HocKhaThư viện lời giải bài tập

Giải Ngữ Văn 12 - Tập Hai trang 123

Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 123–124

🔍 Kiến thức cần nhớ

Các trang này thuộc phần Đọc hiểu (câu hỏi 1–5 về văn bản bài phát biểu của Cô-phi An-nan kêu gọi chống HIV/AIDS) và phần Thực hành viết (hướng dẫn viết bài phát biểu kêu gọi hưởng ứng một phong trào/hoạt động xã hội).

Kiểu bài: Bài văn nghị luận xã hội dạng bài phát biểu – kêu gọi hành động.

Đặc trưng thể loại:

  • Xác định rõ vị thế người viết (hưởng ứng hay phát động)
  • Đề tài gắn với vấn đề bức thiết của đời sống
  • Lập luận chặt chẽ, có lí lẽ và bằng chứng thuyết phục
  • Có yếu tố biểu cảm, thuyết minh bổ trợ
  • Hướng đến đối tượng cụ thể, kêu gọi hành động rõ ràng

⚙️ Bài tập

Câu 1

Đề bài: Tác giả viết bài này trong bối cảnh nào?

Cách 1 — Phân tích trực tiếp từ văn bản

Cô-phi An-nan (Kofi Annan) – Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc – viết bài phát biểu này trong bối cảnh:

  • Đại dịch HIV/AIDS đang hoành hành trên toàn cầu, đặc biệt ở các nước đang phát triển.
  • Ngân sách dành cho phòng chống HIV/AIDS đã tăng đáng kể nhưng dịch bệnh vẫn chưa được kiểm soát.
  • Thế giới đã bị chậm trễ trong việc chống dịch bệnh, cần nỗ lực nhiều hơn nữa.
  • Cụ thể: "trong năm qua, mỗi phút đồng hồ của một ngày trôi đi, có khoảng mười người bị nhiễm HIV" – cho thấy tình hình cấp bách.
Cách 2 — Khái quát ngắn gọn

Bối cảnh: Đại dịch HIV/AIDS lan rộng toàn cầu, nỗ lực quốc tế chưa đủ mạnh, cần một lời kêu gọi hành động quyết liệt hơn từ cộng đồng quốc tế. Tác giả viết với tư cách người đứng đầu Liên Hợp Quốc, có trách nhiệm phát động phong trào toàn cầu.

Câu 2

Đề bài: Bài viết kêu gọi điều gì? Lời kêu gọi đó hướng đến đối tượng nào?

Cách 1 — Phân tích chi tiết

Bài viết kêu gọi:

  • Hãy cùng đánh đổ các thành luỹ của sự im lặng, kì thị và phân biệt đối xử đang vây quanh bệnh dịch HIV/AIDS.
  • Kêu gọi sự cam kết, nguồn lực và hành động cụ thể để đánh bại căn bệnh này.
  • Kêu gọi mọi người thay đổi nhận thức hoặc có hành động tức thời và mạnh mẽ.

Đối tượng hướng đến:

  • Chính phủ các nước
  • Các công ti
  • Nhóm từ thiện
  • Tổ chức phi chính phủ
  • Và rộng hơn là toàn thể cộng đồng quốc tế
Cách 2 — Tóm lược

Bài viết kêu gọi cộng đồng quốc tế hành động mạnh mẽ, cam kết nguồn lực để chống lại đại dịch HIV/AIDS, xoá bỏ sự kì thị và phân biệt đối xử với người bệnh. Đối tượng: chính phủ, doanh nghiệp, tổ chức từ thiện, tổ chức phi chính phủ và mọi cá nhân.

Câu 3

Đề bài: Những luận điểm nào được tác giả triển khai để thuyết phục người tiếp nhận hưởng ứng cuộc đấu tranh chống lại HIV/AIDS? Lí lẽ và bằng chứng được dùng trong văn bản có gì đáng chú ý?

