Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 25
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 25–26
📝 Nhận diện nội dung trang
Hai trang này là phần văn bản đọc hiểu - trích đoạn từ truyện ngắn "Chí Phèo" của nhà văn Nam Cao. Trong văn bản có hai câu hỏi bên lề (câu hỏi đọc hiểu trong khi đọc) được in nghiêng ở cột bên phải.
⚙️ Bài tập
Câu 1: Vì sao Chí Phèo lại khiến dân làng Vũ Đại e sợ khi hắn mới từ nhà tù trở về làng?
Đề bài: Phân tích lý do khiến dân làng Vũ Đại e sợ Chí Phèo khi hắn mới từ nhà tù trở về.
Cách 1 — Phân tích theo chi tiết văn bản
Bước 1: Xác định các chi tiết miêu tả ngoại hình Chí Phèo
Khi trở về làng, Chí Phèo có ngoại hình hoàn toàn khác lạ, đáng sợ:
- "Trông đặc như thằng săng đá" (lính canh ngục hung dữ)
- Đầu trọc lốc, răng cạo trắng hớn
- Mặt đen mà rất cơng, hai mắt gườm gườm
- Mặc quần nái đen với áo tây vàng
- Ngực phanh, đầy những nét chạm trổ rồng phượng
- Hai cánh tay cũng thế
→ Ngoại hình này hoàn toàn xa lạ với hình ảnh anh Chí hiền lành trước kia, mang dáng vẻ của một kẻ lưu manh, côn đồ.
Bước 2: Xác định hành động hung hãn của Chí Phèo
- Say rượu từ trưa đến xế chiều
- Xách vỏ chai đến cổng nhà bá Kiến gọi tên tục ra mà chửi
- Chửi bới liên tục, thách thức cả làng
- Đập vỡ chai vào cột cổng, kêu làng, vừa chửi vừa kêu
Bước 3: Kết luận
Dân làng Vũ Đại e sợ Chí Phèo vì:
- Ngoại hình hung dữ, lạ lẫm: Trông như một tên lưu manh chuyên nghiệp, không còn nhận ra anh canh điền hiền lành ngày xưa
- Hành động liều lĩnh, bất chấp: Dám chửi cả bá Kiến - người có quyền thế nhất làng
- Tâm lý bất ổn: Say rượu triền miên, hành xử không thể đoán trước
- Sự biến đổi hoàn toàn: Nhà tù thực dân đã biến một người nông dân thành kẻ lưu manh
Cách 2 — Phân tích theo góc độ tâm lý xã hội
Góc nhìn 1: Sự xa lạ gây sợ hãi
Chí Phèo trở về như một "người lạ" hoàn toàn. Dân làng "mới đầu chẳng ai biết hắn là ai" - sự không nhận ra này tạo nên cảm giác bất an, e ngại trước một kẻ vô danh mang vẻ ngoài hung dữ.
Góc nhìn 2: Sự phá vỡ trật tự
Chí Phèo dám làm điều không ai dám: chửi bá Kiến. Trong xã hội phong kiến, đây là hành động "phạm thượng" cực kỳ liều lĩnh. Dân làng sợ vì họ nhận ra Chí Phèo là kẻ "không còn gì để mất", sẵn sàng làm bất cứ điều gì.
Góc nhìn 3: Biểu tượng của sự tha hóa
Nhà tù thực dân đã "sản xuất" ra một con người mới - hung bạo, liều lĩnh. Dân làng sợ không chỉ vì Chí Phèo, mà còn vì họ nhận ra sức mạnh hủy hoại của xã hội đương thời.
💡 Mẹo nhớ: Ngoại hình + Hành động + Sự biến đổi = Nỗi sợ của dân làng
Câu 2: Người kể chuyện có hoàn toàn miêu tả cảnh Chí Phèo gây sự với người nhà bá Kiến chỉ từ điểm nhìn của mình?
Đề bài: Phân tích điểm nhìn trần thuật trong đoạn văn miêu tả cảnh Chí Phèo gây sự với nhà bá Kiến.
