Giải Ngữ Văn 12 - Tập Hai trang 74
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 74–75
Mình xem kỹ hai ảnh rồi nhé. Có một chi tiết cần nói trước: số trang in ở góc ảnh là 71 và 72, không phải 74–75. Mình giữ nguyên header theo yêu cầu của bạn, nhưng lưu ý để bạn đối chiếu lại với sách.
Đây là phần văn bản đọc hiểu về Đông Kinh Nghĩa Thục (không phải trang bài tập). Trong sách Kết nối tri thức, các ô màu hồng bên lề là câu hỏi/chỉ dẫn đọc (hộp "Theo dõi", "Suy luận"). Mình sẽ tóm tắt nội dung rồi trả lời lần lượt từng câu hỏi trong các ô đó.
Tóm tắt nội dung văn bản
Văn bản trình bày về Đông Kinh Nghĩa Thục – một mô hình nhà trường mới ở Việt Nam đầu thế kỉ XX:
- Bối cảnh ra đời: Dân trí, dân khí, dân sinh được xem là yếu tố cốt tủy để dân tộc tự cường. Mô hình Khánh Ứng Nghĩa Thục (Keio Gijuku) của Nhật Bản, được Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh quan sát năm 1906, trở thành nguồn cảm hứng.
- Thành lập: Năm 1907 tại phố Hàng Đào (Hà Nội), do cụ cử Lương Văn Can làm hiệu trưởng.
- Thời gian tồn tại: Rất ngắn, khoảng 10 tháng (từ tháng 3/1907 đến đầu năm 1908) thì bị chính quyền thuộc địa đóng cửa.
- Số phận tư liệu: Các công trình nghiên cứu về trường (của Đào Trinh Nhất, Hoa Bằng Hoàng Thúc Trâm) đều truân chuyên – bị cấm, thất lạc hoặc chưa được ấn hành.
Câu hỏi 1 (ô bên lề trang 71)
"Chú ý nhận định của tác giả về Đông Kinh Nghĩa Thục."
Nhận định cốt lõi của tác giả nằm ở đoạn:
"Đông Kinh Nghĩa Thục là một trong những cải cách quan trọng nhất trong lịch sử giáo dục Việt Nam, được tiến hành không phải từ trên xuống, mà từ dưới lên, bắt nguồn trong dân chúng, do nhân sĩ đề xướng..."
Phân tích nhận định:
- Định hướng: độc lập dân tộc, khát vọng yêu nước.
- Mong cầu: tiến bộ về tri thức, tư duy và dân chủ.
- Mục đích: phá bỏ những kìm hãm, trì trệ của xã hội thuộc địa và quân chủ Việt Nam đầu thế kỉ XX.
Điểm đặc sắc trong cách đánh giá của tác giả là nhấn mạnh tính chất "từ dưới lên" – một cuộc cải cách giáo dục xuất phát từ nhân dân và trí thức, chứ không phải do chính quyền áp đặt.
Câu hỏi 2 (ô bên lề trang 71)
"Tìm các bằng chứng được tác giả sử dụng để làm nổi bật nhận định của mình."
Tác giả dùng nhiều loại bằng chứng cụ thể, đáng tin cậy:
| Loại bằng chứng | Chi tiết minh chứng |
|---|---|
| Mốc thời gian | Trường tồn tại 1907 – đầu 1908; sách của Đào Trinh Nhất in 12/1937, bị cấm từ 17/3/1938 |
| Số liệu | Nhà in Mai Lĩnh xuất bản 10 000 bản sách Đông Kinh Nghĩa Thục |
| Nhân vật lịch sử | Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh, Lương Văn Can, Đào Trinh Nhất, Hoa Bằng Hoàng Thúc Trâm |
| Tư liệu/văn bản gốc | Quyết định cấm sách in trong Bulletin administratif de l'Annam; các tuần báo Thế giới, Tân Việt Nam |
| Hình ảnh tư liệu | Bìa sách của Đào Trinh Nhất; văn bản quyết định cấm (nguồn: Gallica – Thư viện Quốc gia Pháp) |
| Liên hệ quốc tế | Mô hình Khánh Ứng Nghĩa Thục (Keio Gijuku) của Nhật Bản |
Việc dẫn nguồn cụ thể (ngày tháng, tên báo, cơ quan lưu trữ) khiến nhận định của tác giả có sức thuyết phục cao, mang tính khoa học – khách quan của văn bản thông tin/nghị luận.
Câu hỏi 3 (ô bên lề trang 72)
"Theo tác giả, đâu là điểm nhấn then chốt của Đông Kinh Nghĩa Thục trong lịch sử giáo dục Việt Nam?"
Theo tác giả, điểm nhấn then chốt không nằm ở nội dung khoa học phổ thông mà nhà trường giảng dạy, mà ở chỗ:
Đông Kinh Nghĩa Thục đào tạo con người có tư duy khoa học, cởi mở – phản biện, nặng lòng ái quốc, có ý thức học hỏi – tiếp nhận tinh hoa từ năm châu bốn bể, nhưng luôn hướng đến độc lập quốc gia.
Đây cũng chính là lí do khiến thực dân Pháp lo sợ và quyết định đóng cửa trường: họ sợ nguy cơ nối kết giữa giáo dục tiến bộ và tinh thần khởi nghĩa vũ trang giành độc lập. Chính vì thế, sau năm 1908, cái tên "Đông Kinh Nghĩa Thục" bị dán nhãn "hội kín" (société secrète) và trở thành "từ cấm kị", nỗi ám ảnh của chính quyền thực dân.
Tóm lại, điểm then chốt là: một mô hình giáo dục mới mẻ, tiến bộ, gắn liền tri thức với tinh thần dân tộc và khát vọng độc lập – điều đã làm nên giá trị lịch sử đặc biệt của ngôi trường này.
Nếu bạn cần mình phân tích sâu hơn về nghệ thuật lập luận hay cách sử dụng bằng chứng của tác giả (phục vụ cho bài viết/thuyết trình), cứ nói nhé.