Giải Ngữ Văn 12 - Tập Hai trang 79
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 79–80
Trước hết, mình lưu ý nhỏ với bạn nhé: hai trang trong ảnh thực tế được đánh số là trang 76 – 77 (góc dưới mỗi trang). Có thể đề bài ghi nhầm số trang, nhưng mình vẫn giải đúng nội dung trong ảnh để bạn dùng được.
Đây là phần văn bản đọc trích từ "Đời muối: Lịch sử thế giới" của Mác Kơ-len-xki (Mark Kurlansky), thuộc thể loại văn bản thông tin/nghị luận. Hai trang này không có bài tập đánh số, mà chỉ có các hộp gợi ý đọc (in nghiêng màu tím ở lề) – đó chính là những câu hỏi "trong khi đọc" để rèn kĩ năng đọc hiểu. Mình sẽ tóm tắt nội dung rồi trả lời lần lượt từng hộp gợi ý đó.
Tóm tắt nội dung văn bản
Đoạn trích kể về vai trò của muối trong tiến trình lịch sử loài người:
- Quá trình con người thuần hóa động vật, phát triển nông nghiệp (cừu, ngũ cốc, lợn, bò rừng châu Âu) khiến nhu cầu về muối tăng cao.
- Khi gia súc và ngũ cốc trở thành nguồn thức ăn chính, muối trở thành nhu cầu thiết yếu, mang ý nghĩa biểu tượng và giá trị kinh tế to lớn: là một trong những mặt hàng thương mại quốc tế đầu tiên, ngành công nghiệp đầu tiên, ngành độc quyền nhà nước đầu tiên.
- Muối thúc đẩy kĩ thuật, giao thông, các tuyến đường thương mại, liên minh, chiến tranh và cả khởi nghĩa.
- Trong hàng nghìn năm, muối là biểu tượng của sự giàu có, từng được dùng làm tiền tệ, làm lương trả cho binh lính.
- Tác giả liên hệ tới nhà kinh tế A-đam Xmít (Adam Smith) và rút ra suy ngẫm: ở mọi thời đại, con người chỉ tin vào giá trị của những gì họ cho là có giá trị; sự tranh giành của cải vật chất rốt cuộc trở thành "ảo ảnh không có thực".
Hộp gợi ý 1: "Tìm ra mối liên hệ giữa các sự kiện, dấu mốc lịch sử với số phận của muối"
Gắn với đoạn nói về việc thuần hóa lợn và bò rừng châu Âu.
| Dấu mốc / sự kiện | Mối liên hệ với muối |
|---|---|
| ~7 000 TCN: bắt đầu chăn nuôi lợn | Chăn nuôi động vật phát triển → cần thêm thức ăn, dần hình thành nhu cầu dự trữ, chế biến |
| ~6 000 TCN: thuần hóa bò rừng châu Âu ở Thổ Nhĩ Kỳ / Ban-căng | Gia súc trở thành nguồn thức ăn chính, tiêu thụ lượng lớn ngũ cốc và muối |
| Chế độ ăn gồm ngũ cốc + rau quả + thịt gia súc | Muối trở thành nhu cầu thiết yếu, có ý nghĩa biểu tượng và giá trị kinh tế lớn |
➡️ Nhận xét: tác giả cho thấy sự phát triển của nông nghiệp và chăn nuôi chính là nguyên nhân làm cho muối trở nên cần thiết và quý giá.
Hộp gợi ý 2: "Tìm câu chủ đề của đoạn văn"
Gắn với đoạn bắt đầu "Công cuộc tìm kiếm muối đã tạo ra đề bài thách thức các kĩ sư...".
Câu chủ đề:
"Công cuộc tìm kiếm muối đã tạo ra đề bài thách thức các kĩ sư trong nhiều thiên niên kỉ, để rồi chế tạo ra những cỗ máy kì quặc nhất, cũng như những cỗ máy tinh xảo và khéo léo nhất."
Các câu sau triển khai ý này: muối thúc đẩy công trình công cộng, vận tải, hóa học, địa chất học, các tuyến đường thương mại, liên minh và cả khởi nghĩa.
Hộp gợi ý 3: "Chú ý giọng điệu, thái độ của tác giả"
Gắn với đoạn "đều chỉ vì một thứ vật chất tồn tại đầy trong các đại dương...".
- Giọng điệu: vừa khách quan của người viết sử, vừa có chút mỉa mai, suy tư.
- Thái độ: tác giả thể hiện sự ngạc nhiên pha chút giễu nhẹ trước nghịch lí — muối vốn có ở khắp nơi (trong đại dương, suối, lòng hồ, vỏ Trái Đất) nhưng lại bị con người "săn lùng, mua bán và tranh giành gắt gao". Qua đó hé lộ quan điểm phê phán sự cuồng vọng vật chất của con người.
Hộp gợi ý 4: "Tìm các từ khoá và câu chủ đề của đoạn văn"
Gắn với đoạn "Hầu như không có nơi nào trên Trái Đất là không có muối...".
Từ khóa: muối, biểu tượng của sự giàu có, săn lùng, mua bán, tranh giành, đánh thuế, tiền tệ.
Câu chủ đề:
"Trong hàng thiên niên kỉ, muối là biểu tượng của sự giàu có."
Các câu sau dẫn chứng cụ thể: lái buôn Ca-ri-bê dự trữ muối; các chính quyền (Trung Quốc, La Mã, Pháp, Venezia, Habsburg) đánh thuế muối để phục vụ chiến tranh; muối được dùng trả lương, làm đơn vị tiền tệ.
Hộp gợi ý 5: "Chú ý những chi tiết thể hiện lập trường, quan điểm của tác giả"
Gắn với đoạn cuối "Ngày nay, sự thèm khát, tranh giành... trở thành nỗi ám ảnh theo đuổi một ảo ảnh không có thực".
Các chi tiết bộc lộ quan điểm:
- Gọi việc tranh giành muối suốt hàng nghìn năm là điều "xa vời và có phần ngớ ngẩn".
- So sánh nỗi lo của lãnh đạo Anh thế kỉ XVII về muối biển Pháp với nỗi lo ngày nay về dầu mỏ nước ngoài → ngụ ý lịch sử lặp lại, con người vẫn lệ thuộc và tranh giành tài nguyên.
- Khẳng định: "con người đều tin rằng chỉ có những thứ họ cho là có giá trị mới có giá trị thực sự" → giá trị mang tính chủ quan, do con người gán cho.
- Kết lại bằng đối lập tình yêu (bền vững) và truy cầu vật chất (rốt cuộc là "ảo ảnh không có thực").
➡️ Lập trường tác giả: phê phán, hoài nghi sự sùng bái của cải vật chất; đề cao những giá trị tinh thần bền vững hơn.
Nếu bạn cần, mình có thể chuyển những hộp gợi ý này thành câu trả lời ngắn gọn để ghi vào vở, hoặc soạn dàn ý phân tích thái độ tác giả cho phần "Sau khi đọc" nhé.