Giải Sinh Học 10 trang 152
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Sinh Há»c · Trang 152–153
Nguon: Sinh Hoc 10 - Ket Noi Tri Thuc Voi Cuoc Song (trang 152 – 153)
Lưu ý: Hai trang ảnh được cung cấp là trang 151 (có mục "Dừng lại và suy ngẫm" với 2 câu hỏi) và trang 152 (phần lý thuyết về ứng dụng của virus). Phần dưới đây giải đầy đủ 2 câu hỏi và tóm tắt kiến thức trọng tâm.
🔍 Kiến thức cần nhớ
1. Sự lây nhiễm virus ở thực vật (trang 151)
Khác với tế bào động vật, tế bào thực vật có thành tế bào nên virus không xâm nhập được bằng con đường thực bào hay dung hợp màng. Virus thực vật thường chỉ có vỏ capsid, không có lớp vỏ ngoài glycoprotein. Phát tán theo 2 cách:
- Truyền theo hàng ngang: lây từ cây này sang cây khác (chỉ qua vết thương ở thành tế bào).
- Truyền theo hàng dọc: truyền từ cây mẹ sang cây con qua sinh sản hữu tính hoặc vô tính.
2. Một số thành tựu ứng dụng virus (mục III – trang 152)
| Ứng dụng | Nội dung chính |
|---|---|
| Chế tạo vaccine | Biến đổi chủng virus gây bệnh rồi tiêm vào người/vật nuôi để tạo kháng thể. VD ở Việt Nam: Jevax (viêm não Nhật Bản), Havax (viêm gan A), Gene-HBvax (viêm gan B); vaccine HPV phòng ung thư cổ tử cung. |
| Sản xuất thuốc trừ sâu từ virus | Dùng virus diệt côn trùng gây hại, tác dụng đặc hiệu nên không diệt côn trùng có lợi. VD: chế phẩm chứa virus Nucleopohedrosis diệt sâu khoang trên rau muống nước. |
| Làm vector trong công nghệ di truyền | Cắt bỏ gene có hại của virus, gắn thêm gene có lợi → đưa vào tế bào để chuyển gene, tạo giống mới biến đổi gene. |
💡 Mẹo nhớ: Ba ứng dụng của virus = "Vaccine – Vũ khí sinh học (thuốc trừ sâu) – Vector chuyển gene" (3 chữ V).
⚙️ Bài tập
DỪNG LẠI VÀ SUY NGẪM (trang 151)
Câu 1
Đề bài: Virus gây bệnh ở các loài thực vật có thể truyền từ cây này sang cây khác và từ tế bào này sang tế bào khác bằng những cách nào?
Trả lời:
Do tế bào thực vật có thành tế bào cứng chắc nên virus không thể tự xâm nhập như ở động vật. Vì vậy sự lây nhiễm diễn ra theo hai hướng:
a) Từ cây này sang cây khác (truyền theo hàng ngang) – cần có vết thương ở thành tế bào:
- Qua côn trùng chích hút nhựa cây hoặc ăn lá, làm tổn thương thành và màng tế bào (ví dụ: virus gây bệnh sọc lá lúa RSV được rầy nâu truyền sang lúa).
- Qua dụng cụ cắt tỉa của con người làm cây bị tổn thương cơ học.
- Qua sự tiếp xúc, cọ xát giữa các bộ phận bị tổn thương của cây bệnh với cây lành (do gió, va chạm làm giập nát).
b) Từ tế bào này sang tế bào khác trong cùng một cây:
- Virus được nhân lên rồi lan từ tế bào này sang tế bào khác qua cầu sinh chất (kênh nối nối giữa các tế bào thực vật).
c) Từ cây mẹ sang cây con (truyền theo hàng dọc):
- Qua sinh sản hữu tính (hạt giống) hoặc sinh sản vô tính (giâm, chiết, ghép cành).
Câu 2
Đề bài: Các cây trên đường phố hoặc trong công viên cũng như những cây trồng lâu năm thường hay được quét vôi ở gốc (khoảng một mét từ mặt đất lên). Việc quét vôi như vậy nhằm mục đích trang trí hay mục đích gì khác? Giải thích.
Trả lời:
Việc quét vôi ở gốc cây không phải chủ yếu để trang trí mà mang mục đích bảo vệ cây, phòng trừ sâu bệnh, cụ thể:
- Tiêu diệt và ngăn chặn mầm bệnh, côn trùng, nấm, trứng sâu trú ẩn trong các kẽ nứt ở phần gốc và vỏ cây. Vôi tôi (Ca(OH)₂) có tính kiềm, sát khuẩn mạnh nên diệt được vi khuẩn, nấm và côn trùng trung gian truyền virus gây bệnh.
- Ngăn côn trùng leo lên thân cây để đẻ trứng, chích hút – đây chính là những vật trung gian phát tán virus và mầm bệnh khác.
- Bảo vệ vỏ cây khỏi nắng gắt, hạn chế hiện tượng nứt nẻ vỏ thân do chênh lệch nhiệt độ; lớp vôi trắng phản xạ ánh sáng, giảm hấp thụ nhiệt.
- Góp phần vệ sinh môi trường cây trồng, hạn chế lây lan dịch bệnh.
Liên hệ: Đây chính là biện pháp ứng dụng kiến thức "phòng trừ côn trùng truyền bệnh và khử trùng" đã nêu trong bài – phù hợp với nguyên tắc phòng bệnh virus cho cây trồng (hiện chưa có thuốc trị bệnh virus cho cây).
🎯 Ghi nhớ: - Virus thực vật lây nhiễm phải qua vết thương ở thành tế bào (hàng ngang) hoặc qua sinh sản (hàng dọc); lan trong cây qua cầu sinh chất. - Quét vôi gốc cây = phòng bệnh và diệt côn trùng/mầm bệnh, không phải để trang trí. - Ba ứng dụng nổi bật của virus: vaccine, thuốc trừ sâu sinh học, vector chuyển gene.
⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi "vì sao virus thực vật phải xâm nhập qua vết thương?" rất hay ra thi. Đáp án mấu chốt là thành tế bào thực vật ngăn cản con đường thực bào/dung hợp màng.