Giải Ngữ Văn 10 - Tập 1 trang 129

Hai trang này thuộc văn bản chèo "Xúy Vân giả dại" (trích vở chèo "Kim Nham"). Đây là phần văn bản đọc, không có bài tập đánh số, nhưng bên lề có các câu hỏi gợi ý trong khi đọc (in trong các ô màu xanh). Cô sẽ tóm tắt nội dung và giải đáp đầy đủ các câu hỏi này nhé.

Tóm tắt nội dung đoạn trích

Đoạn trích diễn cảnh nhân vật Xúy Vân giả điên giả dại. Lời thoại được dệt bằng nhiều làn điệu chèo khác nhau:

• Vỉa, Hát quá giang (hát gọi đò): mở đầu, nhân vật than thở cảnh chờ đò không sang được.
• Xưng danh: Xúy Vân tự giới thiệu trước khán giả, kể về thân phận "phụ Kim Nham, say đắm Trần Phương".
• Hát điệu con gà rừng: bộc lộ nỗi đắng cay, lạc lõng, khao khát hạnh phúc vợ chồng giản dị.
• Hát điệu sa lệch, nói điệu sử rầu: tâm trạng day dứt, nhớ thương "nhân ngãi, nhân tình".

Điểm đặc sắc nghệ thuật: lời lẽ nửa tỉnh nửa điên, vừa lộn xộn vô nghĩa ("Con gà rừng ăn lẫn với công", "Thấy hai con quạ đang ăn xoài trên cây"), vừa ẩn chứa nỗi niềm thật của một người phụ nữ bế tắc trong hôn nhân và tình yêu.

Câu hỏi 1 (Trang 128): "Lời thoại này thể hiện trạng thái tâm lí gì của nhân vật?"

Câu hỏi gắn với đoạn hát quá giang:

"Tôi kêu đò, đò nọ không thưa, Tôi càng chờ càng đợi, càng trưa chuyến đò..."

Lời giải:

Lời thoại thể hiện tâm trạng bồn chồn, sốt ruột, hụt hẫng và bế tắc của nhân vật. Hình ảnh "kêu đò, đò nọ không thưa", "càng chờ càng đợi" là ẩn dụ:

• Bề nổi: cảnh một người lỡ chuyến đò, mòn mỏi chờ đợi.
• Tầng sâu: nỗi khắc khoải của Xúy Vân về một hạnh phúc không thành, sự lỡ làng, dở dang trong tình duyên. Người phụ nữ cảm thấy mình bị "kẹt" giữa dòng, không sang được bờ bên kia của hạnh phúc.

Đây chính là điệu hát gọi đò (quá giang) thường dùng để diễn tả tâm trạng hụt hẫng – rất hợp với cảnh ngộ của nhân vật.

Câu hỏi 2 (Trang 128): "Chú ý cách nhân vật chèo xưng danh, tự giới thiệu trước khán giả."

Đoạn xưng danh của Xúy Vân:

"Bước chân vào tôi thưa rằng vậy, Chẳng giấu gì Xúy Vân là tôi, Tuy dại dột, tài cao vô giá [...] Phụ Kim Nham, say đắm Trần Phương, Nên đến nỗi điên cuồng, rồ dại."

Lời giải:

Đây là đặc trưng nghệ thuật của sân khấu chèo: nhân vật trực tiếp xưng tên, tự giới thiệu với khán giả (ước lệ tự sự), phá vỡ "bức tường thứ tư".

Qua lời xưng danh, ta nhận ra:

• Nhân vật tự ý thức rất rõ về mình: vừa khoe "tài cao vô giá", "hát hay", vừa thừa nhận "dại dột", "điên cuồng, rồ dại".
• Bi kịch được hé lộ ngay từ đầu: "Phụ Kim Nham, say đắm Trần Phương" – chính sự phụ bạc chồng và đắm say người tình mới là nguyên nhân dẫn đến cảnh giả dại.

Cách xưng danh này giúp khán giả nắm ngay lai lịch và mâu thuẫn của nhân vật, đồng thời cho thấy Xúy Vân giả điên chứ không điên thật – cô vẫn tỉnh táo kể rành rọt về thân phận mình.

Câu hỏi 3 (Trang 129): "Hình ảnh vợ chồng quấn quýt xuất hiện ở đây có ý nghĩa gì?"

Câu hỏi gắn với điệu con gà rừng:

"Chờ cho bông lúa chín vàng, Để anh đi gặt, để nàng mang cơm."

Lời giải:

Hình ảnh "anh đi gặt – nàng mang cơm" vẽ nên bức tranh hạnh phúc gia đình bình dị, ấm áp, lứa đôi chung lưng đấu cật trong cảnh lao động nông thôn.

Ý nghĩa:

• Đây là khát vọng hạnh phúc đời thường, chân thật và đẹp đẽ trong tâm hồn Xúy Vân – ước mơ về một mái ấm gắn bó, đồng cam cộng khổ.
• Đặt trong cảnh giả dại, hình ảnh này càng tô đậm bi kịch: ước mơ giản dị ấy lại không thể có được trong cuộc hôn nhân với Kim Nham (chồng mải mê công danh, bỏ vợ ở nhà cô đơn).
• Tạo nên sự đối lập đầy chua xót: giữa lời điên loạn lộn xộn ("con gà rừng ăn lẫn với công", "bông bông dắt, bông bông díu") lại bừng lên một khao khát rất tỉnh táo, rất người. Qua đó, nhà chèo bày tỏ sự cảm thông với người phụ nữ bị giam hãm, lẻ loi trong hôn nhân.

Câu hỏi 4 (Trang 129): "Chú ý sự ý thức của nhân vật về chính mình."

Đoạn nói điệu sử rầu:

"Than ôi! Tôi thương nhân ngãi, tôi nhớ nhân tình, Đêm năm canh tôi thức cả vừa năm."

Lời giải:

Lời than này cho thấy Xúy Vân hoàn toàn ý thức tỉnh táo về tình cảnh và nội tâm của mình:

• Nhân vật không hề điên thật. Trong điệu sử rầu (làn điệu giàu tính trữ tình, dùng khi giãi bày tâm sự), cô bộc bạch trực tiếp nỗi lòng.
• "Tôi thương nhân ngãi, tôi nhớ nhân tình" – nỗi nhớ thương Trần Phương da diết, trằn trọc "đêm năm canh thức cả" cho thấy cô đang dằn vặt vì tình yêu vụng trộm.
• Sự ý thức này tạo nên bi kịch tâm lí phức tạp: Xúy Vân vừa là nạn nhân đáng thương (khao khát hạnh phúc mà không được toại nguyện), vừa là người có lỗi (phụ chồng, chạy theo người tình không đứng đắn). Cô tự hiểu mình đang sa vào con đường lầm lạc.

Chính nhờ sự ý thức rõ ràng về bản thân mà nhân vật trở nên chân thực, sống động và khơi gợi nhiều suy ngẫm nơi người xem.

---

Em lưu ý: đoạn trích này thường đi kèm phần "Sau khi đọc" (câu hỏi đánh số 1, 2, 3...) ở các trang tiếp theo. Nếu em gửi thêm ảnh phần đó, cô sẽ giải chi tiết từng câu giúp em nhé.