HocKhaThư viện lời giải bài tập

Giải Giáo dục Kinh Tế và Pháp Luật 12 trang 97

Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn GD Kinh Tế & PhĂ¡p Luật · Trang 97–98

🔍 Kiến thức cần nhớ

Quyền và nghĩa vụ của công dân:

  • Được hưởng thụ và tiếp cận các giá trị văn hóa, tham gia đời sống văn hóa
  • Được sống trong môi trường trong lành, sử dụng tài nguyên thiên nhiên hợp lý
  • Có trách nhiệm bảo vệ di sản văn hóa, môi trường và tài nguyên thiên nhiên
  • Phải thực hiện các quy định pháp luật thông qua hành vi phù hợp

Hậu quả vi phạm:

  • Bị xử lý trong các tình huống đơn giản thường gặp
  • Nhận biết được tác hại, hậu quả của hành vi vi phạm
💡 Mẹo nhớ: Quyền đi đôi với nghĩa vụ - được hưởng thụ thì phải có trách nhiệm bảo vệ!

⚙️ Bài tập

Câu 2b

Đề bài: Sau khi kết thúc 2 tháng thử việc, ông V liên tục đưa ra nhiều lí do khác nhau để trì hoãn việc kí hợp đồng và đóng bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội cho người lao động theo quy định của pháp luật. Đồng thời, ông V cũng không đầu tư trang bị bảo hộ lao động cho các công nhân làm việc trong xưởng sản xuất để đảm bảo an toàn và sức khỏe cho họ.

Cách 1 — Phân tích theo quy định pháp luật lao động

Bước 1: Xác định hành vi vi phạm

Ông V đã vi phạm nhiều quy định của pháp luật lao động:

  1. Vi phạm về hợp đồng lao động:
  • Sau thử việc phải ký hợp đồng chính thức theo Bộ luật Lao động
  • Trì hoãn ký hợp đồng là vi phạm quyền lợi người lao động
  1. Vi phạm về bảo hiểm bắt buộc:
  • Người sử dụng lao động phải đóng BHXH, BHYT cho người lao động
  • Đây là nghĩa vụ bắt buộc theo Luật Bảo hiểm xã hội
  1. Vi phạm về an toàn lao động:
  • Không trang bị bảo hộ lao động vi phạm quy định về an toàn vệ sinh lao động
  • Gây nguy hiểm cho sức khỏe, tính mạng người lao động

Bước 2: Hậu quả pháp lý

  • Bị xử phạt hành chính về lao động
  • Phải bồi thường thiệt hại nếu người lao động bị tai nạn
  • Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng
  • Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng

Bước 3: Quyền của người lao động

Người lao động có quyền:

  • Yêu cầu ký hợp đồng lao động
  • Yêu cầu đóng BHXH, BHYT đầy đủ
  • Yêu cầu trang bị bảo hộ lao động
  • Khiếu nại, tố cáo lên cơ quan chức năng
  • Đơn phương chấm dứt hợp đồng và được bồi thường
Cách 2 — Phân tích theo nghĩa vụ người sử dụng lao động

Nghĩa vụ bị vi phạm:

1. Nghĩa vụ về hợp đồng (Điều 16, 17 Bộ luật Lao động):

  • Sau thử việc thành công phải ký hợp đồng chính thức ngay
  • Không được kéo dài thời gian thử việc hoặc trì hoãn ký hợp đồng

2. Nghĩa vụ về bảo hiểm (Luật BHXH 2014):

  • Đóng BHXH bắt buộc: 17,5% lương
  • Đóng BHYT bắt buộc: 3% lương
  • Đóng BHTN: 1% lương
  • Thời hạn: trong 30 ngày kể từ ngày ký hợp đồng

3. Nghĩa vụ về an toàn lao động (Điều 138 Bộ luật Lao động):

  • Trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ cá nhân
  • Đào tạo về an toàn vệ sinh lao động
  • Kiểm tra định kỳ điều kiện làm việc

Biện pháp xử lý:

  • Phạt tiền từ 10-75 triệu đồng tùy mức độ vi phạm
  • Buộc thực hiện đúng quy định
  • Bồi thường thiệt hại cho người lao động
⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi dạng này thường yêu cầu xác định vi phạm + hậu quả pháp lý + quyền của người lao động. Cần nắm vững các nghĩa vụ cơ bản của người sử dụng lao động.

