Biểu hiện 2: Nhân hóa vạn vật

• Nhà thơ thường nghe thấy "chim cuốc kêu ra máu, con đỗ mùa thu, thấy hoa đào cười gió đông, bươm bướm đất xuân về"
• Đây là cách nghệ sĩ "mở rộng lòng ra để biết đồng cảm nhiều hơn với vạn vật"

Biểu hiện 3: "Đề tâm" vào đối tượng

• Họa sĩ phải "đề tâm vào bình hoa, để mình biến thành bình hoa, cảm nhận cái lực của bình hoa mới thể hiện được cái thần của bình hoa"
• Muốn miêu tả bình minh thì "tấm lòng chúng tôi phải chiếu sáng cùng với bình minh"

Biểu hiện 4: "Ta và vật một thể"

• Đây là cảnh giới cao nhất: hòa hợp làm một giữa cái chủ quan của con người và thế giới nói chung
• Vạn vật đều thu cả vào tâm trí của người nghệ sĩ

Cách 2 — Tổng hợp theo mức độ

💡 Mẹo nhớ: Đồng cảm trong nghệ thuật = Quan sát → Cảm nhận → Hòa nhập

---

🎯 Ghi nhớ

1. Góc nhìn nghệ sĩ khác với góc nhìn thực tiễn: quan tâm đến cái Đẹp (Mĩ) chứ không phải công dụng.

1. Đồng cảm là phẩm chất cốt lõi của nghệ sĩ - không có đồng cảm thì chỉ là "thợ vẽ" chứ không phải họa sĩ thực sự.

1. Biểu hiện cao nhất của đồng cảm trong sáng tạo là "ta và vật một thể" - nghệ sĩ hòa làm một với đối tượng sáng tạo.

1. Ba khái niệm quan trọng:

• Mĩ, Chân, Thiện: Ba giá trị lớn của đời sống (Đẹp, Thật, Tốt)
• Thế giới đại đồng: Thế giới có sự giao hòa, đồng cảm giữa mọi đối tượng
• Ta và vật một thể: Trạng thái hòa hợp giữa chủ quan con người và thế giới khách quan