Giải Tin Học 10 trang 48
Lời giải chi tiết SGK Lớp 10 · Môn Tin Há»c · Trang 48–49
Nguon: Tin Hoc 10 - Ket Noi Tri Thuc Voi Cuoc Song (trang 48 – 49)
🔍 Kiến thức cần nhớ
c) Phòng chống phần mềm độc hại
Để phòng ngừa phần mềm độc hại, cần ghi nhớ các nguyên tắc sau:
- Thận trọng khi sao chép, tải dữ liệu: Cẩn thận khi chép tệp chương trình hay dữ liệu từ ổ cứng rời, thẻ nhớ hoặc tải về từ mạng. Nhiều phần mềm bẻ khoá cho lấy tự do thường bị gắn mã độc một cách cố ý.
- Không mở liên kết lạ: Không mở các liên kết trong email hay tin nhắn nếu không rõ nguồn gốc. Ngay cả thư từ bạn bè, nếu có yêu cầu nháy vào liên kết thì nên xác minh qua phương tiện khác (gọi điện) trước khi tải xuống.
- Bảo vệ mật khẩu: Đừng để lộ mật khẩu tài khoản để tránh bị kẻ xấu chiếm quyền, mạo danh.
- Dùng phần mềm bảo vệ: Sử dụng các phần mềm phòng chống phần mềm độc hại.
💡 Mẹo nhớ – 4 nguyên tắc vàng: 1. Cẩn thận khi tải/chép 2. Không mở liên kết lạ 3. Giữ kín mật khẩu 4. Cài phần mềm bảo vệ
Tóm tắt ba khái niệm quan trọng
- Phần mềm độc hại là phần mềm viết ra với ý đồ xấu, gây ra các tác động không mong muốn.
- Virus và worm (sâu máy tính) là phần mềm độc hại có khả năng lây nhiễm.
- Trojan là phần mềm nội gián, dùng để ăn cắp thông tin và chiếm đoạt quyền trên máy.
⚙️ Bài tập
Câu hỏi (Hoạt động trong bài)
Đề bài: Em hãy tổng kết về ba loại phần mềm độc hại theo bảng sau:
| Tính hoàn chỉnh | Cơ chế lây nhiễm | Tác hại | |
|---|---|---|---|
| Virus | ? | ? | ? |
| Trojan | ? | ? | ? |
| Worm | ? | ? | ? |
Cách giải — Phân tích đặc điểm từng loại
Để điền bảng, ta dựa vào ba tiêu chí: phần mềm có hoàn chỉnh hay không (chạy độc lập được hay phải bám vào chương trình khác), cách thức lây lan, và hậu quả gây ra.
| Tính hoàn chỉnh | Cơ chế lây nhiễm | Tác hại | |
|---|---|---|---|
| Virus | Không hoàn chỉnh – là những đoạn mã phải gắn (bám) vào một tệp chương trình hay phần mềm khác mới hoạt động được. | Lây lan khi tệp/chương trình nhiễm virus được sao chép, chạy hoặc phát tán sang máy khác. | Phá hoại dữ liệu, làm hỏng hoặc rối loạn hoạt động của chương trình, làm máy chạy chậm, treo máy. |
| Trojan | Là phần mềm hoàn chỉnh, chạy độc lập nhưng "ngụy trang" dưới dạng phần mềm bình thường, hữu ích. | Không tự lây nhiễm. Người dùng tự cài đặt vì tưởng là phần mềm có ích, hoặc bị lừa tải về. | Làm nội gián: ăn cắp thông tin (mật khẩu, tài khoản) và chiếm đoạt quyền điều khiển trên máy. |
| Worm | Là phần mềm hoàn chỉnh, chạy độc lập, không cần bám vào chương trình khác. | Tự nhân bản và tự lây lan qua mạng máy tính mà không cần người dùng can thiệp. | Nhân bản nhanh làm nghẽn mạng, chiếm tài nguyên hệ thống; có thể mang theo mã phá hoại khác. |
Phân biệt cốt lõi:
- Khác nhau ở tính hoàn chỉnh: Virus không hoàn chỉnh (phải ký sinh), còn Trojan và Worm là phần mềm hoàn chỉnh, độc lập.
- Khác nhau ở khả năng lây nhiễm: Virus và Worm có khả năng lây nhiễm; Trojan không tự lây mà chờ người dùng cài đặt.
