Giải Sinh Học 10 trang 142

Mình thấy hai trang ảnh thực tế là trang 141 và 142 (không phải 142–143 như đề ghi), nên mình để header theo đúng số trang trong ảnh nhé.

Tóm tắt lý thuyết: Bài 24 – Khái quát về virus

Phần I: Virus và các đặc điểm chung của virus

• Khái niệm: Virus là thực thể chưa có cấu tạo tế bào, kích thước vô cùng nhỏ bé (20 – 300 nm), chỉ nhân lên được trong tế bào của sinh vật sống.
• Virus được ghi nhận lần đầu năm 1728. Tên "virus" trong tiếng Latin nghĩa là "chất độc". Đã xác định được trên 2 000 loại virus khác nhau.
• Vì sao không phải vật sống hoàn chỉnh: virus không tự sinh sản và không chuyển hóa được khi ở ngoài tế bào → được coi là vật kí sinh bắt buộc trong tế bào.
• Cấu tạo cơ bản gồm hai thành phần chính:
• Lõi: nucleic acid (DNA hoặc RNA)
• Vỏ: protein (vỏ capsid)
• Một số virus động vật có thêm lớp vỏ ngoài (màng kép phospholipid) với gai glycoprotein để tiếp cận tế bào chủ.
• Virus có cấu tạo đầy đủ như vậy gọi là virion (hạt virus).
• Vật chất di truyền: DNA hoặc RNA, mạch kép hoặc mạch đơn; hệ gene nhỏ nhất chỉ 3 gene, lớn nhất tới vài trăm thậm chí 2 000 gene.
• Phân loại theo vật chất di truyền: virus DNA và virus RNA. Virus RNA còn mang thêm một số enzyme (như enzyme sao chép ngược, enzyme tích hợp gene, enzyme lắp ráp – giải phóng).
• Phổ vật chủ: tập hợp các loài mà một virus có thể lây nhiễm. Có virus phổ rộng và virus phổ hẹp.
• Ổ chứa: nơi virus tồn tại ngoài tự nhiên. Phát hiện ổ chứa và vật trung gian truyền bệnh rất quan trọng để khống chế dịch.

Các dạng hình thái virus (Hình 24.1):

• (a) Hình xoắn – virus khảm thuốc lá
• (b) Hình đa diện – Adenovirus
• (c) Hình cầu – virus cúm
• (d) Dạng phức tạp – thể thực khuẩn (phage)

Bài tập: Dừng lại và suy ngẫm

Câu 1: Virus là gì? Tại sao virus lại không được xem là một vật sống hoàn chỉnh?

Trả lời:

• Virus là thực thể chưa có cấu tạo tế bào, kích thước vô cùng nhỏ bé, chỉ nhân lên được khi ở trong tế bào của sinh vật sống.
• Virus không được xem là vật sống hoàn chỉnh vì:
• Khi ở ngoài tế bào chủ, virus không có khả năng sinh sản và không thực hiện được các hoạt động chuyển hóa.
• Virus chưa có đầy đủ các thành phần cấu tạo của một tế bào, nên phải sống kí sinh bắt buộc, mượn bộ máy của tế bào chủ để nhân lên.

Giải thích: Đặc trưng của một vật sống hoàn chỉnh là tự chuyển hóa và tự sinh sản. Virus thiếu cả hai khi ở ngoài tế bào, vì vậy chỉ được coi là vật kí sinh nội bào bắt buộc.

Câu 2: Tất cả các loại virus đều có chung đặc điểm gì?

Trả lời:

• Đều chưa có cấu tạo tế bào.
• Đều có kích thước siêu nhỏ.
• Đều có cấu tạo gồm hai thành phần chính: lõi là nucleic acid (DNA hoặc RNA) và vỏ là protein (vỏ capsid).
• Đều là vật kí sinh nội bào bắt buộc, chỉ nhân lên được trong tế bào của sinh vật sống.

Câu 3: Nêu một số vật trung gian truyền bệnh virus ở người mà em biết.

Trả lời: Một số vật trung gian truyền bệnh virus thường gặp:

• Muỗi: muỗi vằn (Aedes) truyền virus Dengue gây sốt xuất huyết, virus Zika; muỗi Culex truyền virus viêm não Nhật Bản.
• Chuột và các loài gặm nhấm: truyền một số virus gây bệnh.
• Dơi: ổ chứa của nhiều virus như virus dại, một số coronavirus.
• Chó, mèo bị nhiễm: truyền virus dại qua vết cắn.
• Chim, gia cầm: liên quan đến virus cúm gia cầm.

Giải thích: Vật trung gian truyền bệnh là sinh vật mang virus rồi phát tán sang người, thường qua vết đốt, vết cắn hoặc tiếp xúc.

Câu 4: Nếu vật chất di truyền của virus là RNA thì mỗi hạt virus, ngoài các phân tử RNA và lớp vỏ capsid còn có thêm những protein gì? Giải thích.

Trả lời:

• Ngoài RNA và vỏ capsid, virus RNA còn mang thêm một số enzyme (bản chất là protein), gồm:
• Enzyme sao chép ngược (tổng hợp phân tử DNA từ mạch khuôn là RNA).
• Enzyme giúp tích hợp hệ gene virus vào hệ gene tế bào chủ.
• Một số enzyme giúp lắp ráp và giải phóng virus ra khỏi tế bào.

Giải thích: Các enzyme này cần thiết cho quá trình tổng hợp và nhân lên của virus RNA, nhưng trong tế bào chủ thường không có sẵn. Vì vậy virus phải tự mang theo để có thể chủ động thực hiện quá trình phiên mã ngược và tích hợp gene, đảm bảo nhân lên thành công trong tế bào chủ.

Nếu bạn gửi đúng trang 143 (phần tiếp theo của bài, thường có mục II về quá trình nhân lên của virus), mình sẽ giải tiếp giúp bạn nhé.