Giải Ngữ Văn 12 - Tập Hai trang 68
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 68–69
Đây là phần mở đầu văn bản đọc "Pa-ra-na (Parana)" – trích Nhiệt đới buồn của Cờ-lốt Lê-vi-Xtơ-rốt (Claude Lévi-Strauss). Trang này chưa có bài tập riêng, chủ yếu là văn bản đọc kèm theo các câu hỏi gợi dẫn bên lề (các ô màu tím) để em vừa đọc vừa suy ngẫm. Thầy sẽ tóm tắt nội dung, giới thiệu tác giả – tác phẩm, rồi hướng dẫn em trả lời các câu hỏi gợi dẫn đó.
Giới thiệu chung
- Tác giả: Claude Lévi-Strauss (1908 – 2009) – nhà dân tộc học, nhân học nổi tiếng người Pháp.
- Tác phẩm: Nhiệt đới buồn (Tristes Tropiques) – tác phẩm vừa mang tính khảo cứu dân tộc học, vừa mang chất hồi kí, du kí.
- Đoạn trích Pa-ra-na: kể về lần đầu tác giả tiếp xúc với người bản địa (người "Anh điêng") ở vùng sông Ri-ô Ti-ba-gi, bang Pa-ra-na, miền nam Bra-xin.
Câu hỏi khởi động (đầu trang 65)
Đề: Bạn biết gì về lịch sử, văn hoá của các dân tộc bản địa ở Nam Mỹ? Chia sẻ với các bạn trong lớp những hiểu biết của bạn.
Gợi ý trả lời:
- Nam Mỹ là nơi từng tồn tại nhiều nền văn minh bản địa rực rỡ, tiêu biểu là người Inca ở vùng Andes (Peru, Bolivia, Ecuador ngày nay) với thành phố Machu Picchu nổi tiếng.
- Các dân tộc bản địa sống chủ yếu ở rừng mưa Amazon, có đời sống gắn bó với thiên nhiên: săn bắt, hái lượm, trồng trọt nương rẫy.
- Từ thế kỉ XVI, thực dân Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha xâm chiếm, khiến nhiều cộng đồng bản địa bị tàn sát, đồng hoá hoặc xoá sổ.
- Văn hoá bản địa Nam Mỹ giàu bản sắc: tín ngưỡng đa thần, nghệ thuật dệt, gốm, các nghi lễ gắn với mùa màng, nhiều phong tục riêng (như tục nhuộm răng được nhắc trong văn bản).
Tóm tắt nội dung văn bản (trang 65 – 66)
Mạch nội dung có thể chia làm 3 ý lớn:
| Phần | Nội dung chính |
|---|---|
| 1. Bối cảnh tiếp xúc | Tác giả lần đầu tiếp xúc với người bản địa ở hai bờ sông Ri-ô Ti-ba-gi, độ cao 1 000 m so với mặt biển, khi đi theo một trưởng chi nhánh cơ quan bảo vệ người Anh điêng. |
| 2. Lịch sử và hoàn cảnh của người bản địa | Khu vực nam Bra-xin từng là nơi trú ngụ của nhóm người Giê (Gé). Họ bị người nói tiếng Tu-pi và sau đó là thực dân dồn đuổi, truy sát tàn bạo đến tận thế kỉ XX. Khoảng năm 1914, chính phủ cho họ định cư, lập làng, xưởng, trường học, trạm bưu điện… nhưng rồi bỏ mặc, các chính sách "hiện đại hoá" lần lượt thất bại. |
| 3. Suy ngẫm của tác giả | Người thổ dân chỉ giữ lại vài vật dụng văn minh (quần áo, rìu, dao, kim khâu), còn lại trở về lối sống cũ. Tác giả ban đầu thất vọng vì họ không phải "người hoang dã thực thụ", nhưng sau đó nhận ra nền văn hoá của họ là một tổng thể độc đáo, vừa giữ truyền thống lâu đời vừa vay mượn văn minh hiện đại – rất đáng nghiên cứu. |
Hướng dẫn các câu hỏi gợi dẫn bên lề
Ô gợi dẫn 1 (trang 65): "Tóm tắt ý chính của đoạn văn"
Ô này nằm cạnh đoạn nói về lịch sử người Giê. Ý chính cần tóm tắt:
Vào thời kì xứ sở này được phát hiện, vùng nam Bra-xin là nơi cư trú của nhóm người Giê. Họ bị người Tu-pi rồi thực dân dồn đuổi, truy sát tàn bạo qua nhiều thế kỉ; phần lớn bị hao mòn và được chính phủ Bra-xin cho định cư từ khoảng năm 1914, với nỗ lực đưa họ vào đời sống hiện đại.
Kĩ năng cần rèn ở đây: biết gạch ý then chốt (ai – ở đâu – chuyện gì xảy ra – kết cục), bỏ các chi tiết phụ.
Ô gợi dẫn 2 (trang 66): "Tìm các chi tiết, cách diễn đạt thể hiện thái độ, quan điểm của tác giả"
Em có thể chỉ ra các chi tiết sau:
- "Thất vọng lớn cho tôi" – bộc lộ trực tiếp cảm xúc hụt hẫng ban đầu, vì người Anh điêng "vừa không hoàn toàn là người Anh điêng thực thụ, vừa không phải là người hoang dã".
- "họ đã cho tôi một bài học về sự thận trọng và tính khách quan" – thái độ tự nhìn lại, phê phán cách nhìn ngây thơ, định kiến của một "nhà dân tộc học mới vào nghề".
- "tôi sẽ khám phá ra rằng họ bí ẩn hơn là cái vẻ bề ngoài" – chuyển từ thất vọng sang trân trọng, tò mò khám phá.
- Cách gọi mỉa mai trong dấu ngoặc kép: "những người nguyên thuỷ", "mối hiểm hoạ" – tác giả phê phán cái nhìn kì thị, áp đặt của nền văn minh phương Tây đối với người bản địa.
- Khẳng định cuối: nền văn hoá của họ là "một tổng thể độc đáo" đáng nghiên cứu không kém người Anh điêng thuần chủng – thể hiện quan điểm tôn trọng, đề cao sự đa dạng văn hoá, phản đối tư tưởng coi thường các dân tộc bản địa.
→ Tổng quát: thái độ của tác giả đi từ thất vọng → tự phản tỉnh → trân trọng, khách quan. Đây chính là tinh thần nhân văn và khoa học đặc trưng của một nhà dân tộc học chân chính.
Chú thích cần nhớ
- Pa-ra-na: bang phía nam Bra-xin, phủ rừng bách tán, một trong những rừng cận nhiệt đới quan trọng nhất thế giới.
- Giê (Gé): một nhóm người bản địa ở Bra-xin.
- Tu-pi (Tupi): cộng đồng người bản xứ lớn nhất ở Bra-xin trước thời thuộc địa, từng định cư ở rừng mưa Amazon từ khoảng 2 900 năm trước.
- Môn-giô-lô (monjolo): loại chày giã gạo vận hành cơ học bằng nước, có thể do người Bồ Đào Nha đưa vào.
Nếu em gửi đúng ảnh trang 68 – 69 (phần câu hỏi sau khi đọc / luyện tập), thầy sẽ giải chi tiết từng câu cho em nhé. Em muốn thầy phân tích sâu hơn về nghệ thuật viết của Lévi-Strauss trong đoạn trích này không?