Cách 1 — Phân tích hệ thống luận điểm

Các luận điểm chính:

  1. Dịch HIV/AIDS vẫn hoành hành dù ngân sách phòng chống đã tăng đáng kể → Thế giới cần nỗ lực nhiều hơn nữa.
  2. Cần có sự cam kết, nguồn lực và hành động đồng bộ từ nhiều phía (chính phủ, tổ chức, cá nhân).
  3. Cần xoá bỏ sự im lặng, kì thị và phân biệt đối xử – đây là rào cản lớn nhất trong cuộc chiến chống AIDS.
  4. Phụ nữ và trẻ em là nạn nhân chính – cần tập trung bảo vệ nhóm đối tượng yếu thế.

Lí lẽ và bằng chứng đáng chú ý:

  • Bằng chứng là các sự việc thực tế và số liệu thống kê cụ thể: "trong năm qua, mỗi phút đồng hồ của một ngày trôi đi, có khoảng mười người bị nhiễm HIV."
  • Lí lẽ triển khai theo logic tường minh, đơn giản: ngân sách tăng → nhưng dịch vẫn hoành hành → cần nỗ lực hơn.
  • Kết hợp yếu tố biểu cảm (tập trung vào phụ nữ, trẻ em) để tác động tình cảm người đọc.
Cách 2 — Nhận xét tổng quát

Tác giả dùng chiến lược lập luận kết hợp: lí lẽ logic (thực trạng – nguyên nhân – giải pháp) + bằng chứng thống kê cụ thể + yếu tố cảm xúc (nạn nhân là phụ nữ, trẻ em). Điểm đáng chú ý là bằng chứng mang tính lượng hoá cao, dễ hình dung, tạo cảm giác cấp bách cho người đọc.

Câu 4

Đề bài: Ý kiến trái chiều nào được đề cập trong văn bản? Việc nêu ý kiến trái chiều đó có tác dụng gì?

Cách 1 — Phân tích cụ thể

Ý kiến trái chiều được đề cập:

  • Có người cho rằng có những thách thức khác cấp bách hơn việc phòng chống HIV/AIDS.
  • Có người cho rằng chỉ cần giữ khoảng cách, tránh xa các bệnh nhân AIDS là đủ.

Tác dụng của việc nêu ý kiến trái chiều:

  1. Thể hiện sự khách quan, công bằng của người viết – không áp đặt một chiều.
  2. Tạo cơ hội để phản bác, từ đó củng cố luận điểm chính một cách thuyết phục hơn.
  3. Cho thấy tác giả đã tính đến khả năng không phải ai cũng đồng ý, từ đó dùng lí lẽ và bằng chứng để đối thoại, thuyết phục.
  4. Tăng tính đối thoại, dân chủ cho bài phát biểu – phù hợp với thể loại kêu gọi hành động.
Cách 2 — Gọn và sắc

Việc nêu ý kiến trái chiều (có thách thức khác cấp bách hơn; chỉ cần tránh xa bệnh nhân) là thủ pháp "nhượng bộ rồi phản bác" (concession-rebuttal). Tác dụng: tăng sức thuyết phục vì cho thấy tác giả hiểu và tôn trọng quan điểm khác, nhưng vẫn chứng minh được lập trường của mình đúng đắn hơn.

💡 Mẹo nhớ: Trong bài nghị luận, nêu ý kiến trái chiều rồi phản bác = tăng sức thuyết phục gấp đôi so với chỉ trình bày một chiều.

Câu 5

Đề bài: Theo bạn, lời kêu gọi của tác giả có thể nhận được sự hưởng ứng rộng khắp không? Nếu có thì sự hưởng ứng đó do đâu mà có?

Cách 1 — Trả lời đầy đủ, có lập luận

Khẳng định: Lời kêu gọi của Cô-phi An-nan hoàn toàn có thể nhận được sự hưởng ứng rộng khắp.

