Giải Tin Học trang 50

Tóm tắt lý thuyết

Bài 10 mở đầu Chủ đề 4 "Giới thiệu các hệ cơ sở dữ liệu", với tên bài: Lưu trữ dữ liệu và khai thác thông tin phục vụ quản lí.

Mục tiêu: hiểu được vì sao cần lưu trữ dữ liệu và khai thác thông tin từ dữ liệu lưu trữ cho các bài toán quản lí.

1. Cập nhật dữ liệu

• Trong thực tế có rất nhiều bài toán quản lí: nhân viên, tài chính, thiết bị, chỗ ngồi trên chuyến bay/tàu xe, hồ sơ bệnh án, học sinh và kết quả học tập...
• Để quản lí kết quả học tập, giáo viên ghi điểm của từng môn (ĐĐG thường xuyên, ĐĐG giữa kì, ĐĐG cuối kì) vào sổ điểm. Việc ghi chép này chính là lưu trữ dữ liệu điểm.
• Vì ghi chép có thể sai sót, ta thường phải:
• Xoá một dữ liệu (ví dụ xoá điểm 0 thường xuyên của Nguyễn Kì Duyên vì nghỉ học có lí do).
• Sửa một dữ liệu (ví dụ sửa "Dương Hồng Anh" thành "Dương Hoàng Anh").
• Thêm dữ liệu mới.
• Các thao tác thêm, xoá, sửa dữ liệu được gọi chung là cập nhật dữ liệu.

1. Truy xuất dữ liệu và khai thác thông tin

• Việc ghi điểm không chỉ để lưu trữ, mà còn để khai thác thông tin, ví dụ:
• Lập danh sách học sinh theo điểm từ cao xuống thấp.
• Tìm và lập danh sách học sinh có điểm học kì >= 7, >= 8.
• Việc tìm kiếm, sắp xếp, lọc dữ liệu theo tiêu chí nào đó từ dữ liệu đã có gọi là truy xuất dữ liệu.
• Ví dụ phức tạp hơn (Hình 10.1): lập Bảng điểm cuối học kì I của lớp 11A cần ghép dữ liệu từ nhiều bảng điểm môn học (Toán, Địa lí, ...) theo danh sách lớp.

Câu hỏi mở đầu

Đề: Để quản lí kết quả học tập phải quản lí điểm từng môn gồm ĐĐG thường xuyên, ĐĐG giữa kì, ĐĐG cuối kì... Theo em, hoạt động này có cần lưu trữ dữ liệu không? Nếu có, đó là những dữ liệu gì?

Trả lời:

• Có, hoạt động này rất cần lưu trữ dữ liệu. Vì điểm được ghi nhiều lần trong cả học kì/năm học, nếu không lưu trữ thì không thể tổng hợp, tính điểm trung bình hay xếp loại học sinh được.
• Những dữ liệu cần lưu trữ gồm:
• Thông tin học sinh: số thứ tự (STT), họ và tên (có thể thêm lớp, ngày sinh, mã học sinh...).
• Các loại điểm của từng môn: ĐĐG thường xuyên, ĐĐG giữa kì, ĐĐG cuối kì.
• Thông tin môn học và học kì tương ứng.

Hoạt động: Thảo luận về ghi chép điểm môn học

Đề: Giáo viên dạy Toán dùng sổ điểm để ghi điểm từng học sinh lớp 11A (Bảng 10.1). Hãy thảo luận để xác định: có thể khai thác được những thông tin gì từ sổ điểm này? Ngoài việc ghi điểm vào sổ, có thể có những công việc nào khác?

Trả lời:

Những thông tin có thể khai thác từ sổ điểm:

• Điểm của từng học sinh ở mỗi loại đánh giá (thường xuyên, giữa kì, cuối kì).
• Điểm trung bình môn của mỗi học sinh.
• Học sinh có điểm cao nhất, thấp nhất của lớp.
• Danh sách học sinh đạt từ một mức điểm nào đó trở lên (ví dụ >= 7, >= 8).
• Số học sinh đạt loại Giỏi, Khá, Trung bình...
• Xếp hạng học sinh theo điểm từ cao xuống thấp.

Những công việc khác ngoài việc ghi điểm (chính là cập nhật và truy xuất dữ liệu):

• Cập nhật dữ liệu:
• Thêm điểm mới khi có bài kiểm tra mới.
• Xoá điểm ghi nhầm hoặc không hợp lệ.
• Sửa lại điểm hay thông tin học sinh bị sai (ví dụ sửa tên).
• Truy xuất dữ liệu:
• Tìm kiếm học sinh theo tên hoặc theo điểm.
• Sắp xếp danh sách theo điểm.
• Lọc ra danh sách học sinh theo tiêu chí (đạt/chưa đạt, giỏi/khá...).

Giải thích: Đây chính là hai nhóm thao tác cơ bản mà bài học muốn dẫn dắt — cập nhật dữ liệu (thêm/xoá/sửa) và truy xuất dữ liệu (tìm kiếm/sắp xếp/lọc). Vì vậy câu trả lời tốt nên nêu được cả hai nhóm này.

So sánh Bảng 10.1 và Bảng 10.2

Bảng 10.2 là bảng điểm sau khi chỉnh sửa từ Bảng 10.1. Em hãy để ý các thay đổi minh hoạ cho việc cập nhật dữ liệu:

Đây là minh hoạa trực quan cho khái niệm cập nhật dữ liệu mà bài đang trình bày.

Trang này chủ yếu là lý thuyết dẫn nhập, chưa có bài tập tính toán. Nếu em có thêm trang tiếp theo (phần câu hỏi/luyện tập của Bài 10), gửi mình giải tiếp nhé.