Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 99

📋 Nhận xét về nội dung các trang

Trang 98: Đây là trang lý thuyết về sử thi, bao gồm các nội dung:

• Đặc điểm lời kể trong sử thi
• Ý nghĩa của sử thi đối với cộng đồng và nhân loại
• Trích dẫn trong văn bản (trực tiếp và gián tiếp)
• Phần bị tỉnh lược trong văn bản

Trang 99: Đây là trang mở đầu văn bản 1 - "Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác" (trích I-li-át) của Hô-me-rơ (Hómèros). Trang này chứa:

• Câu hỏi định hướng đọc văn bản
• Phần đầu của đoạn trích

---

⚙️ Bài tập

Câu hỏi định hướng (Trang 99)

Đề bài:

"Trong cuộc sống, việc thực hiện bổn phận với cộng đồng và với gia đình nhiều khi mâu thuẫn. Theo bạn, ứng xử thế nào mới là hợp tình, hợp lí?"

---

🔍 Kiến thức cần nhớ

Đây là câu hỏi nghị luận xã hội kết hợp với định hướng đọc hiểu văn bản sử thi. Câu hỏi đặt ra vấn đề về mâu thuẫn giữa trách nhiệm cá nhân với gia đình và trách nhiệm với cộng đồng - một chủ đề xuyên suốt trong đoạn trích "Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác".

---

Cách 1 — Phân tích theo luận điểm logic

Bước 1: Xác định vấn đề

Trong cuộc sống, mỗi người đều có hai loại bổn phận:

• Bổn phận với gia đình: chăm sóc cha mẹ, vợ/chồng, con cái; mang lại hạnh phúc cho người thân
• Bổn phận với cộng đồng: đóng góp cho xã hội, bảo vệ Tổ quốc, phục vụ lợi ích chung

Hai bổn phận này đôi khi mâu thuẫn với nhau, buộc con người phải lựa chọn.

Bước 2: Phân tích cách ứng xử hợp tình, hợp lí

(a) Cân nhắc mức độ cấp thiết và tầm quan trọng:

• Khi cộng đồng đứng trước nguy cơ lớn (chiến tranh, thiên tai, dịch bệnh), bổn phận với cộng đồng cần được ưu tiên
• Khi gia đình gặp biến cố nghiêm trọng, cần dành thời gian cho gia đình

(b) Tìm cách dung hòa:

• Sắp xếp thời gian hợp lý để vừa hoàn thành trách nhiệm xã hội, vừa chăm lo gia đình
• Giải thích để người thân hiểu và ủng hộ

(c) Đặt lợi ích chung lên trên khi cần thiết:

• Trong những thời khắc quyết định, lợi ích cộng đồng, quốc gia thường được đặt lên hàng đầu
• Đây là biểu hiện của tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nước

Bước 3: Liên hệ với đoạn trích

Nhân vật Héc-to trong đoạn trích là minh chứng điển hình: dù yêu thương vợ con, chàng vẫn chọn ra trận để bảo vệ thành Tơ-roa. Đó là sự hy sinh cao cả, đặt bổn phận với cộng đồng lên trên hạnh phúc cá nhân.

---

Cách 2 — Trình bày theo quan điểm cá nhân kết hợp dẫn chứng

Quan điểm: Ứng xử hợp tình, hợp lí là biết cân bằng giữa hai bổn phận, nhưng khi buộc phải lựa chọn, nên đặt lợi ích cộng đồng lên trước, đồng thời không quên trách nhiệm với gia đình.

Lập luận:

1. Gia đình là tế bào của xã hội: Chăm lo cho gia đình cũng là góp phần xây dựng xã hội tốt đẹp. Một người không lo được cho gia đình thì khó có thể đóng góp hiệu quả cho cộng đồng.

1. Cộng đồng là môi trường sống của gia đình: Nếu cộng đồng sụp đổ, gia đình cũng không thể tồn tại. Vì vậy, bảo vệ cộng đồng chính là bảo vệ gia đình theo nghĩa rộng.

1. Cách ứng xử khôn ngoan:

• Trong điều kiện bình thường: cân bằng cả hai
• Trong tình huống đặc biệt: ưu tiên bổn phận cấp thiết hơn
• Luôn giữ sự chân thành, giải thích rõ ràng với người thân

Dẫn chứng:

• Các chiến sĩ, bác sĩ trong đại dịch COVID-19 đã tạm xa gia đình để phục vụ cộng đồng
• Những người lính biên phòng xa nhà để bảo vệ biên cương Tổ quốc

---

💡 Mẹo nhớ: Khi làm bài nghị luận về mâu thuẫn bổn phận, hãy nhớ công thức: Cân bằng → Ưu tiên khi cần → Dung hòa sau đó

⚠️ Lưu ý thi: Đây là dạng câu hỏi thường xuất hiện trong phần Nghị luận xã hội hoặc câu hỏi mở đầu khi đọc hiểu văn bản sử thi. Cần trả lời có luận điểm rõ ràng, dẫn chứng cụ thể và liên hệ bản thân.

---

🔍 Tóm tắt kiến thức lý thuyết (Trang 98)

1. Lời kể trong sử thi

• Thành kính, trang trọng
• Nhịp điệu chậm rãi, trần thuật tỉ mỉ
• Lặp lại từ ngữ khắc họa đặc điểm cố định của nhân vật, sự vật
• Sử dụng biện pháp tu từ: so sánh, điệp ngữ
• Lời người kể chuyện và lời nhân vật mang tính khoa trương, cường điệu

2. Ý nghĩa của sử thi

• Lưu dấu những biến cố quan trọng trong lịch sử cộng đồng
• Phản ánh diện mạo đời sống tinh thần, hệ giá trị, niềm tin của cộng đồng
• Nhiều chủ đề có ý nghĩa lớn với nhân loại

3. Trích dẫn trong văn bản

4. Phần bị tỉnh lược

• Là phần thông tin ít quan trọng đã được lược bỏ
• Đánh dấu bằng dấu ngoặc vuông và dấu ba chấm: [...]

---

🎯 Ghi nhớ: Khi đọc văn bản sử thi, cần chú ý đến mâu thuẫn giữa bổn phận cá nhân và cộng đồng - đây là chủ đề trung tâm của nhiều tác phẩm sử thi như I-li-át, Đăm Săn, Ramayana. Cách các nhân vật anh hùng giải quyết mâu thuẫn này thể hiện hệ giá trị và lý tưởng của cộng đồng thời đại đó.