Giải Giáo dục Kinh Tế và Pháp Luật 12 trang 86
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn GD Kinh Tế & PhĂ¡p Luáºt · Trang 86–87
🔍 Kiến thức cần nhớ
1. Quyền học tập của công dân
- Công dân có quyền bình đẳng về cơ hội học tập
- Được học bất cứ ngành, nghề nào phù hợp với bản thân
- Được học không hạn chế, học thường xuyên, học suốt đời
- Được tạo điều kiện để phát triển tài năng
- Được bảo vệ và được tôn trọng trong học tập
- Được cung cấp đầy đủ thông tin về việc học tập, rèn luyện
- Được học tập trong môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh
2. Nghĩa vụ của công dân trong học tập
Theo Khoản 3 Điều 14 Luật Giáo dục năm 2019:
- Mọi công dân trong độ tuổi quy định có nghĩa vụ học tập để thực hiện phổ cập giáo dục và hoàn thành giáo dục bắt buộc
- Tuân thủ các quy định của pháp luật về học tập
- Tôn trọng quyền học tập của người khác
- Không được cản trở, ngăn cấm người khác thực hiện quyền học tập
- Tôn trọng thân thể, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của người học
3. Nhiệm vụ của người học (Điều 82 Luật Giáo dục 2019)
- Học tập, rèn luyện theo chương trình, kế hoạch giáo dục, quy tắc ứng xử của cơ sở giáo dục
- Tôn trọng nhà giáo, cán bộ và người lao động của cơ sở giáo dục; đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập, rèn luyện; thực hiện nội quy, điều lệ, quy chế của cơ sở giáo dục; chấp hành quy định của pháp luật
- Tham gia lao động và hoạt động xã hội, hoạt động bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi, sức khỏe và năng lực
- Giữ gìn, bảo vệ tài sản của cơ sở giáo dục
- Góp phần xây dựng, bảo vệ và phát huy truyền thống của cơ sở giáo dục
⚙️ Bài tập
Câu hỏi từ Trường hợp 2 và 3 (trang 86)
Đề bài:
Trường hợp 2: Năm 70 tuổi, ông Đ quyết định theo học chương trình đào tạo cử nhân hệ vừa làm vừa học. Dù tuổi cao, sức yếu, nhưng trong suốt quá trình học ông đều rất cần cù, chăm chỉ, chịu khó tìm tòi để tiếp thu những kiến thức mới. Nhờ sự nỗ lực không ngừng nghỉ, ông Đ đã tốt nghiệp loại giỏi và trở thành tấm gương sáng cho nhiều người noi theo.
Trường hợp 3: Sau khi tốt nghiệp trung học phổ thông, N bị bố mẹ bắt ép theo học chuyên ngành tài chính ở trường đại học gần nhà để sau này dễ xin việc và có thu nhập tốt. N không thích vì tự thấy năng lực học tập của mình không phù hợp để theo học ngành này nhưng vì không thuyết phục được bố mẹ nên N đã miễn cưỡng làm theo.
Câu hỏi:
- Em hãy xác định quyền học tập của công dân được đề cập đến trong trường hợp 1 và 2.
- Em có nhận xét gì về việc thực hiện quyền học tập của công dân trong trường hợp 3? Nếu là N, em sẽ làm gì để thực hiện quyền học tập của mình?
- Theo em, những hành vi xâm phạm quyền học tập của công dân có thể dẫn tới hậu quả gì?
Câu 1
Đề bài: Em hãy xác định quyền học tập của công dân được đề cập đến trong trường hợp 1 và 2.
