Giải Ngữ Văn 12 - Tập Hai trang 86

🔍 Kiến thức cần nhớ

Trang 86 trình bày phần lý thuyết về "Chuẩn bị tranh biện", bao gồm các nội dung:

1. Lựa chọn đề tài: Vấn đề tranh biện cần tạo được các luồng ý kiến trái ngược, có phạm vi phù hợp, mang tính thời sự, thiết thực với đời sống.

1. Lập đội tham gia tranh biện: Mỗi cuộc tranh biện có hai đội (tán thành và phản đối), mỗi đội 2-3 thành viên, có người điều hành và khán giả.

1. Nghiên cứu vấn đề và chuẩn bị ý kiến tranh biện: Tìm hiểu kỹ vấn đề, dự kiến lí lẽ phản bác, phân biệt ba loại lập luận.

1. Tìm hiểu quy tắc tranh biện: Tranh biện diễn ra trên tinh thần bình đẳng, tôn trọng; chú ý cử chỉ, thái độ, ngữ điệu phù hợp.

Trang 87 trình bày phần "Thực hành tranh biện" và phần "Củng cố, mở rộng" với các bài tập.

---

⚙️ Bài tập

Câu 1

Đề bài: Tổng hợp thông tin về các văn bản đã học trong bài theo gợi ý sau: Tên văn bản | Tên tác giả | Ý chính | Ý phụ | Chi tiết | Quan điểm, thái độ

Cách 1 — Lập bảng tổng hợp theo mẫu

Để hoàn thành bài tập này, học sinh cần xem lại các văn bản đã học trong bài và điền thông tin vào bảng. Dưới đây là hướng dẫn cách thực hiện:

Bước 1: Xác định các văn bản đã học trong bài (thường là các văn bản nghị luận xã hội hoặc văn bản thông tin).

Bước 2: Với mỗi văn bản, phân tích và điền các thông tin:

Cách 2 — Phương pháp đọc lướt và ghi chú nhanh

• Đọc lướt từng văn bản, gạch chân câu chủ đề của mỗi đoạn
• Câu chủ đề đầu bài thường chứa ý chính
• Các câu chủ đề đoạn sau thường là ý phụ
• Số liệu, ví dụ cụ thể là chi tiết
• Từ ngữ biểu cảm, tình thái từ thể hiện quan điểm, thái độ

💡 Mẹo nhớ: Công thức "5W1H" giúp tổng hợp nhanh: What (nội dung gì), Who (ai viết), Why (mục đích), How (cách thể hiện).

---

Câu 2

Đề bài: Tìm đọc các văn bản khác trong hai cuốn sách Nhiệt đới buồn của Cờ-lốt Lê-vi-Xtrơ-rốt và Đời muối: Lịch sử thế giới của Mác Kơ-len-xki. Tóm tắt các thông tin mà bạn đã đọc.

Cách 1 — Phương pháp tóm tắt theo cấu trúc

Bước 1: Tìm và đọc các văn bản trong hai cuốn sách trên (có thể tìm ở thư viện, nhà sách hoặc nguồn trực tuyến hợp pháp).

Bước 2: Khi đọc, ghi chú theo cấu trúc:

Với sách "Nhiệt đới buồn" (Claude Lévi-Strauss):

• Thể loại: Du ký nhân học
• Nội dung chính: Ghi chép về các chuyến đi nghiên cứu nhân học tại Brazil, khám phá văn hóa các bộ lạc bản địa
• Giá trị: Phê phán văn minh phương Tây, đề cao giá trị văn hóa bản địa

Với sách "Đời muối: Lịch sử thế giới" (Mark Kurlansky):

• Thể loại: Sách khoa học thường thức
• Nội dung chính: Lịch sử của muối và vai trò của nó trong nền văn minh nhân loại
• Giá trị: Cho thấy một vật phẩm tưởng chừng bình thường lại có ảnh hưởng sâu rộng đến lịch sử, kinh tế, văn hóa

Cách 2 — Phương pháp tóm tắt theo sơ đồ tư duy

Vẽ sơ đồ với các nhánh:

• Nhánh 1: Thông tin tác giả, tác phẩm
• Nhánh 2: Chủ đề chính
• Nhánh 3: Các ý tưởng/sự kiện quan trọng
• Nhánh 4: Thông điệp, bài học rút ra

⚠️ Lưu ý thi: Đây là bài tập mở rộng, rèn kỹ năng đọc hiểu văn bản thông tin. Khi tóm tắt, cần ngắn gọn, đầy đủ ý chính, tránh sao chép nguyên văn.

---

Câu 3

Đề bài: Nêu một số trường hợp vi phạm quyền sở hữu trí tuệ mà bạn biết. Bạn rút được kinh nghiệm gì từ những trường hợp đó?

