Giải Giáo dục Kinh Tế và Pháp Luật 12 trang 99

Tóm tắt lý thuyết

Hai trang này nói về quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ di sản văn hoá và mở đầu nội dung bảo vệ môi trường, tài nguyên thiên nhiên.

Về di sản văn hoá:

• Công dân có quyền hưởng thụ, tiếp cận các giá trị di sản văn hoá; được tham quan, nghiên cứu; được khiếu nại, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật; được thực hiện các biện pháp bảo vệ và phát huy giá trị di sản theo quy định.
• Công dân có nghĩa vụ chấp hành Hiến pháp và pháp luật về bảo vệ di sản; tôn trọng, giữ gìn di sản; thông báo, giao nộp di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia do mình tìm được cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Phần "Em có biết" trích Luật Di sản văn hoá năm 2001 (sửa đổi 2009) – Điều 14 và Điều 16, quy định quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân với di sản.

Về bảo vệ môi trường (mục 2):

• Điều 43 Hiến pháp 2013: "Mọi người có quyền được sống trong môi trường trong lành và có nghĩa vụ bảo vệ môi trường".
• Mọi người được sống trong môi trường sạch, có quyền khai thác, sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên theo quy định.

---

Bài 1: Quyền, nghĩa vụ của ông N trong bảo vệ di sản văn hoá

Đề: Trong trường hợp 1, ông N đã thực hiện quyền, nghĩa vụ gì của công dân trong bảo vệ di sản văn hoá?

Tóm tắt tình huống: Nhà sưu tầm N sưu tầm được hàng ngàn cổ vật quý hiếm, trao tặng nhiều cổ vật cho bảo tàng, trường đại học để trưng bày, giảng dạy; số còn lại ông trưng bày tại nhà ở điểm du lịch cho du khách tham quan miễn phí.

Trả lời:

Ông N đã thực hiện tốt cả quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ di sản văn hoá:

Về quyền:

• Quyền sưu tầm, lưu giữ cổ vật (sở hữu hợp pháp di sản văn hoá).
• Quyền phát huy giá trị di sản: trao tặng cho bảo tàng, trường đại học để trưng bày và giảng dạy; trưng bày phục vụ du khách tham quan.

Về nghĩa vụ:

• Tôn trọng, bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hoá.
• Tạo điều kiện cho cộng đồng tiếp cận, hưởng thụ giá trị di sản (cho tham quan miễn phí, phục vụ nghiên cứu, học tập).

→ Việc làm của ông N vừa giữ gìn, vừa lan toả giá trị văn hoá, lịch sử của cổ vật đến cộng đồng, là tấm gương đẹp trong bảo vệ và phát huy di sản văn hoá.

---

Bài 2: Đánh giá hành vi của ông S

Đề: Trong trường hợp 2, ông S có vi phạm quyền và nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ di sản văn hoá không? Vì sao? Hành vi của ông S có thể dẫn tới những hậu quả gì?

Tóm tắt tình huống: Ông S được giao trông coi đền P – di tích văn hoá quốc gia. Khi phát hiện đền bị mất trộm nhiều cổ vật, do lo sợ bị trách phạt, ông S không báo cáo sự việc với cơ quan chức năng.

Trả lời:

Ông S đã vi phạm nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ di sản văn hoá.

Vì sao:

• Là người được giao trông coi di tích, ông S có nghĩa vụ bảo vệ, giữ gìn di sản và thông báo kịp thời cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền khi di sản bị mất hoặc có nguy cơ huỷ hoại (theo Điều 16 Luật Di sản văn hoá).
• Khi đền bị mất trộm cổ vật, ông S lại che giấu, không báo cáo. Đây là hành vi không thực hiện đúng nghĩa vụ thông báo, ngăn chặn, xử lí kịp thời hành vi xâm hại di sản.

Hậu quả có thể xảy ra:

• Cổ vật bị thất thoát không thể thu hồi, gây mất mát giá trị văn hoá, lịch sử không thể bù đắp.
• Cơ quan chức năng không kịp thời điều tra, truy tìm tang vật và đối tượng trộm cắp.
• Kẻ gian có thể tiếp tục lấy trộm thêm cổ vật do không bị phát hiện, ngăn chặn.
• Bản thân ông S phải chịu trách nhiệm pháp lí (kỷ luật, xử phạt hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm tuỳ mức độ) vì che giấu và không hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Bài học: Khi phát hiện di sản bị xâm hại, cần báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền. Che giấu vì sợ trách phạt chỉ làm hậu quả nghiêm trọng hơn.

---