Giải Lịch sử 12 trang 17

Nội dung gồm phần lý thuyết và một câu hỏi luyện tập (biểu tượng dấu hỏi). Mình tóm tắt lý thuyết trước, rồi giải chi tiết câu hỏi.

Tóm tắt lý thuyết

b) Quá trình tồn tại của Trật tự thế giới hai cực I-an-ta

Trật tự này tồn tại từ 1945 đến 1991, trải qua hai giai đoạn:

Giai đoạn 1 – Từ 1945 đến đầu những năm 70 của thế kỉ XX (xác lập và phát triển):

• Đối đầu giữa hai cực: Mỹ (đứng đầu tư bản chủ nghĩa) và Liên Xô (đứng đầu xã hội chủ nghĩa).
• Hình thành các khối quân sự đối đầu: NATO (Mỹ và phương Tây lập năm 1949), Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (Liên Xô và Đông Âu lập năm 1955).
• Quan hệ quốc tế căng thẳng, đặc biệt khi bắt đầu Chiến tranh lạnh: chạy đua vũ trang, lập liên minh quân sự, nhiều cuộc chiến tranh cục bộ có sự can dự của hai cực (Triều Tiên 1950–1953, Việt Nam, Trung Đông 1948…).
• Tuy nhiên ngay trong giai đoạn này trật tự đã bắt đầu rạn nứt (thắng lợi cách mạng Trung Quốc 1949, sự lớn mạnh của Tây Âu và Nhật Bản).

Giai đoạn 2 – Từ đầu những năm 70 của thế kỉ XX đến 1991 (suy yếu và sụp đổ):

• Xu hướng hòa hoãn xuất hiện từ đầu những năm 70: Liên Xô và Mỹ thỏa thuận hạn chế vũ khí chiến lược, gặp gỡ cấp cao đầu tiên (1972).
• Từ nửa sau những năm 80: đẩy mạnh đối thoại, hợp tác; thỏa thuận thủ tiêu tên lửa tầm trung ở châu Âu (1987).
• Năm 1989: Liên Xô và Mỹ tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh.
• Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu (cuối những năm 80) và sự tan rã của Liên Xô (12–1991) đã chấm dứt Trật tự hai cực I-an-ta.

2. Nguyên nhân sụp đổ

Có bốn nguyên nhân chính:

1. Đối đầu căng thẳng làm cả hai cực Xô – Mỹ tốn kém tài chính, suy giảm kinh tế, phải hạn chế chạy đua vũ trang.
2. Từ giữa những năm 70, quan hệ Xô – Mỹ và quan hệ Đông Âu – Tây Âu chuyển dần theo hướng hòa dịu.
3. Sự vươn lên của nhiều nước nhằm thoát ảnh hưởng hai cực, cùng thắng lợi của phong trào giải phóng dân tộc và sự ra đời hàng loạt quốc gia độc lập.
4. Thay đổi cán cân kinh tế thế giới: Nhật Bản và Tây Âu vươn lên thành trung tâm kinh tế cạnh tranh với Mỹ, kinh tế Liên Xô suy giảm.

Câu hỏi luyện tập

Đề bài:

Khai thác thông tin và tư liệu trong mục, trình bày những nét chính về quá trình tồn tại của Trật tự thế giới hai cực I-an-ta.

Lời giải:

Trật tự thế giới hai cực I-an-ta tồn tại từ năm 1945 đến năm 1991, trải qua hai giai đoạn chính.

Giai đoạn từ năm 1945 đến đầu những năm 70 của thế kỉ XX – xác lập và phát triển:

• Trật tự được định hình với sự đối đầu giữa hai cực: Mỹ đứng đầu hệ thống tư bản chủ nghĩa, Liên Xô đứng đầu hệ thống xã hội chủ nghĩa.
• Hai khối quân sự đối đầu được thành lập: NATO (1949) và Tổ chức Hiệp ước Vác-sa-va (1955). Hai cực chi phối hầu hết các lĩnh vực phát triển của thế giới.
• Quan hệ quốc tế căng thẳng, đặc biệt từ khi bắt đầu Chiến tranh lạnh: chạy đua vũ trang, lập liên minh quân sự, xảy ra nhiều cuộc chiến tranh cục bộ (Triều Tiên, Việt Nam, Trung Đông…).
• Ngay trong giai đoạn này, trật tự đã bắt đầu bị rạn nứt do thắng lợi của cách mạng Trung Quốc (1949) và sự lớn mạnh của Tây Âu, Nhật Bản.

Giai đoạn từ đầu những năm 70 của thế kỉ XX đến năm 1991 – suy yếu và sụp đổ:

• Xu hướng hòa hoãn xuất hiện: Xô – Mỹ thỏa thuận hạn chế vũ khí chiến lược, gặp gỡ cấp cao đầu tiên (1972).
• Từ nửa sau những năm 80, hai nước đẩy mạnh đối thoại, hợp tác kinh tế – khoa học kĩ thuật, thỏa thuận thủ tiêu tên lửa tầm trung ở châu Âu (1987).
• Năm 1989, Liên Xô và Mỹ tuyên bố chấm dứt Chiến tranh lạnh.
• Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Đông Âu và sự tan rã của Liên Xô (12–1991) đã chấm dứt sự tồn tại của Trật tự hai cực I-an-ta.

Giải thích cách làm: Câu hỏi yêu cầu "trình bày những nét chính", nên em cần bám theo trục thời gian, chia rõ hai giai đoạn (xác lập–phát triển và suy yếu–sụp đổ), kèm các mốc và sự kiện tiêu biểu (NATO 1949, Vác-sa-va 1955, gặp cấp cao 1972, hiệp ước 1987, chấm dứt Chiến tranh lạnh 1989, Liên Xô tan rã 1991). Cách trình bày theo dòng thời gian giúp logic, dễ nhớ và đầy đủ ý.

Mở rộng: Mục "Em có biết?" và Tư liệu

Bảng tổng hợp các dẫn chứng minh họa trong bài để em dễ ôn:

Nếu em muốn, mình có thể lập sơ đồ trục thời gian hoặc bộ câu hỏi trắc nghiệm để luyện tập thêm phần này nhé.