Giải Công Nghệ trang 69
Lời giải chi tiết SGK Lớp 11 · Môn CĂ´ng Nghệ · Trang 69–70
Chào các em! Hai trang này nói về bệnh cúm gia cầm (phần cuối) và bệnh tụ huyết trùng gia cầm. Thầy sẽ tóm tắt lý thuyết rồi giải hết các câu hỏi nhé.
Tóm tắt lý thuyết Trang 69
Thông tin bổ sung – Bệnh tích của gà bị cúm:
- Xuất huyết tràn lan ở niêm mạc, mỡ bụng, lớp màng ngoài bao tim, cơ ngực, chân.
- Xuất huyết dạ dày, ruột, manh tràng; phù thũng dưới da vùng đầu, cổ, ngực.
- Miệng chứa nhiều dịch; gà đẻ xuất huyết buồng trứng, vỡ trứng non.
Hình 13.2 minh họa một số bệnh tích: mào tích tím sẫm, tụ máu dưới da chân, phù keo nhầy dưới da, xuất huyết và hoại tử tuyến tụy, xuất huyết mỡ vành tim, ruột và mỡ bụng xuất huyết.
- Biện pháp phòng, trị bệnh cúm gia cầm
- Phòng bệnh:
- Khi dịch chưa xảy ra: ngăn nguồn bệnh bằng tiêu độc, khử trùng, vệ sinh thức ăn – xe chở – dụng cụ; hạn chế cho gia cầm tiếp xúc chim hoang dã; tiêm vaccine đúng quy định.
- Khi có dịch: cấm buôn bán, giết mổ; tiêu hủy gia cầm ốm, chết đúng quy định; phun thuốc sát trùng, tiêu độc; giám sát dịch và phát hiện kịp thời biểu hiện ở người để can thiệp.
- Trị bệnh: Chưa có thuốc đặc hiệu. Vì bệnh lây truyền và gây tử vong ở người nên phải khai báo với thú y khi nghi ngờ.
Tóm tắt lý thuyết Trang 70
III – Bệnh tụ huyết trùng gia cầm
- Đặc điểm và nguyên nhân
- Là bệnh truyền nhiễm cấp tính, thể nhiễm trùng máu làm gia cầm chết nhanh, tỉ lệ chết cao.
- Do vi khuẩn Pasteurella multocida (nhóm Gram âm) gây ra.
- Triệu chứng: vật ủ rũ, vận động chậm, bỏ ăn, khát nước, khó thở, có tiếng khò khè, chảy nhiều nước mũi – nước dãi, liệt chân/cánh, ngoẹo cổ, mào tích tím tái, phân trắng loãng hoặc xanh trắng (có khi lẫn máu tươi), kết mạc mắt viêm. Gia cầm chết sau vài giờ đến vài ngày.
- Biện pháp phòng, trị bệnh
- Phòng bệnh: chuồng khô ráo, thông thoáng, sạch sẽ, không quá nóng/lạnh; vệ sinh thú y chặt chẽ; thức ăn nước uống đầy đủ, an toàn; tiêm vaccine đúng quy định.
- Trị bệnh: phát hiện sớm, điều trị bằng kháng sinh và thuốc trợ lực, chăm sóc nuôi dưỡng tốt, điều trị dự phòng cho toàn đàn. Kháng sinh có thể dùng: Streptomycin, Tetracyclin, Neotesol theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Khám phá 1 (Trang 70)
Đề: Nêu đặc điểm và nguyên nhân gây bệnh tụ huyết trùng gia cầm. Liên hệ với thực tiễn ở địa phương em.
Trả lời:
- Đặc điểm: bệnh truyền nhiễm cấp tính, gây nhiễm trùng máu, làm gia cầm chết nhanh, tỉ lệ chết cao. Triệu chứng gồm ủ rũ, bỏ ăn, khát nước, khó thở khò khè, chảy nước mũi – nước dãi, liệt chân cánh, ngoẹo cổ, mào tích tím tái, phân trắng/xanh loãng có khi lẫn máu.
- Nguyên nhân: do vi khuẩn Pasteurella multocida (Gram âm) gây ra.
- Liên hệ thực tiễn: Ở địa phương, bệnh thường bùng phát khi thời tiết thay đổi đột ngột (nóng – lạnh thất thường, mưa nắng xen kẽ), chuồng trại ẩm thấp, mật độ nuôi dày. Đây là gợi ý để em quan sát và nhận xét về tình hình chăn nuôi gần nhà.
Khám phá 2 (Trang 70)
Đề: Theo em, để phòng bệnh tụ huyết trùng gia cầm, biện pháp nào là quan trọng nhất? Vì sao?
Trả lời:
- Biện pháp quan trọng nhất là tiêm vaccine đúng quy định kết hợp giữ vệ sinh chuồng trại khô ráo, thông thoáng.
