Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 105

🔍 Nội dung các trang

Trang 104 (phần cuối): Kết thúc phần giới thiệu về đoạn trích "Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác" và phần Trả lời câu hỏi gồm 7 câu hỏi + phần Kết nối đọc - viết.

Trang 105: Bắt đầu Văn bản 2: "Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời" (Trích sử thi Đăm Săn của người Ê-đê). Trang này chủ yếu là phần giới thiệu văn bản và đoạn trích đầu tiên, chưa có câu hỏi bài tập.

---

⚙️ Bài tập (Trang 104 - Phần Trả lời câu hỏi về đoạn trích "Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác")

Câu 1

Đề bài: Biến cố nào dẫn đến việc Héc-to phải từ biệt Ăng-đrô-mác? Vì sao có thể xem đó là biến cố đặc trưng cho thể loại sử thi?

Cách 1 — Phân tích trực tiếp từ văn bản

Biến cố dẫn đến cuộc từ biệt:

• Cuộc chiến tranh thành Tơ-roa đang diễn ra ác liệt giữa quân Hy Lạp và quân Tơ-roa
• Héc-to với tư cách là chủ tướng phải ra trận chiến đấu bảo vệ thành
• Đây là cuộc từ biệt trước khi Héc-to ra chiến trường, có thể là lần gặp cuối cùng

Lý do đây là biến cố đặc trưng của sử thi:

• Tính chất cộng đồng: Chiến tranh là sự kiện liên quan đến vận mệnh của cả một dân tộc, quốc gia (thành Tơ-roa), không chỉ là chuyện cá nhân
• Tính chất anh hùng: Nhân vật chính phải đối mặt với thử thách lớn lao, đòi hỏi sự hy sinh cao cả
• Xung đột giữa nghĩa vụ và tình cảm: Héc-to phải lựa chọn giữa hạnh phúc gia đình và trách nhiệm với cộng đồng
• Quy mô hoành tráng: Sự kiện có tầm vóc lịch sử, ảnh hưởng đến nhiều người

Cách 2 — Liên hệ đặc trưng thể loại sử thi

Sử thi thường xây dựng trên nền những biến cố lịch sử trọng đại như chiến tranh, thiên tai, xung đột giữa các bộ tộc. Cuộc chiến thành Tơ-roa trong sử thi I-li-át là biến cố điển hình vì:

• Phản ánh thời đại anh hùng của Hy Lạp cổ đại
• Thể hiện quan niệm về danh dự, bổn phận của người anh hùng
• Kết hợp yếu tố thần thoại (sự can thiệp của các vị thần) với lịch sử

💡 Mẹo nhớ: Biến cố sử thi = Sự kiện mang tầm vóc cộng đồng + Thử thách người anh hùng + Liên quan vận mệnh dân tộc

---

Câu 2

Đề bài: Xác định những từ ngữ lặp lại khắc hoạ đặc điểm cố định của nhân vật trong đoạn trích. Theo bạn, vì sao sử thi lại có cách khắc hoạ nhân vật như vậy?

Cách 1 — Liệt kê và phân tích

Những từ ngữ lặp lại (định ngữ cố định):

• Héc-to: "Héc-to mũ trụ lóng lánh", "Héc-to vĩ đại", "Héc-to chói lọi"
• Ăng-đrô-mác: thường gắn với hình ảnh người vợ hiền, mẹ hiền
• Các anh hùng Hy Lạp: thường có định ngữ chỉ đặc điểm nổi bật (A-sin chân nhanh, v.v.)

Lý do sử thi sử dụng cách khắc hoạ này:

1. Đặc điểm truyền miệng: Sử thi ban đầu được truyền miệng, các định ngữ cố định giúp người kể dễ nhớ, dễ thuộc

1. Tạo ấn tượng sâu đậm: Việc lặp lại giúp khắc sâu hình ảnh nhân vật trong tâm trí người nghe/đọc

1. Thể hiện tính chất điển hình: Nhân vật sử thi là đại diện cho cả cộng đồng, mang những phẩm chất tiêu biểu, bất biến

1. Tạo nhịp điệu trang trọng: Phù hợp với giọng điệu hào hùng, trang nghiêm của sử thi

Cách 2 — Góc nhìn thi pháp học

Định ngữ cố định (epithet) là thủ pháp nghệ thuật đặc trưng của sử thi, phản ánh tư duy nghệ thuật thời cổ đại: con người được nhìn nhận qua những phẩm chất cố định, bất biến, mang tính lý tưởng hóa.