Câu 3

Đề bài: Nếu là chủ thể trong các tình huống sau, em sẽ làm gì để thực hiện tốt các quy định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an sinh xã hội?

Câu 3a

Đề bài: Chị M bị nhân viên y tế quây rối khi khám bệnh.

Cách 1 — Xử lý theo trình tự pháp luật

Bước 1: Hành động tức thì

  • Từ chối tiếp tục khám với nhân viên đó
  • Yêu cầu chuyển sang bác sĩ khác
  • Ghi nhận thông tin: tên, thời gian, địa điểm, hành vi cụ thể

Bước 2: Khiếu nại nội bộ

  • Báo cáo lên lãnh đạo khoa/phòng khám
  • Gửi đơn khiếu nại đến Ban Giám đốc bệnh viện
  • Yêu cầu xử lý kỷ luật nhân viên vi phạm

Bước 3: Khiếu nại lên cơ quan chức năng

  • Gửi đơn lên Sở Y tế (cơ quan quản lý)
  • Báo cáo Thanh tra Y tế
  • Nếu nghiêm trọng: Báo công an để xử lý hình sự

Bước 4: Yêu cầu bồi thường

  • Bồi thường thiệt hại về tinh thần
  • Công khai xin lỗi
  • Đảm bảo không tái diễn

Căn cứ pháp lý:

  • Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2009
  • Bộ luật Hình sự (tội xâm phạm thân thể, danh dự, nhân phẩm)
  • Luật Bình đẳng giới 2006
Cách 2 — Hành động bảo vệ quyền lợi ngay lập tức

Phản ứng tức thì:

  1. Dừng ngay việc khám: "Tôi không chấp nhận hành vi này"
  2. Ghi âm/quay video (nếu có thể) làm bằng chứng
  3. Gọi người thân đến làm chứng
  4. Yêu cầu đổi bác sĩ ngay lập tức

Hành động tiếp theo:

  • Lập biên bản với bệnh viện về sự việc
  • Đăng tải phản ánh trên Cổng thông tin điện tử Bộ Y tế
  • Liên hệ báo chí nếu bệnh viện không xử lý
  • Khởi kiện dân sự đòi bồi thường danh dự, nhân phẩm

Quyền của người bệnh:

  • Được tôn trọng danh dự, nhân phẩm
  • Được khám chữa bệnh trong môi trường an toàn
  • Được khiếu nại, tố cáo hành vi vi phạm
  • Được bồi thường thiệt hại
💡 Mẹo nhớ: Quyền của người bệnh = Được tôn trọng + Được an toàn + Được khiếu nại + Được bồi thường
Câu 3b

Đề bài: Ban V phát hiện chị gái mình đăng tin kêu gọi hỗ trợ người nghèo trên mạng xã hội để trục lợi.

Cách 1 — Xử lý trong gia đình trước

Bước 1: Trao đổi trực tiếp

  • Nói chuyện riêng với chị gái
  • Giải thích hậu quả pháp lý của hành vi lừa đảo
  • Khuyên chị dừng ngay và trả lại tiền (nếu có)

Bước 2: Nếu chị không nghe

  • Báo với cha mẹ, người lớn trong gia đình
  • Họp gia đình để ngăn chặn
  • Yêu cầu chị gỡ bài đăng và xin lỗi công khai

Bước 3: Nếu vẫn tiếp tục

  • Báo cáo lên chính quyền địa phương
  • Báo công an phường/xã
  • Cung cấp bằng chứng để xử lý

Lý do ưu tiên xử lý nội bộ:

  • Tình cảm gia đình
  • Tránh ảnh hưởng danh dự gia đình
  • Cho cơ hội sửa sai
  • Nhưng không được bao che nếu nghiêm trọng
Cách 2 — Xử lý theo pháp luật ngay

Nhận diện hành vi vi phạm:

  • Tội danh: Lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật Hình sự)
  • Hình phạt: Phạt tù từ 2-7 năm (tùy số tiền)
  • Tình tiết tăng nặng: Lợi dụng lòng tin, hoàn cảnh khó khăn của người khác

Hành động của Ban V:

1. Thu thập bằng chứng:

  • Chụp màn hình bài đăng
  • Lưu lại tin nhắn, bình luận
  • Ghi nhận số tiền đã nhận (nếu biết)
  • Danh sách người bị lừa

2. Báo cơ quan chức năng:

  • Báo công an phường/xã
  • Báo Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm công nghệ cao
  • Cung cấp đầy đủ bằng chứng

3. Hỗ trợ nạn nhân:

  • Thông báo cho những người đã chuyển tiền
  • Hướng dẫn họ làm đơn tố cáo
  • Yêu cầu hoàn trả tiền

Trách nhiệm pháp lý:

  • Hình sự: Phạt tù + phạt tiền
  • Dân sự: Bồi thường thiệt hại cho nạn nhân
  • Hành chính: Xử phạt vi phạm trên mạng xã hội
⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi về xử lý vi phạm của người thân thường có 2 hướng: (1) Khuyên can, xử lý nội bộ trước; (2) Báo cơ quan chức năng nếu nghiêm trọng. Cần cân nhắc mức độ vi phạm để có hành động phù hợp.
Câu 3c

Đề bài: Nhân viên Y không được chủ doanh nghiệp đóng bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội như đã thỏa thuận.

Cách 1 — Giải quyết thông qua thương lượng

Bước 1: Đối thoại với người sử dụng lao động

  • Nhắc nhở về thỏa thuận trong hợp đồng lao động
  • Giải thích quyền lợi của người lao động theo pháp luật
  • Yêu cầu thực hiện đúng cam kết

Bước 2: Gửi văn bản yêu cầu

  • Viết đơn yêu cầu đóng BHXH, BHYT
  • Gửi đến phòng nhân sự và giám đốc
  • Ghi rõ thời hạn thực hiện (7-10 ngày)
  • Lưu bản sao làm bằng chứng

Bước 3: Thương lượng tập thể

  • Liên hệ với công đoàn doanh nghiệp
  • Tập hợp người lao động cùng hoàn cảnh
  • Yêu cầu công đoàn đại diện thương lượng

Bước 4: Nếu không giải quyết

  • Chuyển sang cách 2 (khiếu nại lên cơ quan chức năng)
Cách 2 — Khiếu nại lên cơ quan nhà nước

Bước 1: Khiếu nại lên Thanh tra Lao động

  • Gửi đơn khiếu nại đến Thanh tra Sở Lao động - Thương binh và Xã hội
  • Kèm theo: Hợp đồng lao động, bảng lương, bằng chứng làm việc

Bước 2: Khiếu nại lên Bảo hiểm xã hội

  • Báo cáo BHXH quận/huyện về việc doanh nghiệp trốn đóng bảo hiểm
  • BHXH sẽ thanh tra và xử phạt doanh nghiệp
  • Buộc doanh nghiệp đóng đủ, đóng bù

Bước 3: Khởi kiện ra Tòa án

  • Nếu các cách trên không hiệu quả
  • Khởi kiện doanh nghiệp về tranh chấp lao động
  • Yêu cầu:
  • Buộc đóng BHXH, BHYT đầy đủ
  • Bồi thường thiệt hại (nếu có)
  • Chi phí khám chữa bệnh phải tự trả

Bước 4: Đơn phương chấm dứt hợp đồng

  • Theo Điều 35 Bộ luật Lao động
  • Người lao động có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng
  • Được trợ cấp thôi việc
  • Không phải báo trước

Hậu quả với doanh nghiệp:

  • Phạt tiền: 12-18 triệu đồng/lần vi phạm
  • Phạt 18-25 triệu nếu vi phạm nhiều người
  • Buộc đóng bù BHXH, BHYT + lãi suất chậm đóng
  • Bị đưa vào danh sách doanh nghiệp vi phạm
💡 Mẹo nhớ: Trình tự xử lý: Thương lượng → Thanh tra Lao động → BHXH → Tòa án. Có thể đơn phương chấm dứt hợp đồng bất cứ lúc nào.
Câu 3d

Đề bài: Các bạn cùng lớp đưa giỏn, gây ồn ào khi đến bệnh viện thăm B.

Cách 1 — Nhắc nhở và giải thích

Hành động ngay:

  1. Nhắc nhở bạn bè:
  • "Các bạn ơi, mình hạ giọng xuống nhé"
  • "Bệnh viện cần yên tĩnh để bệnh nhân nghỉ ngơi"
  • "Mình ra ngoài nói chuyện cho thoải mái hơn"
  1. Giải thích lý do:
  • Bệnh nhân cần yên tĩnh để hồi phục
  • Tiếng ồn ảnh hưởng đến người bệnh khác
  • Vi phạm nội quy bệnh viện
  • Thiếu ý thức văn hóa công cộng
  1. Đề xuất giải pháp:
  • Chia nhóm nhỏ vào thăm, mỗi lần 2-3 người
  • Nói chuyện nhỏ giọng
  • Ra khu vực sảnh hoặc sân để trò chuyện
  • Rút ngắn thời gian thăm

Vai trò của em:

  • Là người bạn có trách nhiệm
  • Nhắc nhở bạn bè thực hiện đúng quy định
  • Gương mẫu trong ứng xử văn hóa
Cách 2 — Thực hiện nghĩa vụ công dân

Nghĩa vụ cần thực hiện:

1. Tuân thủ nội quy bệnh viện:

  • Giữ trật tự, yên tĩnh
  • Không gây ồn ào, ảnh hưởng người khác
  • Thời gian thăm bệnh theo quy định
  • Số lượng người vào thăm hợp lý

2. Ý thức văn hóa công cộng:

  • Tôn trọng không gian chung
  • Quan tâm đến người xung quanh
  • Thể hiện sự văn minh, lịch sự

3. Hành động cụ thể:

Trước khi vào thăm:

  • Thống nhất với nhóm về quy tắc ứng xử
  • Nhắc nhau giữ trật tự
  • Chuẩn bị quà phù hợp, gọn gàng

Trong khi thăm:

  • Nói chuyện nhỏ giọng
  • Không tụ tập đông người
  • Không ăn uống trong phòng bệnh
  • Thời gian thăm ngắn gọn (15-20 phút)

Nếu bạn bè không nghe:

  • Báo với y tá, bảo vệ bệnh viện
  • Tự rời khỏi nhóm để không đồng lõa
  • Sau đó trao đổi lại với bạn bè về ý thức

Ý nghĩa:

  • Thể hiện trách nhiệm công dân
  • Giáo dục ý thức cộng đồng
  • Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh
🎯 Ghi nhớ: Trong không gian công cộng, đặc biệt là bệnh viện, việc giữ trật tự, yên tĩnh không chỉ là nội quy mà còn là nghĩa vụ đạo đức và pháp lý của mỗi công dân. Hãy là người gương mẫu và nhắc nhở bạn bè thực hiện đúng.

🌟 VẬN DỤNG

Nhiệm vụ: Em hãy tìm hiểu các hoạt động thực hiện quyền bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và bảo đảm an sinh xã hội ở trường em và nêu cảm nghĩ của em về các hoạt động đó.