- Vì sao: vi khuẩn gây bệnh thường có sẵn trong môi trường và cơ thể vật nuôi, chỉ bùng phát khi sức đề kháng giảm (do stress nhiệt độ, chuồng bẩn). Tiêm vaccine tạo miễn dịch chủ động; vệ sinh tốt loại bỏ điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Phòng bệnh chủ động luôn rẻ và hiệu quả hơn chữa bệnh, nhất là với bệnh chết nhanh như tụ huyết trùng.
Luyện tập 1 (Trang 70)
Đề: Nêu đặc điểm và nguyên nhân của một số bệnh phổ biến ở gia cầm (bệnh Newcastle, bệnh cúm và bệnh tụ huyết trùng).
Trả lời (lập bảng cho dễ so sánh):
| Bệnh | Đặc điểm | Nguyên nhân |
|---|---|---|
| Newcastle (gà rù) | Bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây lan nhanh; rối loạn tiêu hóa, hô hấp và thần kinh (ngoẹo cổ, đi vòng tròn); tỉ lệ chết cao | Do virus Newcastle (Paramyxovirus) gây ra |
| Cúm gia cầm | Bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, lây lan rất nhanh, có thể lây sang người; xuất huyết tràn lan, phù đầu cổ, tỉ lệ chết rất cao | Do virus cúm type A (như H5N1) gây ra |
| Tụ huyết trùng | Bệnh truyền nhiễm cấp tính, thể nhiễm trùng máu, chết nhanh, tỉ lệ chết cao; mào tích tím tái, khó thở, phân loãng | Do vi khuẩn Pasteurella multocida (Gram âm) gây ra |
Điểm cần nhớ: Newcastle và cúm do virus, còn tụ huyết trùng do vi khuẩn. Đây là chi tiết hay bị nhầm khi làm bài.
Luyện tập 2 (Trang 70)
Đề: So sánh biện pháp phòng, trị ba loại bệnh phổ biến ở gia cầm (Newcastle, cúm và tụ huyết trùng). Liên hệ với thực tiễn ở gia đình, địa phương.
Trả lời:
Điểm giống nhau (phòng bệnh):
- Đều cần giữ chuồng trại sạch sẽ, khô ráo, thông thoáng.
- Đều thực hiện tiêu độc, khử trùng, vệ sinh thú y định kỳ.
- Đều tiêm vaccine phòng bệnh đúng quy định.
Điểm khác nhau (trị bệnh):
| Bệnh | Trị bệnh |
|---|---|
| Newcastle | Chưa có thuốc đặc trị, chủ yếu phòng bằng vaccine; tăng sức đề kháng cho đàn |
| Cúm gia cầm | Chưa có thuốc đặc hiệu; bắt buộc tiêu hủy gia cầm bệnh, khai báo thú y vì lây sang người |
| Tụ huyết trùng | Do vi khuẩn nên dùng được kháng sinh (Streptomycin, Tetracyclin, Neotesol) kết hợp thuốc trợ lực |
Giải thích lý do khác biệt: Newcastle và cúm do virus nên kháng sinh không có tác dụng → tập trung phòng và tiêu hủy. Tụ huyết trùng do vi khuẩn nên có thể điều trị bằng kháng sinh nếu phát hiện sớm.
Liên hệ thực tiễn: Ở gia đình/địa phương, người chăn nuôi thường tiêm phòng vaccine Newcastle và tụ huyết trùng định kỳ, vệ sinh chuồng bằng vôi bột; khi nghi cúm thì báo thú y và không tự ý giết mổ.
Vận dụng (Trang 70)
Đề: Đề xuất biện pháp phòng bệnh an toàn cho người, vật nuôi và môi trường trong hoạt động chăn nuôi gia cầm ở địa phương.
Gợi ý trả lời:
An toàn cho vật nuôi:
- Tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine theo lịch.
- Chuồng trại khô ráo, thông thoáng, mật độ nuôi hợp lý.
- Cung cấp thức ăn, nước uống sạch và đầy đủ dinh dưỡng.
An toàn cho người:
- Khi tiếp xúc, dọn chuồng cần đeo khẩu trang, găng tay, rửa tay sạch.
- Không giết mổ, ăn gia cầm ốm hoặc chết không rõ nguyên nhân.
- Khi nghi bệnh lây sang người (như cúm) phải khai báo thú y kịp thời.
An toàn cho môi trường:
- Thu gom, xử lý phân và chất thải đúng cách (ủ phân, hầm biogas).
- Tiêu hủy gia cầm bệnh đúng quy trình (chôn có vôi bột, đốt).
- Khử trùng, tiêu độc khu vực chăn nuôi định kỳ.
Vậy là xong hai trang rồi. Phần này có một mẹo nhỏ giúp em nhớ lâu: phân biệt bệnh do virus (Newcastle, cúm – không trị bằng kháng sinh) và bệnh do vi khuẩn (tụ huyết trùng – trị được bằng kháng sinh). Nắm chắc điểm này là em làm tốt mọi câu so sánh. Em cần thầy giải thích kỹ thêm chỗ nào không?