⚠️ Lưu ý thi: Đây là câu hỏi thường gặp về đặc trưng thi pháp sử thi. Cần nhớ: định ngữ cố định + lặp lại = đặc điểm nghệ thuật quan trọng của sử thi.

---

Câu 3

Đề bài: Phân tích những đặc trưng của không gian sử thi trong đoạn trích.

Cách 1 — Phân tích theo các đặc điểm

Đặc trưng không gian sử thi trong đoạn trích:

1. Không gian rộng lớn, hoành tráng:

• Thành Tơ-roa với tường thành, cổng thành
• Chiến trường với hai bên quân đội đối đầu
• Không gian mở, bao quát cả một vùng đất

1. Không gian mang tính cộng đồng:

• Không phải không gian riêng tư mà là nơi công cộng (cổng thành)
• Cuộc từ biệt diễn ra trước mắt mọi người
• Gắn liền với vận mệnh của cả thành bang

1. Không gian thiêng liêng:

• Có sự hiện diện của thần linh (các vị thần Hy Lạp)
• Mang tính chất trang nghiêm, trọng đại

1. Không gian đối lập:

• Trong thành (bình yên, gia đình) ↔ Ngoài thành (chiến tranh, chết chóc)
• Tạo nên bi kịch của cuộc chia ly

Cách 2 — So sánh với không gian văn học hiện đại

Khác với văn học hiện đại thường tập trung vào không gian cá nhân, riêng tư, không gian sử thi luôn mang tầm vóc lịch sử, gắn với những sự kiện trọng đại của cộng đồng.

💡 Mẹo nhớ: Không gian sử thi = Rộng lớn + Cộng đồng + Thiêng liêng + Đối lập

---

Câu 4

Đề bài: Những lời nói, hành động của Ăng-đrô-mác thể hiện phẩm chất gì của nhân vật?

Cách 1 — Phân tích chi tiết

Lời nói của Ăng-đrô-mác:

• Khẩn cầu chồng ở lại, không ra trận
• Nhắc đến số phận bi thảm của gia đình mình (cha, mẹ, anh em đều chết vì chiến tranh)
• Lo lắng cho tương lai của con thơ nếu chồng hy sinh

Hành động:

• Chạy ra cổng thành đón chồng
• Ôm con, khóc lóc
• Níu kéo chồng ở lại

Phẩm chất được thể hiện:

1. Tình yêu thương chồng sâu sắc: Sẵn sàng cầu xin, van nài để giữ chồng bên mình

1. Tình mẫu tử thiêng liêng: Lo lắng cho tương lai của con

1. Nỗi đau và sự mất mát: Đã trải qua quá nhiều đau thương, sợ mất thêm người thân

1. Sự thông minh, hiểu biết: Nhận thức rõ tình thế nguy hiểm, đưa ra những lý lẽ thuyết phục

1. Phẩm chất của người phụ nữ Hy Lạp cổ đại: Hiền thục, chung thủy, hết lòng vì gia đình

Cách 2 — Góc nhìn đối sánh

Ăng-đrô-mác đại diện cho tiếng nói của người phụ nữ, của gia đình trong chiến tranh. Nàng là biểu tượng của nỗi đau mất mát, của khát vọng hòa bình, đối lập với thế giới chiến tranh của nam giới.

⚠️ Lưu ý thi: Khi phân tích nhân vật nữ trong sử thi, cần chú ý vai trò đối trọng với nhân vật nam anh hùng.

---

Câu 5

Đề bài: Vì sao Héc-to vẫn quyết định mở cổng thành nghênh chiến với quân Hy Lạp? Bạn suy nghĩ gì về hành động đó của nhân vật?

