Giải Lịch sử 12 trang 65
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Lịch Sá» · Trang 65–66
🔍 Kiến thức cần nhớ
Công cuộc Đổi mới ở Việt Nam (1986 – nay) chia thành 3 giai đoạn lớn:
| Giai đoạn | Đặc trưng |
|---|---|
| 1986 – 1995 | Khởi đầu công cuộc Đổi mới, thoát khỏi khủng hoảng kinh tế – xã hội |
| 1996 – 2006 | Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước |
| 2006 – nay | Tiếp tục đẩy mạnh CNH – HĐH, hội nhập quốc tế sâu rộng |
Các Đại hội Đảng quan trọng:
- Đại hội VI (1986): khởi xướng Đổi mới
- Đại hội VIII (1996): xác định mục tiêu CNH – HĐH
- Đại hội X (2006): đẩy mạnh toàn diện công cuộc Đổi mới
- Đại hội XI, XII, XIII: hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng
💡 Mẹo nhớ: Mốc các kỳ Đại hội gắn với nội dung trọng tâm: VI – Khởi xướng; VIII – Công nghiệp hoá; X – Toàn diện; XI/XII/XIII – Hội nhập sâu rộng.
⚙️ Bài tập
Câu 1 (Trang 63)
Đề bài: Khai thác thông tin và Tư liệu 2 trong mục, hãy nêu nội dung chính của công cuộc Đổi mới giai đoạn 1996 – 2006.
Cách 1 — Trình bày theo ba lĩnh vực (kinh tế – chính trị, văn hoá xã hội – đối ngoại)
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII (1996) đã xác định: đưa nước ta chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, phấn đấu đến năm 2020 cơ bản trở thành một nước công nghiệp. Nội dung chính được thể hiện trên ba lĩnh vực:
a) Về kinh tế:
- Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
- Tiếp tục phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
- Tăng cường đầu tư xây dựng nhiều công trình lớn về kết cấu hạ tầng, cơ sở vật chất – công nghệ cho nền kinh tế.
- Xây dựng nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực và thế giới.
b) Về chính trị, văn hoá – xã hội, an ninh – quốc phòng:
- Cải cách tổ chức và hoạt động của Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát huy dân chủ, tăng cường pháp chế.
- Phát triển giáo dục – đào tạo và khoa học – công nghệ là quốc sách hàng đầu.
- Xây dựng nền văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, coi văn hoá là nền tảng tinh thần của xã hội.
- Giải quyết các vấn đề xã hội: tạo việc làm, xoá đói, giảm nghèo…
- Tăng cường an ninh – quốc phòng.
c) Về đối ngoại:
- Đặt trọng tâm chủ trương "hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực" nhằm phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước.
Cách 2 — Tóm tắt theo trục mục tiêu
Có thể khái quát thành một mục tiêu – ba trụ cột:
Mục tiêu (theo Tư liệu 2): Xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp có cơ sở vật chất – kĩ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lí, quan hệ sản xuất tiến bộ, đời sống vật chất – tinh thần cao, quốc phòng – an ninh vững chắc, hướng tới "dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh".
- Trụ cột 1 – Kinh tế: CNH – HĐH gắn với kinh tế thị trường định hướng XHCN và mở cửa hội nhập.
- Trụ cột 2 – Chính trị, văn hoá – xã hội, quốc phòng – an ninh: Hoàn thiện nhà nước pháp quyền, phát triển giáo dục – khoa học, giữ gìn bản sắc văn hoá, ổn định xã hội, củng cố quốc phòng.
- Trụ cột 3 – Đối ngoại: Hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực.
⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi về giai đoạn 1996 – 2006 thường yêu cầu gắn với Đại hội VIII (1996) và cụm từ chìa khoá "công nghiệp hoá – hiện đại hoá". Tránh nhầm với giai đoạn 1986 – 1995 (chỉ là khởi đầu, chưa phải đẩy mạnh CNH – HĐH).
Câu 2 (Trang 64)
Đề bài: Hãy nêu nội dung chính của công cuộc Đổi mới trong giai đoạn từ năm 2006 đến nay.
Cách 1 — Trình bày theo ba lĩnh vực
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X (2006) chủ trương: đẩy mạnh toàn diện công cuộc Đổi mới, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển. Nội dung chính:
a) Về kinh tế:
- Tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
- Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với phát triển kinh tế tri thức.
- Phấn đấu đưa Việt Nam trở thành nước đang phát triển, có nền công nghiệp theo hướng hiện đại.
b) Về chính trị, văn hoá – xã hội, an ninh – quốc phòng:
- Tăng cường xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh.
- Thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội.
- Phát triển con người toàn diện và xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; văn hoá trở thành sức mạnh nội sinh, động lực phát triển đất nước và bảo vệ Tổ quốc.
- Xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc, giữ vững môi trường hoà bình, ổn định.
c) Về đối ngoại:
- Chuyển từ "hội nhập kinh tế quốc tế" sang "chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng", mở rộng phạm vi, lĩnh vực, tính chất hội nhập.
- Thực hiện chiến lược hội nhập quốc tế toàn diện trên các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, an ninh – quốc phòng, văn hoá – xã hội, trong đó hội nhập kinh tế là trọng tâm.
Cách 2 — Khái quát bằng cụm từ chìa khoá
Có thể nhớ nội dung giai đoạn này qua 2 cụm chìa khoá:
- "Đẩy mạnh toàn diện" – tiếp tục CNH – HĐH gắn với kinh tế tri thức, hoàn thiện thể chế thị trường, phát triển con người và văn hoá làm nội sinh.
- "Hội nhập sâu rộng" – chuyển từ hội nhập kinh tế sang hội nhập toàn diện trên mọi lĩnh vực, tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cao vị thế quốc tế của Việt Nam.
💡 Mẹo nhớ: Điểm khác biệt cốt lõi của giai đoạn 2006 – nay so với giai đoạn 1996 – 2006 nằm ở chữ "toàn diện và sâu rộng" trong hội nhập, và "kinh tế tri thức" trong phát triển kinh tế.
🧠 Luyện tập và Vận dụng (Trang 64)
Câu 1 — Luyện tập
Đề bài: Lập bảng hệ thống tóm tắt (theo gợi ý) về nội dung chính của công cuộc Đổi mới ở Việt Nam từ năm 1986 đến nay.
Cách 1 — Lập bảng theo ba giai đoạn
| Giai đoạn | Nội dung chính |
|---|---|
| 1986 – 1995 | – Khởi đầu công cuộc Đổi mới (Đại hội VI – 1986). – Kinh tế: xoá bỏ cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp; phát triển nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí của Nhà nước. – Chính trị – xã hội: đổi mới tổ chức, phương thức hoạt động của hệ thống chính trị; xây dựng nền dân chủ XHCN; phát triển giáo dục, văn hoá. – Đối ngoại: "muốn là bạn với tất cả các nước"; phá thế bao vây cấm vận; bình thường hoá quan hệ với Trung Quốc (1991), Hoa Kỳ (1995); gia nhập ASEAN (1995). – Kết quả: đưa đất nước ra khỏi khủng hoảng kinh tế – xã hội. |
| 1996 – 2006 | – Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước (Đại hội VIII – 1996). – Kinh tế: phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN; đầu tư kết cấu hạ tầng; xây dựng nền kinh tế mở, hội nhập khu vực và thế giới. – Chính trị – văn hoá – xã hội: cải cách Nhà nước pháp quyền XHCN; phát triển giáo dục – khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu; xây dựng văn hoá tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; xoá đói giảm nghèo; tăng cường an ninh – quốc phòng. – Đối ngoại: "hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực"; gia nhập APEC (1998), WTO (2007). |
| 2006 – nay | – Đẩy mạnh toàn diện công cuộc Đổi mới, hội nhập quốc tế sâu rộng (Đại hội X – 2006 và các đại hội tiếp theo). – Kinh tế: hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN; CNH – HĐH gắn với kinh tế tri thức; phấn đấu thành nước đang phát triển có công nghiệp theo hướng hiện đại. – Chính trị – văn hoá – xã hội: xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; tiến bộ và công bằng xã hội; phát triển con người toàn diện; văn hoá là sức mạnh nội sinh; bảo vệ vững chắc Tổ quốc. – Đối ngoại: chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng trên mọi lĩnh vực, lấy hội nhập kinh tế làm trọng tâm. |
Cách 2 — Ghi nhớ bằng "Khẩu hiệu chìa khoá"
| Giai đoạn | Khẩu hiệu chìa khoá | Đại hội mở đầu |
|---|---|---|
| 1986 – 1995 | "Đổi mới – thoát khủng hoảng" | Đại hội VI (1986) |
| 1996 – 2006 | "Công nghiệp hoá – Hiện đại hoá" | Đại hội VIII (1996) |
| 2006 – nay | "Toàn diện – Sâu rộng – Hội nhập quốc tế" | Đại hội X (2006) |
⚠️ Lưu ý thi: Khi gặp câu hỏi "phân kỳ" công cuộc Đổi mới, học sinh cần nhớ chính xác 3 mốc 1986 – 1995 – 1996 – 2006 – 2006/nay và gắn mỗi mốc với một Đại hội Đảng. Đây là dạng câu hỏi rất phổ biến trong đề thi tốt nghiệp THPT.