Cách 1 — Phân tích từng trường hợp theo quy định pháp luật
Trường hợp 2 (Ông Đ - 70 tuổi đi học đại học):
Quyền học tập được thể hiện:
- Quyền học tập suốt đời, học không hạn chế về độ tuổi: Ông Đ 70 tuổi vẫn có quyền theo học chương trình đại học, chứng tỏ quyền học tập không bị giới hạn bởi tuổi tác
- Quyền bình đẳng về cơ hội học tập: Ông Đ được tham gia học tập như mọi công dân khác, không bị phân biệt đối xử vì tuổi cao
- Quyền được học bất cứ ngành, nghề nào phù hợp: Ông Đ tự do lựa chọn chương trình đào tạo cử nhân theo nguyện vọng của mình
💡 Mẹo nhớ: Trường hợp ông Đ là minh chứng điển hình cho nguyên tắc "học tập suốt đời" - một quyền cơ bản của công dân được Hiến pháp và Luật Giáo dục bảo đảm.
Cách 2 — Liên hệ với quy định Luật Giáo dục 2019
Điều 13 Luật Giáo dục 2019 quy định về quyền học tập của công dân:
- Học tập là quyền và nghĩa vụ của công dân
- Mọi công dân không phân biệt dân tộc, tôn giáo, tín ngưỡng, giới tính, đặc điểm cá nhân, nguồn gốc gia đình, địa vị xã hội, hoàn cảnh kinh tế đều bình đẳng về cơ hội học tập
Kết luận: Trường hợp ông Đ thể hiện rõ quyền học tập suốt đời, học không hạn chế và bình đẳng về cơ hội học tập của công dân.
Câu 2
Đề bài: Em có nhận xét gì về việc thực hiện quyền học tập của công dân trong trường hợp 3? Nếu là N, em sẽ làm gì để thực hiện quyền học tập của mình?
Cách 1 — Phân tích theo góc độ quyền công dân
Nhận xét về trường hợp 3:
- Quyền học tập của N bị xâm phạm: Bố mẹ N đã bắt ép N học ngành tài chính mà không tôn trọng nguyện vọng, sở thích và năng lực của N
- Vi phạm quyền tự do lựa chọn ngành nghề: Công dân có quyền được học bất cứ ngành, nghề nào phù hợp với bản thân. Việc bố mẹ ép buộc đã vi phạm quyền này
- Hành vi cản trở quyền học tập: Mặc dù xuất phát từ mong muốn tốt cho con, nhưng việc ép buộc con học ngành không phù hợp là hành vi cản trở quyền tự do học tập
Nếu là N, em sẽ làm:
- Trao đổi, thuyết phục bố mẹ: Giải thích rõ về năng lực, sở thích và định hướng nghề nghiệp của bản thân một cách bình tĩnh, có lý lẽ
- Cung cấp thông tin: Cho bố mẹ biết về ngành nghề mình muốn theo học, triển vọng việc làm, thu nhập
- Nhờ sự hỗ trợ: Có thể nhờ thầy cô, người thân có uy tín giúp đỡ thuyết phục bố mẹ
- Tìm giải pháp dung hòa: Đề xuất phương án học ngành mình yêu thích nhưng vẫn đảm bảo có việc làm ổn định
- Kiên trì theo đuổi: Nếu đã học ngành không phù hợp, có thể học thêm ngành yêu thích hoặc chuyển ngành khi có điều kiện
Cách 2 — Phân tích theo quyền và nghĩa vụ
Phân tích:
- Bố mẹ N có nghĩa vụ tạo điều kiện cho con học tập, nhưng không có quyền ép buộc con học ngành không phù hợp
- N có quyền được học ngành phù hợp với năng lực và nguyện vọng
- Việc học ngành không phù hợp có thể dẫn đến kết quả học tập kém, lãng phí thời gian và tiền bạc
⚠️ Lưu ý thi: Đây là dạng câu hỏi thường gặp trong đề thi - yêu cầu nhận xét hành vi và đề xuất giải pháp. Cần trả lời đủ 2 ý: nhận xét + giải pháp.
Câu 3
Đề bài: Theo em, những hành vi xâm phạm quyền học tập của công dân có thể dẫn tới hậu quả gì?