Cách 1 — Phân tích theo lý thuyết điểm nhìn trần thuật
Bước 1: Nhận diện các điểm nhìn trong đoạn văn
Người kể chuyện KHÔNG hoàn toàn miêu tả từ điểm nhìn của mình. Có sự đan xen, dịch chuyển điểm nhìn linh hoạt:
| Điểm nhìn | Ví dụ trong văn bản |
|---|---|
| Người kể chuyện (ngôi thứ ba) | "Hắn về hôm trước, hôm sau đã thấy ngồi ở chợ uống rượu..." |
| Điểm nhìn của dân làng | "Xưa nay họ mới chỉ được nghe bà cả, bà hai, bà ba, bà tư nhà cụ bá chửi người ta, bây giờ họ mới được nghe người ta chửi lại..." |
| Điểm nhìn bình luận (lời nửa trực tiếp) | "Thật là ầm ĩ! Hàng xóm phải một bữa điếc tai..." |
Bước 2: Phân tích kỹ thuật dịch chuyển điểm nhìn
- Lời người kể chuyện: Miêu tả khách quan hành động, ngoại hình
- Lời dân làng (trực tiếp): "Phen này cha con thằng bá Kiến đổ còn dám vác mặt đi đâu nữa!", "Phúc đời nhà nó, chắc ông lí không có nhà..."
- Lời nửa trực tiếp: Hòa trộn giọng người kể và giọng nhân vật, tạo nên sự đa thanh
Bước 3: Kết luận
Người kể chuyện không hoàn toàn miêu tả từ điểm nhìn của mình mà có sự dịch chuyển linh hoạt sang điểm nhìn của:
- Dân làng (người chứng kiến)
- Các nhân vật trong truyện
→ Đây là nghệ thuật trần thuật đa điểm nhìn đặc trưng của Nam Cao.
Cách 2 — Phân tích theo đặc trưng phong cách Nam Cao
Đặc điểm 1: Giọng điệu đa thanh
Nam Cao sử dụng kỹ thuật "lời nửa trực tiếp" (style indirect libre) - hòa trộn giọng người kể với giọng nhân vật. Ví dụ: "Mà chửi mới sướng miệng làm sao! Mới ngoa ngoắt làm sao!" - đây vừa là lời bình của người kể, vừa như tiếng lòng của dân làng.
Đặc điểm 2: Điểm nhìn bên trong - bên ngoài
- Bên ngoài: Miêu tả hành động, ngoại hình Chí Phèo
- Bên trong: Thâm nhập vào tâm lý dân làng ("có lẽ trong bụng thì họ hả")
Đặc điểm 3: Tính khách quan - chủ quan đan xen
Người kể vừa đứng ngoài quan sát, vừa nhập vai vào cộng đồng làng Vũ Đại để bình luận, đánh giá.
⚠️ Lưu ý thi: Đây là dạng câu hỏi về nghệ thuật trần thuật - thường xuất hiện trong đề thi. Cần nắm vững các khái niệm: điểm nhìn trần thuật, lời nửa trực tiếp, giọng điệu đa thanh.
Câu 3: Chú ý những chi tiết miêu tả cách "ứng phó" của bá Kiến đối với Chí Phèo và người nhà của mình.
Đề bài: Phân tích cách ứng phó của bá Kiến khi đối mặt với Chí Phèo gây sự.
Cách 1 — Phân tích theo trình tự văn bản
Bước 1: Hoàn cảnh
Chí Phèo say rượu, đập chai, kêu làng trước cổng nhà bá Kiến. Lí Cường (con trai bá Kiến) đã đánh nhau với Chí Phèo, khiến Chí Phèo bị thương, máu me đầy mặt.
Bước 2: Cách ứng phó của bá Kiến
| Đối tượng | Cách ứng xử | Mục đích |
|---|---|---|
| Với dân làng | "Cái gì mà đông như thế này?" - giọng sang, hỏi như không biết gì | Thể hiện uy quyền, làm như việc nhỏ |
| Với đám đông | "Các bà đi vào nhà; đàn bà chỉ lôi thôi, biết gì?" | Đuổi vợ vào nhà, tránh để họ can thiệp |
| Với dân làng | "Cả các ông, các bà nữa, về đi thôi chứ! Có gì mà xúm lại như thế này?" - giọng dịu hơn | Giải tán đám đông, tránh để việc lan rộng |
| Với Chí Phèo | Lại gần, kh