Cách 1 — Phân tích lý do và đánh giá

Lý do Héc-to quyết định ra trận:

1. Ý thức về danh dự: Héc-to coi trọng danh dự hơn mạng sống. Nếu trốn tránh, chàng sẽ bị coi là hèn nhát, ô nhục cho bản thân và gia đình

1. Trách nhiệm với cộng đồng: Là chủ tướng, Héc-to phải bảo vệ thành Tơ-roa và nhân dân

1. Quan niệm về số mệnh: Người Hy Lạp cổ đại tin vào định mệnh. Héc-to chấp nhận số phận đã được các thần định đoạt

1. Lòng tự trọng của người anh hùng: Không thể sống trong sự khinh bỉ của người đời

Suy nghĩ về hành động của Héc-to:

• Đáng ngưỡng mộ: Thể hiện tinh thần dũng cảm, sẵn sàng hy sinh vì nghĩa lớn
• Bi kịch: Phải lựa chọn giữa hạnh phúc cá nhân và trách nhiệm cộng đồng
• Mang tính nhân văn: Héc-to không phải là người vô cảm, chàng đau đớn khi phải rời xa vợ con nhưng vẫn đặt nghĩa vụ lên trên
• Bài học về trách nhiệm: Mỗi người đều có trách nhiệm với cộng đồng mình thuộc về

Cách 2 — Liên hệ thực tế

Hành động của Héc-to gợi nhắc về những người lính, những anh hùng trong lịch sử phải rời xa gia đình để bảo vệ Tổ quốc. Đó là sự hy sinh cao cả, đáng trân trọng.

🎯 Ghi nhớ: Héc-to là hình mẫu người anh hùng bi kịch - biết trước kết cục nhưng vẫn dũng cảm đối mặt vì danh dự và trách nhiệm.

---

Câu 6

Đề bài: Đoạn trích "Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác" đã đặt ra những vấn đề nhân sinh nào? Những vấn đề đó còn có ý nghĩa với đời sống ngày nay không? Vì sao?

Cách 1 — Liệt kê và phân tích

Những vấn đề nhân sinh được đặt ra:

1. Mâu thuẫn giữa cá nhân và cộng đồng: Khi lợi ích cá nhân (hạnh phúc gia đình) xung đột với lợi ích cộng đồng (bảo vệ đất nước), con người phải lựa chọn như thế nào?

1. Vấn đề chiến tranh và hòa bình: Chiến tranh mang đến đau thương, mất mát cho tất cả mọi người, kể cả người chiến thắng

1. Tình yêu và trách nhiệm: Làm sao cân bằng giữa tình cảm gia đình và nghĩa vụ xã hội?

1. Số phận con người: Con người có thể làm chủ số phận hay bị chi phối bởi định mệnh?

1. Giá trị của danh dự: Danh dự có đáng để đánh đổi bằng mạng sống không?

Ý nghĩa với đời sống ngày nay:

• Vẫn còn nguyên giá trị vì đây là những vấn đề muôn thuở của nhân loại
• Ngày nay, con người vẫn phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn giữa cá nhân và cộng đồng
• Chiến tranh vẫn đang diễn ra ở nhiều nơi trên thế giới, gây ra đau thương cho hàng triệu người
• Bài học về trách nhiệm, về sự hy sinh vì nghĩa lớn vẫn có giá trị giáo dục

Cách 2 — Góc nhìn triết học

Đoạn trích đặt ra câu hỏi về bản chất con người: Chúng ta sống vì bản thân hay vì người khác? Đây là câu hỏi triết học cơ bản mà mỗi thời đại đều phải trả lời theo cách riêng của mình.

---

Câu 7

Đề bài: Qua những lời nói, hành động của Héc-to, hãy xác định những phẩm chất tạo dựng nên hình mẫu người anh hùng của Hy Lạp thời cổ đại.

