Giải Ngữ Văn 12 - Tập Hai trang 139
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 139–140
Đây không phải trang bài tập mà là phần phụ lục cuối sách: BẢNG TRA CỨU MỘT SỐ YẾU TỐ HÁN VIỆT. Đây là bảng tra cứu giúp các em hiểu nghĩa gốc của những yếu tố Hán Việt thường gặp, kèm ví dụ từ ghép minh hoạ. Vì không có câu hỏi hay bài tập, mình sẽ chép lại đầy đủ nội dung bảng và bổ sung vài lưu ý cách dùng để các em dễ học.
Tóm tắt cách dùng bảng
- Cột STT: số thứ tự.
- Cột "Yếu tố Hán Việt": tiếng Hán Việt cần tra (có đánh số (1), (2)... khi một âm có nhiều nghĩa khác nhau).
- Cột "Nghĩa": giải nghĩa kèm ví dụ in nghiêng.
- Khi học, các em nên ghi nhớ nghĩa gốc rồi suy ra nghĩa của từ ghép. Ví dụ biết "cải" = thay đổi, sửa lại thì hiểu ngay "cải cách", "cải tạo", "cải thiện".
Trang 135 (STT 1 – 19)
| STT | Yếu tố | Nghĩa và ví dụ |
|---|---|---|
| 1 | anh | đẹp, tốt đẹp; cái tinh tuý; tài năng xuất chúng: anh hoa, anh hào, anh hùng, anh kiệt, anh linh, anh tài, anh tú, anh tuấn, tinh anh |
| 2 | âm | – trái với dương; thuộc cõi chết: âm dương, âm cực, âm lịch, âm khí, âm binh, âm cung, âm hồn, âm phần, âm phủ – bóng tối, kín đáo, bí mật: âm mưu, âm u |
| 3 | ân | ơn, sự thân thiết: ân ái, ân huệ, ân nghĩa, ân nhân, ân oán, ân tình |
| 4 | bác | rộng, rộng lớn: bác ái, bác học, uyên bác |
| 5 | bản | gốc (cây), đầu gốc của mọi việc; cái ban đầu vốn có: bản chất, bản lai, bản lĩnh, bản ngã, bản nguyên, bản quyền, bản tính, bản thể |
| 6 | bút | vật dùng để viết – vẽ, viết, biên chép: bút chiến, bút đàm, bút kí, bút lục, bút lực, bút mặc (bút mực, văn chương), bút pháp, bút tích, văn bút |
| 7 | cải | thay đổi, sửa lại: cải cách, cải chính, cải lương (sửa đổi cho tốt hơn), cải tạo, cải thiện, cải tổ, cải trang, hoán cải |
| 8 | công (1) | – chung, chung cho mọi người; thuộc nhà nước: công cộng, công sản, công sở, công nhận – công bằng, không nghiêng về một bên: công bình, công chính, công minh – không che giấu: công bố, công khai, công nhiên |
| 9 | công (2) | công việc, người thợ; kĩ thuật, kĩ xảo: công cụ, công nhân, công nghiệp, gia công, thủ công |
| 10 | công (3) | thành tích, thành tựu đạt được; bỏ công sức để thực hiện: công đức, công lao, công phu, chiến công, dụng công, lập công |
| 11 | công (4) | đánh, đánh phá; chỉ trích, phản đối: công phá, tấn công, công kích |
| 12 | cơ | nền móng, nền tảng; cái căn bản của sự vật: cơ bản, cơ sở, cơ tầng, căn cơ |
| 13 | cương (1) | cứng rắn, cứng cỏi, bền, mạnh mẽ, thẳng thắn: cương chính, cương nghị, cương quyết, cương trực |
| 14 | cương (2) | giềng mối, phần cơ bản của sự vật; phép tắc cơ bản: cương lĩnh, cương thường, đề cương, kỉ cương, chính cương, luận cương |
| 15 | cựu | cũ, xưa, lâu: cựu học (lối học cũ), cựu thù, cố cựu |
| 16 | chấn | rung động, vang dội; (tinh thần) hăng hái: chấn động, địa chấn, phấn chấn |
| 17 | chỉ | ý, ý định, ý đồ, mục đích: tôn chỉ, thánh chỉ, ý chỉ, yếu chỉ |
| 18 | chú | – tập trung, để ý vào: chú mục, chú tâm, chú trọng, chú ý, chuyên chú – giải thích, ghi chú: chú giải, chú thích, bình chú |
| 19 | dẫn | dẫn, dẫn dắt, đưa ra (để làm minh chứng): dẫn chứng, dẫn dụ, dẫn giải, trích dẫn |
Trang 136 (STT 20 – 40)
| STT | Yếu tố | Nghĩa và ví dụ |
|---|---|---|
| 20 | dục | muốn, ham muốn: dục vọng, dục tình, dâm dục, nhục dục |