💡 Mẹo nhớ: - Virus = ký sinh + lây nhiễm (giống virus sinh học phải bám vào tế bào). - Worm = độc lập + tự bò qua mạng (con sâu tự trườn đi). - Trojan = "con ngựa thành Troy", ngụy trang để chui vào rồi đánh cắp/chiếm quyền.
⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi rất hay gặp dạng "Phân biệt Virus, Worm, Trojan". Điểm dễ nhầm nhất: - Trojan không có khả năng tự lây nhiễm (nhiều bạn nhầm là có). - Virus phải bám vào chương trình khác mới hoạt động, không chạy độc lập.
⚙️ THỰC HÀNH
Dùng phần mềm phòng chống virus Windows Defender
Giới thiệu: Có hàng trăm phần mềm phòng chống virus như Kaspersky, AVG, Avast, McAfee, Norton Antivirus, Panda hay phần mềm Việt Nam là BKAV. Các phần mềm này không chỉ phát hiện và diệt virus mà còn phòng chống nhiều nguy cơ khác (kiểm tra tệp tải về, cảnh báo website có mã độc...), nên còn được gọi là Firewall (bức tường lửa) với ý nghĩa ngăn chặn các nguy cơ từ ngoài.
Bài thực hành dùng Defender Firewall tích hợp sẵn trong Windows phiên bản 10, tự động chạy ngầm để bảo vệ máy và tự cập nhật mẫu virus mới qua Windows Update.
Nhiệm vụ: Thiết lập các lựa chọn và quét virus với Windows Defender.
Hướng dẫn thực hiện từng bước
Bước 1: Mở Windows Security
- Từ nút Start chọn Setting (hoặc nhanh hơn: gõ chữ "Defender" vào hộp tìm kiếm ở thanh trạng thái).
- Trong cửa sổ Settings, vào mục Update & Security.
- (1) Chọn Windows Security.
- (2) Trong khu vực Protection areas, chọn Virus & threat protection.
Bước 2: Sử dụng các chức năng trong Virus & threat protection
Cửa sổ hiện ra (Hình 9.2) gồm các thành phần chính:
- Current threats (Thông báo các nguy cơ): Hiển thị tình trạng hiện tại, ví dụ "No current threats" (không có mối đe dọa), kèm thông tin lần quét gần nhất: thời điểm quét, số mối đe dọa tìm thấy, thời gian quét và số tệp đã quét.
- Quick scan (Quét nhanh): Nháy nút này để quét nhanh những vùng dễ bị nhiễm virus nhất.
- Scan options (Kiểu quét): Cho phép chọn kiểu quét khác (quét nhanh, quét toàn bộ – Full scan, quét tùy chọn...).
- Threat history (Lịch sử quét): Xem lại lịch sử các lần quét và các mối đe dọa đã phát hiện.
Thực hành gợi ý
- Mở Windows Security theo Bước 1.
- Nháy Quick scan và quan sát quá trình quét: số tệp được quét, thời gian quét, số mối đe dọa tìm thấy.
- Vào Scan options, thử chọn Full scan để hiểu sự khác biệt giữa quét nhanh và quét toàn bộ (quét toàn bộ kiểm tra mọi tệp nên lâu hơn nhiều).
- Mở Threat history để xem lịch sử quét trước đó.
💡 Mẹo nhớ: Quick scan = nhanh, chỉ kiểm tra vùng "nóng"; Full scan = kỹ, kiểm tra toàn bộ ổ đĩa nhưng tốn thời gian. Khi nghi máy nhiễm virus nên chạy Full scan.
⚠️ Lưu ý thi: Windows Defender là phần mềm tích hợp sẵn, miễn phí trong Windows 10 và tự động cập nhật mẫu virus mới qua Windows Update. Đây là điểm thường được hỏi.
🎯 Ghi nhớ: - Ba loại phần mềm độc hại tiêu biểu: Virus (ký sinh, lây nhiễm), Worm (độc lập, tự lây qua mạng), Trojan (ngụy trang, đánh cắp thông tin và chiếm quyền – không tự lây). - Phòng chống bằng 4 nguyên tắc: cẩn thận khi tải/chép, không mở liên kết lạ, giữ kín mật khẩu, cài phần mềm bảo vệ. - Windows Defender giúp quét và phòng chống virus với các chức năng: Quick scan, Scan options, Threat history.