Cách 1 — Phân tích hệ thống

Những phẩm chất của người anh hùng Hy Lạp cổ đại qua nhân vật Héc-to:

1. Dũng cảm, can đảm:

• Sẵn sàng đối mặt với cái chết
• Không run sợ trước kẻ thù mạnh hơn

1. Coi trọng danh dự:

• Danh dự quan trọng hơn mạng sống
• Không chấp nhận sống trong sự khinh bỉ

1. Có trách nhiệm với cộng đồng:

• Đặt lợi ích của thành bang lên trên lợi ích cá nhân
• Là người lãnh đạo gương mẫu

1. Giàu tình cảm:

• Yêu thương vợ con sâu sắc
• Đau đớn khi phải chia ly nhưng không để tình cảm chi phối quyết định

1. Có ý thức về số mệnh:

• Chấp nhận định mệnh một cách bình thản
• Không oán trách thần linh

1. Cao thượng, nhân hậu:

• Cầu nguyện cho con trai được hơn mình
• An ủi vợ trước khi ra trận

1. Trung thành:

• Trung thành với vua, với đất nước
• Trung thành với lý tưởng của mình

Cách 2 — So sánh với quan niệm anh hùng hiện đại

💡 Mẹo nhớ: Anh hùng Hy Lạp = Dũng cảm + Danh dự + Trách nhiệm + Tình cảm + Số mệnh

---

⚙️ Kết nối đọc - viết

Đề bài: Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) phân tích một chi tiết mà bạn cho là đặc sắc nhất trong đoạn trích.

Bài làm mẫu

Chi tiết đặc sắc: Héc-to cầu nguyện cho con trai

Trong đoạn trích "Héc-to từ biệt Ăng-đrô-mác", chi tiết Héc-to cầu nguyện cho con trai là một trong những khoảnh khắc xúc động và đặc sắc nhất. Khi bế con trên tay, người cha anh hùng không cầu mong con được bình an, hạnh phúc như những người cha bình thường, mà cầu xin thần linh cho con "hơn cha nhiều" - trở thành người dũng mãnh hơn, vinh quang hơn. Lời cầu nguyện này thể hiện quan niệm về danh dự và vinh quang của người Hy Lạp cổ đại: sống là để chiến đấu, để tạo dựng tiếng thơm. Đồng thời, chi tiết cũng bộc lộ tình phụ tử sâu nặng - Héc-to biết mình có thể không trở về, nên gửi gắm tất cả kỳ vọng vào con. Đây là khoảnh khắc hiếm hoi người anh hùng bộc lộ sự yếu mềm, khiến nhân vật trở nên gần gũi, nhân văn hơn.

⚠️ Lưu ý thi: Khi viết đoạn văn phân tích chi tiết, cần: (1) Giới thiệu chi tiết, (2) Phân tích ý nghĩa, (3) Đánh giá giá trị nghệ thuật.

---

📚 Trang 105 - Văn bản 2: "Đăm Săn đi bắt Nữ Thần Mặt Trời"

Nội dung: Trang này giới thiệu văn bản mới - đoạn trích từ sử thi Đăm Săn của người Ê-đê.

Phần chuẩn bị trước khi đọc:

• Tìm hiểu và chia sẻ thông tin về một số đặc điểm văn hóa của người Ê-đê (trang phục, ẩm thực, nhà ở, lễ hội...)
• Tìm hiểu ý nghĩa của biểu tượng mặt trời trong một số nền văn hóa

Tóm tắt nội dung đoạn trích đầu:

• Sau khi chiến thắng Mtao Grư và Mtao Mxây để giải cứu Hơ Nhị, Hơ Bhị, Đăm Săn trở nên một tù trưởng giàu mạnh, danh vang đến thần
• Chàng quyết tâm đi chinh phục Nữ Thần Mặt Trời
• Bị Nữ Thần Mặt Trời từ chối, Đăm Săn vẫn kiên quyết ra về, mặc dù bị cảnh báo sẽ chết
• Đoạn trích mô tả hành trình của Đăm Săn đến làng Đăm Par Kvây

Trang này chưa có câu hỏi bài tập - các câu hỏi sẽ xuất hiện ở những trang tiếp theo sau khi kết thúc văn bản.

---

🎯 Ghi nhớ chung: - Sử thi là thể loại văn học dân gian kể về những anh hùng và sự kiện lịch sử trọng đại của cộng đồng - Đặc trưng nghệ thuật: không gian rộng lớn, nhân vật anh hùng lý tưởng hóa, định ngữ cố định, giọng điệu trang trọng - Giá trị nhân văn: đặt ra những vấn đề muôn thuở về con người, về sự lựa chọn giữa cá nhân và cộng đồng