| 21 | đảo | ngã, đổ, lật đổ, xoay ngược: đảo chính, đảo nghịch, áp đảo, đả đảo |
| 22 | đạm | nhạt, không đậm, thờ ơ; lạnh nhạt: bình đạm, thanh đạm, đạm bạc, lãnh đạm |
| 23 | gia | – nhà (nơi ở), gia đình, thuộc về gia đình; người hoặc gia đình (làm nghề nào đó): gia cầm, gia cư, gia chủ, gia thất, gia nhân, gia nghiệp, gia sản, gia súc, binh gia, nông gia, thương gia – trường phái, lưu phái (tư tưởng); (người) có chuyên môn cao: Nho gia, Pháp gia, Đạo gia, chuyên gia, tác gia, chính trị gia |
| 24 | giả | (từ) chỉ người: độc giả, kí giả, khán giả, soạn giả, tác giả, thính giả |
| 25 | hạnh | may mắn, vui mừng: hạnh ngộ, hạnh phúc, hân hạnh |
| 26 | huyết | – máu; có quan hệ ruột thịt máu mủ: huyết quản, huyết thanh, khí huyết, huyết thống, huyết tộc – mạnh mẽ, hết lòng hết sức: huyết chiến, nhiệt huyết, tâm huyết |
| 27 | khuyến | khuyên bảo, khích lệ: khuyến học, khuyến mãi, khuyến nông, khuyến khích, khuyến thiện |
| 28 | kiệm | không hoang phí, dè xẻn, tiết chế: kiệm ước, cần kiệm, tiết kiệm |
| 29 | kỉ (1) | riêng, bản thân mình: ích kỉ, tự kỉ, vị kỉ |
| 30 | kỉ (2) | – giềng mối, (thuộc về) nề nếp, phép tắc: kỉ cương, kỉ luật – ghi chép; đơn vị chỉ thời gian: kỉ niệm, kỉ sự (ghi chép), kỉ yếu, thập kỉ, thế kỉ |
| 31 | luân (1) | đạo lí, phép tắc, đạo đức của con người: luân lí, luân thường, nhân luân |
| 32 | luân (2) | thay đổi lần lượt: luân chuyển, luân hồi, luân lưu, luân phiên |
| 33 | mạo | vẻ ngoài, nét mặt: diện mạo, dung mạo, tướng mạo |
| 34 | nguyên (1) | – mới, đầu tiên; căn bản: nguyên đán, nguyên khí, nguyên niên (năm đầu tiên của một triều đại), nguyên sinh (động vật), nguyên tiêu, nguyên tố, nguyên tử – cao nhất, đứng đầu: nguyên lão, nguyên soái, nguyên thủ, khôi nguyên, trạng nguyên |
| 35 | nguyên (2) | – cánh đồng, đồng bằng: bình nguyên, cao nguyên, thảo nguyên – từ lúc đầu, ban sơ, vốn (từ trước): nguyên bản, nguyên cảo, nguyên liệu, nguyên tác, nguyên thuỷ, nguyên trạng, nguyên văn – truy cầu, suy tìm cho đến tận gốc rễ để biết nguồn gốc, nguyên cớ: nguyên cáo, nguyên đơn, nguyên lí, nguyên nhân, nguyên tắc, căn nguyên, suy nguyên, truy nguyên |
| 36 | quyền | những gì được làm, được đòi hỏi, được tôn trọng (theo tự nhiên, theo hoàn cảnh phát sinh hoặc do pháp luật quy định): quyền bính, quyền hạn, quyền hành, quyền lợi, quyền thế, bình quyền, nhân quyền |
| 37 | tàng | chứa, trữ; cất giấu, ẩn nấp: tàng thư, tàng trữ, bảo tàng, tàng hình, hành tàng |
| 38 | tắc | quy định, phép tắc, khuôn phép: chuẩn tắc, nguyên tắc, quy tắc |
| 39 | tố | nói, kể, bảo cho biết; kiện, kiện tụng: tố khổ, tố cáo, tố giác, tố tụng, khởi tố |
| 40 | tú | đẹp đẽ, tài giỏi, xuất sắc: anh tú, tú lệ, thanh tú, tuấn tú, ưu tú |
Mẹo ghi nhớ cho các em
- Để ý các yếu tố có nhiều nghĩa được đánh số như công (1)–(4), nguyên (1)–(2): cùng một âm nhưng gốc chữ Hán khác nhau, nên nghĩa cũng khác. Khi gặp từ mới, hãy thử ghép nghĩa cho hợp ngữ cảnh.
- Học theo nhóm chủ đề sẽ nhanh thuộc hơn, ví dụ nhóm chỉ người (giả: tác giả, độc giả...), nhóm phép tắc (cương, kỉ, tắc, luân).
- Tự đặt thêm một vài từ ghép ngoài ví dụ trong sách để kiểm tra mình đã hiểu đúng nghĩa gốc chưa.
Nếu em gửi đúng trang 139 – 140 (phần có bài tập), mình sẽ giải chi tiết từng câu cho em nhé.