Câu 2 — Vận dụng
Đề bài: Viết một bài giới thiệu ngắn về nội dung công cuộc Đổi mới ở Việt Nam từ năm 2006 đến nay và nêu cảm nghĩ của em.
Cách 1 — Bài viết mẫu (cấu trúc 3 phần: mở – thân – kết)
Mở bài:
Từ năm 2006 đến nay, công cuộc Đổi mới ở Việt Nam bước vào giai đoạn mới với chủ trương đẩy mạnh toàn diện công cuộc Đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng. Đây là giai đoạn đất nước có những chuyển biến mạnh mẽ, khẳng định vị thế trên trường quốc tế.
Thân bài:
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng (2006) đã chủ trương đẩy mạnh toàn diện công cuộc Đổi mới, sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển. Nội dung công cuộc Đổi mới giai đoạn này được triển khai trên ba lĩnh vực lớn:
Về kinh tế: Việt Nam tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hoá – hiện đại hoá gắn với phát triển kinh tế tri thức, phấn đấu trở thành nước đang phát triển có nền công nghiệp theo hướng hiện đại.
Về chính trị, văn hoá – xã hội, an ninh – quốc phòng: Đảng và Nhà nước tăng cường xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội; phát triển con người toàn diện; xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, biến văn hoá trở thành sức mạnh nội sinh; đồng thời bảo vệ vững chắc Tổ quốc, giữ vững môi trường hoà bình, ổn định.
Về đối ngoại: Việt Nam chuyển từ "hội nhập kinh tế quốc tế" sang "chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng" trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh – quốc phòng, văn hoá – xã hội, trong đó hội nhập kinh tế là trọng tâm. Việt Nam đã gia nhập WTO (2007), tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, RCEP và đảm nhiệm thành công vai trò Uỷ viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc các nhiệm kỳ 2008 – 2009 và 2020 – 2021.
Kết bài – Cảm nghĩ:
Là một học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường, em cảm thấy tự hào và biết ơn sâu sắc trước những thành tựu to lớn mà công cuộc Đổi mới đã mang lại. Đời sống nhân dân được nâng cao, đất nước hội nhập mạnh mẽ với thế giới, vị thế Việt Nam ngày càng được khẳng định. Em nhận thức rõ trách nhiệm của thế hệ trẻ là học tập, rèn luyện, tiếp thu tri thức khoa học – công nghệ hiện đại, góp phần xây dựng đất nước giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, xứng đáng với công lao của các thế hệ đi trước.
Cách 2 — Dàn ý ngắn gọn (gợi ý cho HS tự viết)
- Bối cảnh: Đại hội X (2006) – đẩy mạnh toàn diện Đổi mới, đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển.
- Nội dung chính:
- Kinh tế: hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường, CNH – HĐH gắn với kinh tế tri thức.
- Chính trị – xã hội: trong sạch hệ thống chính trị, công bằng xã hội, văn hoá là sức mạnh nội sinh.
- Đối ngoại: hội nhập toàn diện, sâu rộng.
- Thành tựu nổi bật: gia nhập WTO (2007), ký các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP), tăng trưởng kinh tế ổn định, vị thế quốc tế nâng cao.
- Cảm nghĩ: tự hào về đất nước, ý thức trách nhiệm của bản thân với việc học tập và xây dựng đất nước.
💡 Mẹo viết bài cảm nghĩ: Nên kết hợp dẫn chứng cụ thể (ví dụ: GDP tăng, gia nhập WTO, ký EVFTA…) với cảm xúc cá nhân (tự hào, biết ơn, trách nhiệm). Tránh viết chung chung, sáo rỗng.
🎯 Ghi nhớ: - Công cuộc Đổi mới từ 1986 đến nay trải qua 3 giai đoạn: 1986 – 1995 (khởi đầu, thoát khủng hoảng), 1996 – 2006 (đẩy mạnh CNH – HĐH), 2006 – nay (toàn diện, hội nhập sâu rộng). - Mỗi giai đoạn gắn với một Đại hội Đảng tiêu biểu: VI – VIII – X. - Điểm chung xuyên suốt: phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, mở rộng hội nhập quốc tế, xây dựng văn hoá đậm đà bản sắc dân tộc và bảo vệ vững chắc Tổ quốc. - Mục tiêu cuối cùng: "Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh".