Giải Ngữ Văn 12 - Tập Hai trang 27

Lưu ý nhỏ trước khi vào bài: đề ghi là trang 27–28, nhưng ảnh thực tế hiển thị số trang 25 và 26, nên cô để header khớp với ảnh nhé. Đây là phần cuối văn bản và hệ thống câu hỏi của truyện ngắn "Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu" (Nguyễn Ái Quốc) – sách Ngữ văn 12, tập Hai (Kết nối tri thức).

Tóm tắt nội dung văn bản

Đoạn trích là phần kết của cuộc "hội kiến" giữa Va-ren (Toàn quyền Đông Dương) và Phan Bội Châu (đang bị giam):

• Va-ren huênh hoang khoe khoang việc mình từng là đảng viên Xã hội, nay làm Toàn quyền.
• Phan Bội Châu im lặng tuyệt đối – sự im lặng "nước đổ lá khoai" khiến Va-ren sửng sốt.
• Tác giả dùng hai lời tái bút (qua "anh lính dõng" và "nhân chứng thứ hai") để gợi mở phản ứng khinh bỉ của Phan Bội Châu: mỉm cười kín đáo, thậm chí nhổ vào mặt Va-ren.
• Phần giới thiệu cho biết: truyện viết bằng tiếng Pháp, đăng trên báo "Người cùng khổ" (Le Paria) số 36–37, tháng 9–10/1925, bút danh Nguyễn Ái Quốc. Tác phẩm vừa đả kích sự phản bội của Va-ren, vừa ca ngợi Phan Bội Châu.

Bây giờ cô giải lần lượt 8 câu hỏi và bài viết kết nối.

Câu 1: Hoàn cảnh ra đời của truyện ngắn

Đề: Truyện ngắn "Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu" ra đời trong hoàn cảnh đặc biệt như thế nào?

Trả lời:

• Truyện ra đời gắn với hai sự kiện diễn ra cùng thời điểm năm 1925:
• Va-ren – đảng viên Đảng Xã hội Pháp – chuẩn bị sang Đông Dương nhậm chức Toàn quyền.
• Nhà cách mạng Phan Bội Châu bị thực dân Pháp bắt, kết án tử hình (sau giảm xuống khổ sai chung thân).
• Lúc này, ở Việt Nam đang dấy lên phong trào đấu tranh đòi thả Phan Bội Châu.
• Tác phẩm được Nguyễn Ái Quốc viết bằng tiếng Pháp, đăng trên báo "Người cùng khổ" (Le Paria) số 36–37, tháng 9–10/1925.

Như vậy, viết truyện này là cách Nguyễn Ái Quốc từ nước Pháp góp tiếng nói ủng hộ phong trào đòi tự do cho Phan Bội Châu, đồng thời vạch trần bản chất giả dối của thực dân.

Câu 2: Khái quát nội dung từng phần (năm phần)

Đề: Tác phẩm được chia thành năm phần rõ rệt. Hãy khái quát nội dung của từng phần.

Câu 3: Cảm hứng trào lộng được thể hiện ở những phương diện nào?

Đề: Cảm hứng trào lộng được thể hiện ở những phương diện nào của tác phẩm?

Trả lời – cảm hứng trào lộng (châm biếm, đả kích) hiện rõ ở nhiều phương diện:

• Nhan đề: "Những trò lố" trực tiếp gọi tên thái độ giễu cợt, coi việc làm của Va-ren là trò hề.
• Xây dựng nhân vật Va-ren: huênh hoang, khoe mẽ, độc thoại say sưa nhưng vô nghĩa trước sự im lặng của đối thủ.
• Tình huống: cuộc "hội kiến" trớ trêu – kẻ tự cho mình quyền lực lại bị khinh thường tuyệt đối.
• Giọng điệu trần thuật: mỉa mai, châm biếm ("ngài" Toàn quyền, cách gọi trống không Va-ren mà bỏ chữ "ông").
• Chi tiết kết: nhổ vào mặt – đòn đả kích mạnh nhất, hạ bệ hoàn toàn nhân vật phản diện.

Câu 4: Sự tương phản giữa Va-ren và Phan Bội Châu

Đề: Tìm những chi tiết làm rõ sự tương phản giữa hai nhân vật Va-ren và Phan Bội Châu. Sự tương phản đó được thể hiện trên những bình diện nào?

Bảng so sánh:

Sự tương phản thể hiện trên các bình diện: nhân cách – lí tưởng – địa vị – ngôn ngữ – thái độ. Qua đó làm nổi bật: kẻ có quyền nhưng đáng khinh, người bị giam nhưng cao quý.

Câu 5: Các điểm nhìn trần thuật

Đề: Câu chuyện tưởng tượng về việc Va-ren sang Việt Nam nhậm chức và gặp Phan Bội Châu được kể từ những điểm nhìn nào?

Trả lời – truyện được kể từ nhiều điểm nhìn đan xen:

• Điểm nhìn của người kể chuyện (tác giả): toàn tri, dẫn dắt, bình luận, châm biếm.
• Điểm nhìn của "anh lính dõng" An Nam: kẻ chứng kiến qua chấn song nhà tù, thấy "một sự thay đổi nhẹ trên nét mặt" Phan Bội Châu.
• Điểm nhìn của "nhân chứng thứ hai" (giấu tên): quả quyết Phan Bội Châu nhổ vào mặt Va-ren.