Lí do sự hưởng ứng đó có được:

  1. Vị thế của người phát biểu: Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc – người có uy tín và ảnh hưởng toàn cầu, lời nói có sức nặng.
  1. Vấn đề đề cập mang tính toàn cầu, cấp bách: HIV/AIDS là đại dịch ảnh hưởng đến mọi quốc gia, mọi tầng lớp, không ai có thể đứng ngoài cuộc.
  1. Lập luận chặt chẽ, thuyết phục: Có số liệu cụ thể, lí lẽ logic, bằng chứng xác thực – khiến người đọc/nghe không thể phủ nhận.
  1. Yếu tố cảm xúc mạnh mẽ: Tập trung vào nạn nhân là phụ nữ và trẻ em – đánh vào lòng trắc ẩn, tình thương của con người.
  1. Tính đối thoại, tôn trọng: Không áp đặt mà thuyết phục, có xem xét ý kiến trái chiều – khiến người nghe cảm thấy được tôn trọng, dễ đồng thuận hơn.
  1. Lời kêu gọi hành động cụ thể, rõ ràng: Không chung chung mà chỉ rõ đối tượng cần hành động và hành động cần thực hiện.
Cách 2 — Ngắn gọn, trọng tâm

Lời kêu gọi có sức lan toả rộng nhờ ba yếu tố cốt lõi: uy tín người nói (Tổng Thư ký LHQ), tính cấp bách của vấn đề (đại dịch toàn cầu), và nghệ thuật thuyết phục (logic + cảm xúc + đối thoại). Ba yếu tố này kết hợp tạo nên sức mạnh tổng hợp khiến người nghe khó có thể thờ ơ.

⚠️ Lưu ý thi: Câu hỏi dạng "Theo bạn..." yêu cầu nêu quan điểm cá nhân nhưng phải có lập luận, không trả lời cảm tính. Cần dựa vào đặc điểm văn bản để chứng minh.

📝 Phần Thực hành viết (Hướng dẫn – không phải câu hỏi cần giải)

Trang 119–120 còn chứa phần Thực hành viết với nội dung hướng dẫn:

Chuẩn bị viết

  • Xác định vị thế: người hưởng ứng hay người phát động phong trào.
  • Đề tài phải gắn với vấn đề bức thiết, đòi hỏi sự quan tâm của đông đảo công chúng.
  • Gợi ý đề tài: Hưởng ứng phong trào "lối sống xanh"; Hưởng ứng ngày Quốc tế Tiếng mẹ đẻ; Hưởng ứng ngày Hội đọc sách; Hãy tham gia trồng cây; Hãy cùng nhau hành động chống bạo lực học đường.

Tìm ý, lập dàn ý

Các câu hỏi gợi ý tìm ý:

  1. Phong trào/hoạt động xã hội nhằm giải quyết vấn đề bức thiết gì? Viết với tư cách gì? Hướng đến đối tượng nào?
  2. Vì sao mọi người cần quan tâm? Tầm quan trọng và tính cấp thiết? Làm thế nào thuyết phục?
  3. Đối tượng hướng đến cần làm gì để hưởng ứng/đáp lại lời kêu gọi?
  4. Những lí lẽ và bằng chứng nào cần huy động?
  5. Có ý kiến trái ngược không? Phản bác như thế nào?
  6. Những yếu tố bổ trợ nào (thuyết minh, biểu cảm,...) cần sử dụng?
🎯 Ghi nhớ: - Bài phát biểu kêu gọi cần có: vấn đề cấp bách + lập luận logic + bằng chứng cụ thể + yếu tố cảm xúc + lời kêu gọi hành động rõ ràng. - Khi phân tích văn bản nghị luận xã hội, luôn chú ý: bối cảnh – mục đích – đối tượng – hệ thống luận điểm – nghệ thuật thuyết phục. - Nêu ý kiến trái chiều rồi phản bác là kĩ thuật lập luận quan trọng, thường xuất hiện trong đề thi.
Chế độ đọc sách →