Giải Lịch sử 12 trang 21

(Lưu ý nhỏ: hai trang ảnh em gửi thực ra đánh số 19 và 20 ở góc dưới, thầy để header theo đúng số trang in trên sách nhé.)

Tóm tắt lý thuyết

Bài này nói về các xu thế phát triển của thế giới sau Chiến tranh lạnh, gồm hai phần lớn:

1. Các xu thế phát triển chính (phần đầu trang 19)

• Xu thế toàn cầu hóa: là quá trình gia tăng mạnh mẽ những mối liên hệ, sự phụ thuộc, tác động lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc, khu vực trên phạm vi toàn cầu. Được thúc đẩy bởi sự kết thúc Trật tự hai cực I-an-ta, Chiến tranh lạnh và cách mạng khoa học – công nghệ.
• Xu thế đối thoại, hợp tác: thay cho đối đầu, dựa trên cơ sở hai bên cùng có lợi, tôn trọng lẫn nhau, cùng tồn tại hòa bình.

1. Xu thế đa cực trong quan hệ quốc tế

• Khái niệm đa cực: chỉ một trật tự thế giới có sự tham gia của nhiều quốc gia, nhiều trung tâm, trong đó không một quốc gia nào có quyền lực áp đảo, chi phối sự phát triển của thế giới.
• Biểu hiện xu thế đa cực:
• Sự gia tăng sức mạnh, vị thế của các nước lớn: Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản, EU…
• Sự suy giảm sức mạnh tương đối của Mỹ.
• Vai trò ngày càng lớn của các trung tâm, tổ chức kinh tế, tài chính quốc tế, khu vực (G20, ASEM…).
• Mỹ và Trung Quốc là hai cực có tầm ảnh hưởng lớn, nhưng các nước lớn khác cũng đang vươn lên mạnh mẽ.

Hai mục "Em có biết?" bổ sung số liệu minh họa:

• GDP của Mỹ năm 2000 gấp khoảng 12 lần Trung Quốc, đến năm 2021 chỉ còn gấp khoảng 1,3 lần → cho thấy khoảng cách thu hẹp nhanh.
• G20 chiếm 2/3 dân số thế giới, 90% GDP toàn cầu, 80% thương mại quốc tế; thành lập năm 1999.

---

Câu hỏi giữa bài

Câu 1: Hãy nêu những xu thế phát triển chính của thế giới sau Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Sau Chiến tranh lạnh, thế giới phát triển theo ba xu thế chính:

• Xu thế toàn cầu hóa: gia tăng mạnh mẽ các mối liên hệ, sự phụ thuộc và tác động lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc, khu vực trên toàn cầu.
• Xu thế đối thoại, hợp tác: thay cho đối đầu, dựa trên cơ sở hai bên cùng có lợi, tôn trọng lẫn nhau, cùng tồn tại hòa bình.
• Xu thế đa cực: hình thành trật tự thế giới có nhiều trung tâm quyền lực, không một quốc gia nào áp đảo hoàn toàn.

Câu 2: Trình bày khái niệm đa cực trong quan hệ quốc tế sau Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Đa cực là một thuật ngữ trong quan hệ quốc tế, dùng để chỉ một trật tự thế giới có sự tham gia của các quốc gia, các trung tâm khác nhau, trong đó không một quốc gia nào có quyền lực áp đảo đối với các quốc gia khác, cũng như chi phối sự phát triển của thế giới.

Sự hình thành trật tự thế giới đa cực là một tiến trình lịch sử khách quan, gắn với sự nổi lên của các cường quốc, sự gia tăng vai trò của các trung tâm, tổ chức quốc tế, phản ánh tương quan so sánh lực lượng mới sau Chiến tranh lạnh.

Câu 3: Nêu những nét chính về xu thế đa cực trong quan hệ quốc tế sau Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Xu thế đa cực có ba biểu hiện nổi bật:

• Thứ nhất: sự gia tăng sức mạnh, tầm ảnh hưởng và vị thế về kinh tế, chính trị, quân sự, đối ngoại của các nước lớn như Trung Quốc, Nga, Ấn Độ, Nhật Bản, các nước EU…
• Thứ hai: sự suy giảm sức mạnh tương đối của Mỹ trong tương quan so sánh với các cường quốc khác (ví dụ: GDP Mỹ so với Trung Quốc giảm từ gấp 12 lần năm 2000 xuống còn khoảng 1,3 lần năm 2021).
• Thứ ba: vai trò ngày càng gia tăng của các trung tâm, tổ chức kinh tế, tài chính quốc tế và khu vực như G20, ASEM…

Trong xu thế đa cực, Mỹ và Trung Quốc là hai cực có tầm ảnh hưởng lớn nhất, nhưng các nước lớn, các trung tâm kinh tế – chính trị khác cũng đang vươn lên mạnh mẽ để khẳng định vai trò của mình.

---

Luyện tập và Vận dụng

Bài 1 (Luyện tập): Lập bảng tóm tắt các xu thế phát triển chính của thế giới sau Chiến tranh lạnh.

Lời giải:

Bài 2 (Vận dụng): Chứng minh nhận định "Hiện nay, cục diện thế giới theo xu hướng đa cực, đa trung tâm diễn ra nhanh hơn". Theo em, xu thế đó mang lại những cơ hội nào cho Việt Nam trong công cuộc phát triển đất nước?

Đây là câu vận dụng mở, dưới đây là bài tham khảo để em triển khai.

a) Chứng minh nhận định

• Sự vươn lên của nhiều cường quốc: Trung Quốc tăng trưởng kinh tế nhanh, trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới; Ấn Độ duy trì mức tăng trưởng cao liên tục; Nga, Nhật Bản, EU tiếp tục khẳng định tiềm lực và vị thế.
• Sức mạnh tương đối của Mỹ suy giảm: GDP Mỹ so với Trung Quốc từ gấp khoảng 12 lần (năm 2000) xuống còn khoảng 1,3 lần (năm 2021). Mỹ vẫn số một nhưng khoảng cách thu hẹp rõ rệt.
• Vai trò ngày càng lớn của các trung tâm, tổ chức quốc tế: G20 chiếm 90% GDP toàn cầu, 80% thương mại quốc tế; ASEM, ASEAN, EU… ngày càng có tiếng nói trong các vấn đề toàn cầu.
• Quan hệ quốc tế không còn do một hay hai siêu cường chi phối tuyệt đối, mà ngày càng đan xen giữa nhiều cực, nhiều trung tâm → cục diện đa cực diễn ra nhanh hơn.

b) Cơ hội cho Việt Nam

• Mở rộng quan hệ đối ngoại đa phương, đa dạng hóa đối tác, tránh phụ thuộc vào một quốc gia hay một thị trường duy nhất.
• Tăng cơ hội thu hút vốn đầu tư, khoa học – công nghệ và kinh nghiệm quản lý từ nhiều trung tâm kinh tế lớn.
• Mở rộng thị trường xuất khẩu thông qua các hiệp định thương mại tự do với nhiều khu vực và quốc gia.
• Nâng cao vị thế, vai trò của Việt Nam trong các tổ chức, diễn đàn quốc tế và khu vực (ASEAN, ASEM, Liên hợp quốc…).
• Có thêm dư địa để thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, cân bằng, vì hòa bình, hợp tác và phát triển.

Em có thể sưu tầm thêm số liệu mới từ sách, báo, internet (ví dụ kim ngạch xuất nhập khẩu, các FTA Việt Nam đã ký) để bài viết thuyết phục hơn nhé.