Việc dùng nhiều điểm nhìn (đặc biệt là các nhân chứng) khiến câu chuyện vừa mang vẻ "khách quan", vừa tạo sắc thái mỉa mai, để người đọc tự suy luận về thái độ thực sự của Phan Bội Châu.

Câu 6: Cảm nhận về ngôn ngữ, giọng điệu

Đề: Nêu cảm nhận của bạn về ngôn ngữ, giọng điệu của tác phẩm.

Gợi ý cảm nhận:

• Ngôn ngữ sắc sảo, linh hoạt, giàu hình ảnh và tính tạo hình (so sánh "nước đổ lá khoai", "như cánh ruồi lướt qua").
• Giọng điệu chủ đạo là trào phúng, mỉa mai – nhẹ nhàng mà thâm thúy, châm biếm mà không cay nghiệt lộ liễu.
• Sự kết hợp giữa lối kể hư cấu "bằng đôi cánh của trí tưởng tượng" với chi tiết hiện thực tạo nên sức đả kích mạnh.
• Cách gọi tên nhân vật (quý mến với Phan Bội Châu, coi thường Va-ren) thể hiện rõ thái độ, tình cảm của tác giả.

Tất cả cho thấy một cây bút bậc thầy về văn châm biếm chính trị.

Câu 7: Điểm đáng chú ý ở phần kết và phương án kết khác

Đề: Phần kết thúc của tác phẩm có điểm gì đáng chú ý? Theo bạn, còn có những phương án kết thúc nào khác có thể nghĩ đến (xét theo góc nhìn của người sáng tác)?

Điểm đáng chú ý ở phần kết:

• Kết bằng lời tái bút (T.B.) – một hình thức bất ngờ, tạo dư âm.
• Chi tiết "nhổ vào mặt Va-ren" được đẩy lên như đỉnh điểm của sự khinh bỉ, nhưng lại được nói bằng giọng nửa đùa nửa thật ("cái đó thì cũng có thể").
• Cách kết mở, để người đọc tự cảm nhận thái độ của Phan Bội Châu, tăng sức châm biếm.

Một số phương án kết thúc khác có thể nghĩ đến:

• Dừng ở chi tiết "mỉm cười kín đáo" – kín đáo, sâu lắng, tôn vinh khí phách trầm tĩnh.
• Để Phan Bội Châu cất lời đáp trả trực tiếp – mạnh mẽ nhưng có thể làm giảm sự hàm súc.
• Kết bằng cảnh Va-ren ra về thất bại, bẽ bàng – nhấn vào sự lố bịch.

Cô lưu ý: đây là câu mở, em có thể chọn phương án mình thích miễn là lí giải hợp lí. Tuy nhiên, cách kết của tác giả vẫn là tối ưu nhất vì tạo được tiếng cười châm biếm sâu cay mà không sa vào lên gân.

Câu 8: Suy nghĩ về tài năng văn chương của Nguyễn Ái Quốc

Đề: Qua tác phẩm này, bạn có suy nghĩ gì về tài năng văn chương của Nguyễn Ái Quốc?

Gợi ý:

• Tài năng kết hợp văn chương với mục đích chính trị: dùng nghệ thuật làm vũ khí đấu tranh.
• Bậc thầy về trào phúng: tạo tình huống độc đáo, xây dựng nhân vật tương phản, giọng điệu mỉa mai tinh tế.
• Khả năng viết bằng tiếng Pháp điêu luyện, am hiểu văn hóa phương Tây để đánh trúng đối tượng.
• Tấm lòng yêu nước, trân trọng anh hùng dân tộc thấm trong từng chi tiết.

Tóm lại, Nguyễn Ái Quốc không chỉ là nhà cách mạng lỗi lạc mà còn là cây bút văn chương sắc bén, hiện đại và đầy bản lĩnh.

Kết nối đọc – viết

Đề: Viết đoạn văn (khoảng 150 chữ) trình bày cảm nhận, suy nghĩ của bạn về một thủ pháp trào lộng đã được tác giả sử dụng hoặc về đoạn kết của tác phẩm "Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu".

Đoạn văn tham khảo (về đoạn kết):

Đoạn kết của "Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu" để lại trong tôi ấn tượng sâu sắc về tài châm biếm bậc thầy của Nguyễn Ái Quốc. Sau cả buổi Va-ren huênh hoang dụ dỗ, tác giả không cho Phan Bội Châu nói một lời; thay vào đó, qua lời "anh lính dõng" và "nhân chứng thứ hai", ta thấy nụ cười kín đáo rồi đến hành động nhổ vào mặt viên Toàn quyền. Cách kết bằng lời tái bút nửa đùa nửa thật "cái đó thì cũng có thể" càng làm tiếng cười thêm thâm thúy. Sự im lặng và thái độ khinh bỉ ấy có sức mạnh hơn vạn lời, hạ bệ hoàn toàn kẻ phản bội lí tưởng, đồng thời tôn vinh khí phách hiên ngang của người anh hùng dân tộc. Đoạn kết mở, hàm súc khiến người đọc tự suy ngẫm và càng thấm thía giá trị tư tưởng của tác phẩm.

(Khoảng 155 chữ – em có thể rút gọn hoặc đổi sang viết về một thủ pháp trào lộng cụ thể tùy ý.)

Chúc em học tốt! Nếu cần cô triển khai sâu hơn câu nào, cứ nói nhé.