Cách 1 — Phân tích theo dạng bài nghị luận xã hội

Một số trường hợp vi phạm quyền sở hữu trí tuệ phổ biến:

1. Vi phạm bản quyền phần mềm:

• Sử dụng phần mềm crack, không có bản quyền
• Sao chép, phân phối phần mềm trái phép

1. Vi phạm bản quyền sách, tài liệu:

• Photocopy toàn bộ sách giáo khoa, giáo trình
• Đăng tải sách điện tử lậu trên mạng

1. Vi phạm bản quyền âm nhạc, phim ảnh:

• Tải nhạc, phim từ các trang web lậu
• Sử dụng nhạc có bản quyền làm video mà không xin phép

1. Đạo văn trong học tập, nghiên cứu:

• Sao chép bài luận, tiểu luận của người khác
• Không trích dẫn nguồn khi sử dụng ý tưởng của người khác

1. Vi phạm nhãn hiệu, kiểu dáng công nghiệp:

• Sản xuất hàng giả, hàng nhái thương hiệu nổi tiếng

Bài học kinh nghiệm:

• Tôn trọng công sức sáng tạo của người khác
• Luôn trích dẫn nguồn khi sử dụng tài liệu tham khảo
• Sử dụng các sản phẩm có bản quyền hợp pháp
• Hiểu rõ quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ để tránh vi phạm
• Ý thức rằng vi phạm sở hữu trí tuệ có thể bị xử phạt hành chính hoặc hình sự

Cách 2 — Phân tích theo mô hình nguyên nhân - hậu quả - giải pháp

💡 Mẹo nhớ: "Tôn trọng sáng tạo = Tôn trọng chính mình" - Khi bạn tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ của người khác, bạn cũng đang bảo vệ quyền lợi của chính mình trong tương lai.

---

Câu 4

Đề bài: Lập dàn ý cho một bức thư dự kiến viết nhằm một trong những mục đích sau:

• Kiến nghị gửi cho hiệu trưởng về tình trạng lãng phí điện trong trường học
• Kiến nghị gửi cho lãnh đạo địa phương về kế hoạch phát triển cây xanh ở nơi bạn sinh sống
• Trao đổi với một người có ảnh hưởng trong xã hội về vấn đề khởi nghiệp trong giới trẻ

Cách 1 — Dàn ý theo cấu trúc thư kiến nghị chuẩn

Đề tài 1: Kiến nghị về tình trạng lãng phí điện trong trường học

I. Phần mở đầu:

• Quốc hiệu, tiêu ngữ
• Địa điểm, ngày tháng năm
• Kính gửi: Thầy/Cô Hiệu trưởng trường...
• Người viết tự giới thiệu (họ tên, lớp)

II. Phần nội dung:

1. Nêu vấn đề:

• Trình bày thực trạng lãng phí điện trong trường (đèn, quạt, điều hòa bật khi không cần thiết)

2. Phân tích nguyên nhân:

• Ý thức của học sinh, giáo viên chưa cao
• Thiếu quy định cụ thể về sử dụng điện
• Thiết bị cũ, tiêu hao năng lượng lớn

3. Hậu quả:

• Tốn kém chi phí cho nhà trường
• Ảnh hưởng môi trường (phát thải CO2)
• Tạo thói quen xấu cho học sinh

4. Đề xuất giải pháp:

• Tuyên truyền nâng cao ý thức tiết kiệm điện
• Phân công trực nhật kiểm tra điện cuối giờ
• Lắp đặt thiết bị tự động tắt/mở
• Khen thưởng lớp tiết kiệm điện tốt

III. Phần kết:

• Bày tỏ mong muốn được xem xét kiến nghị
• Lời cảm ơn
• Ký tên

---

Đề tài 2: Kiến nghị về kế hoạch phát triển cây xanh

I. Phần mở đầu:

• Quốc hiệu, tiêu ngữ
• Kính gửi: Ủy ban nhân dân xã/phường...

II. Phần nội dung:

1. Thực trạng:

• Diện tích cây xanh hiện tại còn hạn chế
• Nhiều khu vực thiếu bóng mát, không gian xanh

2. Tầm quan trọng của cây xanh:

• Điều hòa không khí, giảm ô nhiễm
• Tạo cảnh quan đẹp
• Cải thiện sức khỏe cộng đồng

3. Đề xuất:

• Trồng thêm cây ở các tuyến đường, công viên
• Tổ chức phong trào trồng cây trong cộng đồng
• Bảo vệ cây xanh hiện có

III. Phần kết:

• Mong được quan tâm, xem xét
• Cam kết tham gia thực hiện

---

Đề tài 3: Trao đổi về vấn đề khởi nghiệp trong giới trẻ

I. Phần mở đầu:

• Lời chào, giới thiệu bản thân
• Lý do viết thư (ngưỡng mộ, muốn học hỏi kinh nghiệm)