Cách 1 — Khảo sát và phân tích

Bước 1: Tìm hiểu các hoạt động tại trường

A. Về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe:

  1. Khám sức khỏe định kỳ cho học sinh
  2. Tiêm chủng vắc-xin theo chương trình
  3. Tuyên truyền phòng chống dịch bệnh
  4. Tổ chức hoạt động thể dục thể thao
  5. Giáo dục dinh dưỡng, vệ sinh an toàn thực phẩm
  6. Phòng y tế trường học
  7. Tư vấn sức khỏe tâm lý học đường

B. Về bảo đảm an sinh xã hội:

  1. Hỗ trợ học phí cho học sinh khó khăn
  2. Quỹ khuyến học, học bổng
  3. Hỗ trợ sách vở, đồng phục
  4. Bữa ăn miễn phí/giảm giá cho học sinh nghèo
  5. Thăm hỏi, hỗ trợ học sinh gặp hoàn cảnh khó khăn
  6. Vận động quyên góp từ thiện

Bước 2: Đánh giá hiệu quả

Ưu điểm:

  • Đảm bảo quyền được chăm sóc sức khỏe của học sinh
  • Giảm bỏ học do hoàn cảnh khó khăn
  • Tạo môi trường học tập bình đẳng
  • Phát hiện sớm bệnh tật, can thiệp kịp thời

Hạn chế:

  • Một số hoạt động còn mang tính hình thức
  • Nguồn lực hạn chế
  • Chưa tiếp cận hết học sinh cần hỗ trợ

Bước 3: Cảm nghĩ cá nhân

"Em cảm thấy các hoạt động này rất ý nghĩa vì:

  • Thể hiện sự quan tâm của nhà trường đến học sinh
  • Giúp các bạn khó khăn yên tâm học tập
  • Tạo tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái
  • Giáo dục ý thức trách nhiệm xã hội

Em mong nhà trường tiếp tục duy trì và mở rộng các hoạt động này."

Cách 2 — Trình bày theo cấu trúc báo cáo

I. CÁC HOẠT ĐỘNG TẠI TRƯỜNG EM

1. Chăm sóc sức khỏe học sinh

  • Khám sức khỏe đầu năm học: Phát hiện 15% học sinh cần theo dõi sức khỏe
  • Phòng y tế: Sơ cứu, tư vấn sức khỏe hàng ngày
  • Tuyên truyền: Phòng cận thị, vệ sinh răng miệng, phòng dịch

2. Hỗ trợ an sinh xã hội

  • Học bổng khuyến học: 20 suất/năm, mỗi suất 2 triệu đồng
  • Miễn giảm học phí: 50 học sinh/năm
  • Hỗ trợ đột xuất: Khi gia đình gặp khó khăn
  • Quỹ "Vì người nghèo": Quyên góp từ thầy cô, học sinh

II. ĐÁNH GIÁ VÀ CẢM NGHĨ

Ý nghĩa:

  • Về pháp lý: Thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của công dân theo Hiến pháp
  • Về giáo dục: Giáo dục ý thức trách nhiệm xã hội cho học sinh
  • Về xã hội: Góp phần giảm nghèo, bảo đảm công bằng xã hội

Cảm nghĩ:
"Em rất tự hào về các hoạt động này. Đặc biệt ấn tượng với chương trình 'Thắp sáng ước mơ' giúp các bạn khó khăn có điều kiện học tập. Em đã tham gia quyên góp sách vở và cảm thấy hạnh phúc khi được chia sẻ. Đây là bài học thực tế về trách nhiệm công dân mà không môn học nào có thể dạy được."

⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi vận dụng cần kết hợp thực tế trường học với kiến thức lý thuyết. Trình bày rõ ràng, có số liệu cụ thể, thể hiện cảm xúc chân thật.
🎯 Tổng kết bài học: 3 nhóm quyền - nghĩa vụ chính: 1. Bảo vệ sức khỏe: Được khám chữa bệnh + Tham gia BHYT 2. An sinh xã hội: Được hỗ trợ khi khó khăn + Đóng góp cho cộng đồng 3. Xử lý vi phạm: Biết cách bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình Nguyên tắc vàng: Quyền đi đôi với nghĩa vụ - Được hưởng thì phải có trách nhiệm!
Chế độ đọc sách →