Cách 1 — Phân tích theo các khía cạnh
Hậu quả đối với cá nhân người bị xâm phạm:
- Mất cơ hội học tập, phát triển bản thân
- Không được trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết cho cuộc sống
- Khó tìm được việc làm phù hợp, thu nhập thấp
- Ảnh hưởng đến tâm lý, tinh thần (tự ti, mặc cảm)
- Hạn chế khả năng hòa nhập xã hội
Hậu quả đối với gia đình:
- Gia đình mất đi nguồn nhân lực có trình độ
- Ảnh hưởng đến kinh tế gia đình trong tương lai
- Có thể gây mâu thuẫn, xung đột trong gia đình
Hậu quả đối với xã hội:
- Giảm chất lượng nguồn nhân lực quốc gia
- Ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội
- Gia tăng bất bình đẳng trong xã hội
- Có thể dẫn đến các tệ nạn xã hội
Hậu quả pháp lý đối với người vi phạm:
- Bị xử lý theo quy định của pháp luật
- Tùy mức độ vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự
Cách 2 — Tổng hợp ngắn gọn
| Đối tượng | Hậu quả |
|---|---|
| Cá nhân | Mất cơ hội phát triển, khó tìm việc làm, ảnh hưởng tâm lý |
| Gia đình | Mất nguồn nhân lực, ảnh hưởng kinh tế, mâu thuẫn gia đình |
| Xã hội | Giảm chất lượng nhân lực, cản trở phát triển, gia tăng bất bình đẳng |
| Người vi phạm | Bị xử lý theo pháp luật |
Câu hỏi từ Trường hợp 1 và 2 (trang 87)
Đề bài:
Trường hợp 1: Mặc dù gia đình khá giả, được bố mẹ tạo điều kiện tốt nhưng S rất thờ ơ với việc học tập. Thấy thành tích của S không tốt, giáo viên chủ nhiệm đã phân công hai bạn H và B giúp đỡ S trong học tập. Tuy nhiên, mỗi khi làm bài tập nhóm, S thường tỏ thái độ không hợp tác, thỉnh thoảng lại có hành vi trêu đùa, cản trở H và B học bài. Các bạn nhắc nhở, góp ý thì S lại có những lời nói và thái độ thiếu tôn trọng với bạn.
Trường hợp 2: Học xong lớp 9, hai chị em sinh đôi D và O có nguyện vọng muốn học tiếp lên cấp Trung học phổ thông để có tương lai tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, nguyện vọng của hai chị em bị gia đình phản đối, ngăn cản vì cho rằng hoàn cảnh gia đình hiện tại rất khó khăn, D và O lại là con gái nên việc tiếp tục đi học là không cần thiết và lãng phí. Hai chị em nên đi tìm việc làm để kiếm tiền giúp đỡ gia đình.
Câu hỏi:
- Trong các trường hợp trên, chủ thể nào đã vi phạm nghĩa vụ của công dân trong học tập? Vì sao?
- Theo em, hành vi vi phạm nghĩa vụ của công dân trong học tập có thể dẫn đến những hậu quả gì?
Câu 1
Đề bài: Trong các trường hợp trên, chủ thể nào đã vi phạm nghĩa vụ của công dân trong học tập? Vì sao?
Cách 1 — Phân tích chi tiết từng trường hợp
Trường hợp 1 - S vi phạm nghĩa vụ:
| Hành vi của S | Nghĩa vụ bị vi phạm |
|---|---|
| Thờ ơ với việc học tập | Vi phạm nghĩa vụ học tập, rèn luyện theo chương trình giáo dục |
| Không hợp tác khi làm bài tập nhóm | Vi phạm nghĩa vụ đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau trong học tập |
| Trêu đùa, cản trở H và B học bài | Vi phạm nghĩa vụ tôn trọng quyền học tập của người khác |
| Có lời nói, thái độ thiếu tôn trọng với bạn | Vi phạm nghĩa vụ tôn trọng bạn bè, thực hiện nội quy của cơ sở giáo dục |
Trường hợp 2 - Gia đình D và O vi phạm:
| Hành vi của gia đình | Nghĩa vụ/quyền bị vi phạm |
|---|---|
| Phản đối, ngăn cản D và O đi học | Vi phạm nghĩa vụ tạo điều kiện cho con em học tập |
| Cho rằng con gái đi học là lãng phí | Xâm phạm quyền bình đẳng về cơ hội học tập, phân biệt đối xử về giới |
| Bắt con nghỉ học đi làm | Vi phạm quy định về phổ cập giáo dục, cản trở quyền học tập của công dân |
Cách 2 — Đối chiếu với Điều 82 Luật Giáo dục 2019
Trường hợp 1: S vi phạm các nghĩa vụ tại Điều 82:
- Khoản 1: Không học tập, rèn luyện theo chương trình
- Khoản 2: Không đoàn kết, giúp đỡ bạn bè; không thực hiện nội quy
Trường hợp 2: Gia đình vi phạm:
- Điều 14 Khoản 3: Gia đình có trách nhiệm tạo điều kiện cho công dân trong độ tuổi được học tập
- Cản trở quyền học tập của công dân là hành vi vi phạm pháp luật
⚠️ Lưu ý thi: Khi phân tích vi phạm, cần chỉ rõ: (1) Chủ thể vi phạm là ai, (2) Hành vi vi phạm cụ thể, (3) Quy định pháp luật bị vi phạm.
Câu 2
Đề bài: Theo em, hành vi vi phạm nghĩa vụ của công dân trong học tập có thể dẫn đến những hậu quả gì?
Cách 1 — Phân tích theo từng trường hợp
Hậu quả từ hành vi của S (Trường hợp 1):
Đối với bản thân S:
- Kết quả học tập kém, có thể không đủ điều kiện lên lớp
- Mất cơ hội phát triển kiến thức, kỹ năng
- Bị bạn bè xa lánh, cô lập
- Có thể bị kỷ luật theo nội quy nhà trường
- Hình thành thói quen xấu, ảnh hưởng đến tương lai
Đối với bạn bè (H và B):
- Bị cản trở, ảnh hưởng đến việc học tập
- Mất thời gian, công sức giúp đỡ S mà không hiệu quả
- Có thể bị ảnh hưởng tâm lý khi bị S thiếu tôn trọng
Hậu quả từ hành vi của gia đình (Trường hợp 2):
Đối với D và O:
- Mất cơ hội học tập, phát triển bản thân
- Khó tìm được việc làm tốt trong tương lai
- Bị thiệt thòi so với bạn bè cùng trang lứa
- Ảnh hưởng đến tâm lý, có thể tự ti, mặc cảm
Đối với gia đình:
- Có thể bị xử lý theo quy định pháp luật về cản trở quyền học tập
- Mất đi nguồn nhân lực có trình độ trong tương lai
- Duy trì vòng luẩn quẩn nghèo đói
Đối với xã hội:
- Duy trì tư tưởng trọng nam khinh nữ lạc hậu
- Ảnh hưởng đến mục tiêu phổ cập giáo dục
- Giảm chất lượng nguồn nhân lực
Cách 2 — Tổng hợp hậu quả chung
Hậu quả của việc vi phạm nghĩa vụ học tập:
- Về học tập: Kết quả kém, không hoàn thành chương trình, mất cơ hội phát triển
- Về pháp lý: Bị xử lý kỷ luật, xử phạt hành chính theo quy định
- Về xã hội: Ảnh hưởng đến người khác, cản trở mục tiêu giáo dục chung
- Về tương lai: Khó tìm việc làm, thu nhập thấp, hạn chế cơ hội thăng tiến
- Về tâm lý: Tự ti, mặc cảm, khó hòa nhập xã hội
🎯 Ghi nhớ: - Quyền học tập là quyền cơ bản của công dân, được Hiến pháp và Luật Giáo dục bảo đảm, bao gồm: học suốt đời, bình đẳng cơ hội, tự do chọn ngành nghề - Nghĩa vụ học tập bao gồm: học tập nghiêm túc, tôn trọng thầy cô và bạn bè, không cản trở quyền học tập của người khác, tuân thủ nội quy - Mọi hành vi xâm phạm quyền học tập hoặc vi phạm nghĩa vụ học tập đều có thể bị xử lý theo pháp luật và gây ra hậu quả tiêu cực cho cá nhân, gia đình và xã hội