Giải Sinh Học 10 trang 62
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Sinh Há»c · Trang 62–63
Nguon: Sinh Hoc 10 - Ket Noi Tri Thuc Voi Cuoc Song (trang 62 – 63)
🔍 Nhận xét chung
Hai trang này thuộc Bài 9: Thực hành – Quan sát tế bào. Nội dung là phần hướng dẫn thực hành (yêu cầu cần đạt, chuẩn bị dụng cụ – nguyên liệu và quy trình tiến hành), không có câu hỏi hay bài tập cần giải. Vì vậy, mình tóm tắt và hệ thống lại kiến thức trọng tâm để các em nắm chắc khi vào phòng thí nghiệm.
🔍 Kiến thức cần nhớ
I. Yêu cầu cần đạt
Sau bài thực hành, học sinh cần:
- Làm được tiêu bản và quan sát được tế bào nhân sơ (vi khuẩn).
- Làm được tiêu bản tế bào nhân thực và quan sát hình dạng nhân cùng một số bào quan.
- Rèn kĩ năng làm tiêu bản tạm thời và sử dụng kính hiển vi.
- Có thái độ trung thực, cẩn thận để kết quả chính xác và đảm bảo an toàn.
💡 Mẹo nhớ: Hai mục tiêu chính = quan sát tế bào nhân sơ (vi khuẩn) và tế bào nhân thực (vảy hành, lá thài lài, niêm mạc miệng).
II. Chuẩn bị
1. Dụng cụ, thiết bị
- Lam kính, lamen, que cấy, đèn cồn, giá ống nghiệm, chậu đựng nước rửa, pipet (hoặc bình rửa có vòi), giấy lọc cắt nhỏ (cỡ 2 cm × 3 cm), dao nhỏ, kim mũi mác, giấy thấm.
- Kính hiển vi quang học (vật kính 10×, 40× và 100×).
2. Nguyên liệu
- Nước cất; 12 g xanh methylene (có thể thay bằng xanh vitorian, xanh toludine, hoặc thuốc kiềm màu đỏ như fuchsin, safranin); 100 mL ethanol 90%.
- Thuốc nhuộm pha với ethanol thành dung dịch gốc nồng độ 10% (tỉ lệ 1:12), lọc kĩ, giữ trong lọ thủy tinh màu tối có nút mài. Trước buổi thí nghiệm pha dung dịch gốc với nước cất vô trùng theo tỉ lệ 1 mL dung dịch gốc : 100 mL nước cất.
- Nước dưa muối (nước dưa chua, không bị khú), lá thài lài tía hoặc củ hành tây, tế bào niêm mạc khoang miệng.
⚠️ Lưu ý: Phân biệt rõ dung dịch gốc 10% (tỉ lệ 1:12) dùng để bảo quản, còn dung dịch làm việc (1:100) mới pha trước khi nhuộm. Đề kiểm tra hay hỏi về các tỉ lệ pha này.
III. Cách tiến hành
1. Làm tiêu bản và quan sát tế bào nhân sơ (vi khuẩn)
Bước 1 – Cố định mẫu:
- Nhỏ một giọt nước cất lên lam kính.
- Dùng pipet hút một ít nước dưa muối, nhỏ một giọt lên lam kính.
- Dùng que cấy (hoặc lá kính) dàn mỏng giọt nước dưa muối.
- Hong khô vết bôi trong không khí hoặc hơ nhẹ 2 – 3 lượt nhanh phía trên cao ngọn lửa đèn cồn (tránh hơ quá nóng làm biến dạng hình thái vi sinh vật).
Bước 2 – Nhuộm mẫu vật:
- Nhỏ 1 – 2 giọt xanh methylene lên vết bôi đã khô, để yên 1 – 2 phút.
Bước 3 – Rửa mẫu nhuộm:
- Nghiêng lam kính, rửa nhẹ bằng nước từ một đầu cho trôi qua vết bôi đến khi nước rửa không còn màu thuốc nhuộm, rồi thấm (hong) khô tiêu bản.
Bước 4 – Quan sát tiêu bản:
- Soi dưới kính hiển vi: lúc đầu dùng vật kính 10×, sau đó chuyển sang 40×.
- Quan sát, vẽ và nhận xét về kích thước, hình dạng tế bào vi khuẩn.
💡 Mẹo nhớ: Quy trình 4 bước = Cố định → Nhuộm → Rửa → Quan sát.
2. Làm tiêu bản hiển vi và quan sát tế bào nhân thực
Bước 1: Tách một vảy hành hoặc lá thài lài tía.
Bước 2: Dùng kim mũi mác tạo vết cắt hình vuông nhỏ (1 cm × 1 cm) ở mặt trong vảy hành/lá. Tách nhẹ lớp tế bào biểu bì trên cùng, tách càng mỏng càng tốt (nếu dày, các lớp tế bào chồng lên nhau rất khó quan sát).
Bước 3: Đặt lớp tế bào vừa tách lên lam kính, vào chỗ giọt nước cất đã nhỏ sẵn.
Bước 4: Nhỏ 1 giọt xanh methylene và đậy lamen, để yên 2 – 3 phút. Đặt lamen nghiêng 45° để tế bào không bị lẫn quá nhiều bọt khí.
Bước 5: Thấm khô tiêu bản, đặt lên bàn kính, chỉnh vùng mẫu vào chính giữa thị trường, quay vật kính 10× quan sát. Chọn vùng mỏng nhất (1 lớp tế bào) rồi chuyển sang 40× để quan sát rõ hơn.
Bước 6: Quan sát hình thái, phân biệt thành tế bào, màng sinh chất, tế bào chất và vị trí của nhân.
Bước 7: Vừa quan sát vừa vẽ hình dạng tế bào và chú thích các thành phần chính.
⚠️ Lưu ý thi: Hai mẹo kĩ thuật thường được hỏi là: - Đặt lamen nghiêng 45° để tránh bọt khí. - Tách lớp biểu bì càng mỏng càng tốt (1 lớp tế bào) để quan sát rõ.
🎯 Ghi nhớ: - Luôn quan sát từ vật kính nhỏ (10×) trước rồi mới tăng lên 40×. - Tế bào nhân sơ (vi khuẩn) kích thước nhỏ, không có nhân hoàn chỉnh; tế bào nhân thực (vảy hành) lớn hơn, thấy rõ thành tế bào và nhân. - Thực hành luôn đặt an toàn và trung thực lên hàng đầu khi dùng đèn cồn và thuốc nhuộm.