Giải Tin Học trang 48

Hai trang này thuộc Bài 9 nói về văn hóa ứng xử trong môi trường số (mạng xã hội). Mình sẽ tóm tắt lý thuyết rồi giải toàn bộ câu hỏi và phần Luyện tập, Vận dụng nhé.

Tóm tắt lý thuyết

Môi trường văn hóa của mạng xã hội phụ thuộc vào hành vi của mỗi người dùng. Vì vậy, cần xây dựng chuẩn mực đạo đức khi ứng xử trên mạng. Theo Quyết định số 874/QĐ-BTTTT (17/6/2021), có 4 quy tắc ứng xử chính trong môi trường số:

Một số điều NÊN làm (Hình 9.2): tìm hiểu và tuân thủ điều khoản; tuyên truyền cách dùng mạng an toàn, có văn hóa; chia sẻ thông tin chính thống, tích cực; quảng bá hình ảnh tốt đẹp của con người Việt Nam; quản lí, bảo mật thông tin cá nhân và báo kịp thời khi mất quyền kiểm soát.

Một số điều KHÔNG NÊN làm (Hình 9.3): đăng nội dung vi phạm pháp luật; dùng từ ngữ thù hận, kích động bạo lực; ngôn ngữ phản cảm, vô văn hóa; tung tin giả, xúc phạm cá nhân/tổ chức; quảng cáo, kinh doanh dịch vụ trái phép.

Câu 1 (Câu hỏi củng cố)

Đề: Những việc nào sau đây cần được khuyến khích khi tham gia môi trường số?

• A. Tìm hiểu và tuân thủ các điều khoản hướng dẫn sử dụng của nhà cung cấp dịch vụ mạng xã hội trước khi đăng kí, tham gia mạng xã hội.
• B. Chia sẻ thông tin từ mọi nguồn khác nhau.
• C. Mạng xã hội là môi trường ảo, do vậy không cần quá câu nệ về câu chữ.
• D. Cần được sự đồng ý khi chia sẻ hình ảnh và chuyện riêng tư của bạn bè.

Đáp án: A và D

Giải thích:

• A đúng: hiểu rõ điều khoản giúp ta sử dụng đúng quy định, tránh vi phạm. Đây chính là điều "nên làm" số 1 trong Hình 9.2.
• D đúng: tôn trọng quyền riêng tư của người khác là ứng xử có văn hóa và đúng pháp luật.
• B sai: chia sẻ thông tin từ "mọi nguồn" mà không kiểm chứng dễ lan truyền tin giả, sai sự thật.
• C sai: dù là môi trường ảo, lời nói vẫn lan truyền và ảnh hưởng tới người khác, nên vẫn phải dùng ngôn từ chuẩn mực, có văn hóa.

Câu 2 (Câu hỏi củng cố)

Đề: Những quan niệm nào sau đây là không đúng?

• A. Mọi tin nhắn, hình ảnh và video đăng tải lên mạng đều có thể thu hồi.
• B. Cần nhanh chóng thông báo tới các cơ quan chức năng, nhà cung cấp dịch vụ khi tài khoản của tổ chức, cá nhân bị mất quyền kiểm soát, bị giả mạo.
• C. Cần phê phán các từ ngữ không mang tính phổ thông, nặng bản sắc vùng miền.
• D. Trong ứng xử trên mạng xã hội được phép làm mọi điều pháp luật không cấm.
• E. Không cho mượn, cho thuê giấy tờ cá nhân hoặc thẻ ngân hàng; không bán, cho mượn tài khoản; không nhận chuyển khoản hay nhận tiền cho người không quen,...

Đáp án (các quan niệm KHÔNG đúng): A, C và D

Giải thích:

• A không đúng: khi đã đăng lên mạng, thông tin có thể bị người khác sao chép, lưu lại, lan truyền nên thực tế gần như không thể thu hồi hoàn toàn.
• C không đúng: bản sắc vùng miền là nét đẹp văn hóa cần được tôn trọng, không nên phê phán. Phê phán tiếng địa phương là quan niệm sai lệch, thiếu tôn trọng.
• D không đúng: ngoài pháp luật, ứng xử trên mạng còn phải phù hợp với đạo đức, văn hóa và tôn trọng người khác. "Pháp luật không cấm" không có nghĩa là làm gì cũng được.
• B đúng (nên làm): báo ngay khi bị mất quyền kiểm soát giúp ngăn kẻ xấu lợi dụng.
• E đúng (nên làm): đây là cách bảo vệ thông tin cá nhân, tránh bị lợi dụng cho hoạt động lừa đảo, rửa tiền.