II. Phần nội dung:

1. Nêu thực trạng khởi nghiệp của giới trẻ:

• Nhiều bạn trẻ có ý tưởng sáng tạo
• Tuy nhiên tỷ lệ thành công còn thấp

2. Những khó khăn:

• Thiếu vốn, kinh nghiệm
• Thiếu sự hỗ trợ, định hướng
• Sợ thất bại

3. Câu hỏi trao đổi:

• Kinh nghiệm khởi nghiệp của người nhận thư
• Lời khuyên cho người trẻ muốn khởi nghiệp
• Cách vượt qua thất bại

III. Phần kết:

• Cảm ơn đã dành thời gian đọc thư
• Mong nhận được phản hồi
• Lời chúc, ký tên

Cách 2 — Sử dụng công thức AIDA

A - Attention (Thu hút sự chú ý): Mở đầu bằng số liệu, câu hỏi hoặc thực trạng gây ấn tượng

I - Interest (Tạo sự quan tâm): Phân tích vấn đề sâu hơn, cho thấy tầm quan trọng

D - Desire (Khơi gợi mong muốn): Đề xuất giải pháp hấp dẫn, khả thi

A - Action (Kêu gọi hành động): Đề nghị cụ thể, mong được phản hồi

⚠️ Lưu ý thi: Thư kiến nghị cần có đầy đủ thể thức văn bản hành chính. Ngôn ngữ lịch sự, trang trọng nhưng vẫn thể hiện được quan điểm rõ ràng.

---

Câu 5

Đề bài: Tổ chức cuộc tranh biện trong nhóm hoặc trong lớp về một trong các chủ đề gợi ý sau:

• Có nên phát triển du lịch ở những khu vực bảo tồn thiên nhiên hoang dã?
• Học đại học có phải là con đường duy nhất sau khi tốt nghiệp Trung học phổ thông?
• Có nên thay thế các vật liệu tự nhiên bằng các vật liệu nhân tạo?

Cách 1 — Hướng dẫn tổ chức tranh biện theo quy trình chuẩn

Bước 1: Chuẩn bị

Chọn đề tài: Ví dụ chọn đề tài "Học đại học có phải là con đường duy nhất sau khi tốt nghiệp THPT?"

Lập đội:

• Đội tán thành (ủng hộ quan điểm "Đại học là con đường duy nhất")
• Đội phản đối (ủng hộ quan điểm "Có nhiều con đường khác")
• Mỗi đội 2-3 người
• Cử người điều hành, thư ký

Bước 2: Nghiên cứu và chuẩn bị luận điểm

Đội tán thành có thể chuẩn bị:

• Đại học cung cấp kiến thức chuyên sâu, bài bản
• Bằng đại học là yêu cầu của nhiều nhà tuyển dụng
• Môi trường đại học giúp phát triển kỹ năng mềm, mở rộng quan hệ

Đội phản đối có thể chuẩn bị:

• Nhiều người thành công không có bằng đại học
• Học nghề, cao đẳng cũng là lựa chọn tốt
• Khởi nghiệp, tự học cũng có thể thành công
• Chi phí đại học cao, không phải ai cũng đủ điều kiện

Bước 3: Tiến hành tranh biện

Bước 4: Kết thúc

• Tổng kết các luận điểm chính
• Bình chọn đội thắng (nếu có)
• Rút kinh nghiệm

Cách 2 — Chuẩn bị luận điểm cho các đề tài khác

Đề tài: Có nên phát triển du lịch ở khu bảo tồn thiên nhiên hoang dã?

Đề tài: Có nên thay thế vật liệu tự nhiên bằng vật liệu nhân tạo?

💡 Mẹo nhớ: Khi tranh biện, hãy nhớ công thức PEE: Point (Nêu luận điểm) → Evidence (Đưa dẫn chứng) → Explain (Giải thích).

⚠️ Lưu ý thi: Tranh biện là kỹ năng quan trọng trong đề thi đánh giá năng lực. Cần rèn luyện khả năng lập luận logic, phản biện có căn cứ, và giữ thái độ tôn trọng đối phương.

---

🎯 Ghi nhớ: - Tranh biện là hình thức giao tiếp nhằm phân định đúng - sai, thuyết phục - không thuyết phục của các quan điểm. - Chuẩn bị tranh biện cần: chọn đề tài phù hợp, lập đội, nghiên cứu vấn đề, tìm hiểu quy tắc. - Khi tranh biện: giữ thái độ bình đẳng, tôn trọng; lập luận có căn cứ; kiểm soát cảm xúc và ngữ điệu. - Quyền sở hữu trí tuệ cần được tôn trọng trong mọi hoạt động học tập và sáng tạo.