Giải Ngữ Văn 12 - Tập Hai trang 95
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 95–96
Nhận xét chung về nội dung hai trang
Trang 92 là phần lý thuyết ôn tập (thuộc nội dung tổng kết kiến thức), trình bày các khái niệm: Giá trị thẩm mĩ, Giá trị văn hoá, Chủ đề – tư tưởng – cảm hứng của tác phẩm văn học, Giữ gìn và phát triển tiếng Việt. Trang này không có bài tập/câu hỏi.
Trang 93 mở đầu Văn bản 1: "Vội vàng" (Xuân Diệu), kèm theo 2 câu hỏi trước khi đọc (phần "Trước khi đọc") và phần đầu văn bản thơ. Ngoài ra có các gợi ý bên lề: "Chú ý các động từ, các biện pháp tu từ" và "Hình dung về bức tranh cuộc sống được miêu tả."
🔍 Kiến thức cần nhớ (Tóm tắt lý thuyết trang 92)
- Giá trị thẩm mĩ: Văn học định hướng lí tưởng thẩm mĩ, giúp con người rung động trước cái đẹp, biết thẩm định và phát hiện cái đẹp trong nghệ thuật lẫn cuộc sống.
- Giá trị văn hoá: Văn học là thành tố quan trọng của văn hoá, giúp người đọc hiểu lối sống, cách nghĩ, truyền thống, phong tục của cộng đồng; vừa bảo tồn vừa sáng tạo giá trị văn hoá mới.
- Chủ đề: Vấn đề trọng tâm, tư tưởng quán xuyến trong tác phẩm, thể hiện cá tính sáng tạo của nhà văn.
- Tư tưởng: Sự nhận thức, lí giải của nhà văn về đời sống, biểu hiện qua sự lí giải chủ đề và cảm hứng.
- Cảm hứng: Cảm xúc mãnh liệt, được dồn nén cao độ, thúc đẩy hành động sáng tạo.
- Giữ gìn và phát triển tiếng Việt: Tuân thủ quy ước chung về ngữ âm, chính tả, từ ngữ, ngữ pháp; đồng thời sáng tạo, bổ sung yếu tố mới để đáp ứng nhu cầu giao tiếp.
⚙️ Bài tập (Câu hỏi "Trước khi đọc" – trang 93)
Câu 1
Đề bài: Cảm nhận của mỗi cá nhân về thời gian là giống nhau hay khác nhau? Vì sao?
Cách 1 — Trả lời theo hướng phân tích lí tính
Cảm nhận của mỗi cá nhân về thời gian khác nhau, bởi:
- Về mặt khách quan: Thời gian vật lí là như nhau cho tất cả mọi người (một ngày đều có 24 giờ). Tuy nhiên, cảm nhận chủ quan về thời gian lại phụ thuộc vào trạng thái tâm lí, hoàn cảnh sống, độ tuổi và trải nghiệm cá nhân.
- Về mặt chủ quan:
- Người trẻ thường cảm thấy thời gian trôi chậm vì mọi thứ còn mới mẻ; người già lại thấy thời gian trôi nhanh vì cuộc sống đã quen thuộc.
- Khi vui, hạnh phúc, ta thấy thời gian qua nhanh; khi buồn, chờ đợi, ta thấy thời gian kéo dài.
- Người có ý thức mãnh liệt về sự hữu hạn của đời người (như Xuân Diệu) sẽ cảm nhận thời gian trôi vội vã, đáng tiếc hơn người bình thường.
Kết luận: Cảm nhận về thời gian mang tính chủ quan, phụ thuộc vào tâm lí, nhận thức, lứa tuổi và quan niệm sống của mỗi người.
Cách 2 — Trả lời theo hướng liên hệ văn học
- Trong thơ trung đại, thời gian thường được cảm nhận theo vòng tuần hoàn (xuân đi xuân lại đến), con người an nhiên trước dòng chảy thời gian.
- Trong thơ mới (tiêu biểu là Xuân Diệu), thời gian là tuyến tính, một đi không trở lại, nên nhà thơ cuống quýt, vội vàng, muốn tận hưởng từng khoảnh khắc.
- Sự khác biệt này chứng tỏ: cảm nhận thời gian gắn liền với thế giới quan, nhân sinh quan của mỗi cá nhân, mỗi thời đại.
Câu 2
Đề bài: Theo bạn, ý niệm về thời gian có ảnh hưởng như thế nào đến thái độ sống, lí tưởng sống của con người?
Cách 1 — Phân tích theo các chiều ảnh hưởng
Ý niệm về thời gian ảnh hưởng sâu sắc đến thái độ sống và lí tưởng sống:
- Với người ý thức thời gian hữu hạn:
- Sống tích cực, chủ động, trân trọng từng phút giây.
- Có động lực theo đuổi ước mơ, không trì hoãn.
- Biết yêu thương, gắn bó với cuộc đời, con người xung quanh.
- Ví dụ: Xuân Diệu sống "vội vàng" để tận hưởng mọi vẻ đẹp của tuổi trẻ, tình yêu, thiên nhiên.
- Với người coi thời gian là vô tận hoặc thờ ơ với thời gian:
- Dễ sống buông thả, lãng phí tuổi trẻ.
- Thiếu động lực phấn đấu, hay trì hoãn.
- Với người bi quan về thời gian:
- Có thể rơi vào trạng thái chán nản, bế tắc, cảm giác bất lực trước dòng chảy thời gian.
Kết luận: Ý niệm thời gian chi phối cách con người lựa chọn lối sống – hoặc sống hết mình, hoặc buông xuôi, hoặc hoang mang. Nhận thức đúng đắn về thời gian giúp ta sống có ý nghĩa, có trách nhiệm hơn.
Cách 2 — Trả lời ngắn gọn, liên hệ thực tế và văn học
- Người xưa nói "Thời gian là vàng" – ý thức được giá trị thời gian sẽ thúc đẩy con người sống có mục đích, không lãng phí.
- Xuân Diệu viết "Vội vàng" chính vì ông ý thức sâu sắc rằng tuổi trẻ, mùa xuân, cái đẹp đều chóng tàn phai. Từ đó, ông chọn thái độ sống: yêu đời cuồng nhiệt, tận hưởng trọn vẹn mọi khoảnh khắc.
- Trong cuộc sống hiện đại, ý niệm "thời gian không chờ đợi ai" giúp con người xác lập lí tưởng sống rõ ràng: học tập, cống hiến, yêu thương ngay khi có thể.
💡 Mẹo nhớ: Hai câu hỏi "Trước khi đọc" có mục đích tạo tâm thế tiếp nhận văn bản. Khi trả lời, hãy liên hệ trực tiếp đến nội dung bài thơ "Vội vàng" – đó chính là cách Xuân Diệu thể hiện cảm nhận riêng của mình về thời gian: thời gian tuyến tính, một đi không trở lại, nên phải sống vội vàng, cuống quýt.
⚠️ Lưu ý thi: Dạng câu hỏi "Trước khi đọc" thường không ra trong đề thi chính thức, nhưng nội dung trả lời (quan niệm thời gian, thái độ sống) lại là kiến thức nền rất quan trọng khi viết bài nghị luận văn học về "Vội vàng" – một trong những bài thơ trọng tâm của chương trình lớp 12.
🎯 Ghi nhớ: Cảm nhận thời gian là chủ quan, phụ thuộc vào nhận thức và tâm hồn mỗi người. Ý niệm thời gian hữu hạn là nguồn cảm hứng chủ đạo của "Vội vàng" – thúc đẩy Xuân Diệu sống mãnh liệt, yêu đời cuồng nhiệt, tạo nên giọng thơ sôi nổi, đắm say đặc trưng của "nhà thơ mới nhất trong các nhà thơ mới" (Hoài Thanh).