Luyện tập

Bài 1

Đề: Em nhận được tin nhắn trên Facebook từ tài khoản mang tên bạn em với nội dung bạn cần tiền gấp và yêu cầu em chuyển tiền ngay cho số điện thoại lạ hoặc một số tài khoản ngân hàng mang tên bạn em. Có thể vận dụng ba nguyên tắc phòng chống lừa đảo trong trường hợp này như thế nào?

Trả lời: Đây là tình huống mạo danh tài khoản rất phổ biến. Áp dụng ba nguyên tắc:

1. Hãy chậm lại (không vội vàng): Kẻ lừa đảo luôn tạo cảm giác "gấp", "khẩn cấp" để mình mất bình tĩnh. Em cần dừng lại, không chuyển tiền ngay theo yêu cầu.

1. Kiểm tra (xác minh lại): Gọi điện thoại trực tiếp cho bạn (qua số quen biết, không qua tin nhắn) hoặc gặp mặt để xác nhận có đúng bạn nhắn tin và đang cần tiền hay không. Lưu ý số điện thoại/số tài khoản lạ là dấu hiệu đáng ngờ, kể cả khi tài khoản ngân hàng "mang tên bạn em" vẫn cần xác minh.

1. Dừng lại (không làm theo nếu nghi ngờ): Nếu không liên hệ được hoặc thấy dấu hiệu bất thường, tuyệt đối không chuyển tiền. Đồng thời cảnh báo cho bạn biết tài khoản có thể bị chiếm quyền, và thông báo, cảnh giác với mọi người xung quanh.

Bài 2

Đề: Ngoài những điều nên làm và không nên làm khi tham gia mạng xã hội (Hình 9.2, Hình 9.3), em có thể bổ sung thêm một vài điều khác nữa hay không?

Trả lời: Có thể bổ sung thêm, ví dụ:

Nên làm:

• Đặt mật khẩu mạnh và bật xác thực hai bước cho tài khoản.
• Kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, dẫn nguồn rõ ràng.
• Cài đặt quyền riêng tư hợp lí cho bài đăng và hình ảnh cá nhân.
• Cư xử lịch sự, tôn trọng ý kiến khác biệt khi tranh luận.

Không nên làm:

• Bấm vào đường link lạ, tải tệp không rõ nguồn gốc.
• Công khai thông tin cá nhân nhạy cảm (địa chỉ nhà, số CCCD, lịch trình).
• Tham gia bình luận, chia sẻ tin chưa kiểm chứng.
• Dành quá nhiều thời gian cho mạng xã hội, ảnh hưởng học tập và sức khỏe.

Vận dụng

Đề: Các hình thức lừa đảo trên không gian số rất đa dạng. Hãy sử dụng các từ khóa thích hợp để tìm hiểu thêm các tình huống lừa đảo trong thực tế và áp dụng ba nguyên tắc phòng tránh đã được nêu trong bài học.

Gợi ý thực hiện:

Một số từ khóa nên tìm kiếm: "thủ đoạn lừa đảo qua mạng", "lừa đảo việc làm online", "giả mạo công an/ngân hàng gọi điện", "lừa đảo trúng thưởng", "deepfake giả mạo người thân".

Các hình thức lừa đảo phổ biến và cách áp dụng ba nguyên tắc (Chậm lại – Kiểm tra – Dừng lại):

Sau khi tìm hiểu, em rút ra: dù hình thức nào, kẻ lừa đảo đều khai thác tâm lý vội vàng, sợ hãi hoặc lòng tham. Giữ ba nguyên tắc Chậm lại – Kiểm tra – Dừng lại sẽ giúp em phòng tránh hiệu quả.