Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 31
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 31–32
Chào các em! Hai trang này là phần trích đoạn truyện ngắn "Chí Phèo" của nhà văn Nam Cao (sách Ngữ Văn 12 – Kết nối tri thức với cuộc sống). Đây không phải trang bài tập mà là trang văn bản đọc, kèm theo các câu hỏi gợi ý đọc hiểu đặt ở lề (trong các ô màu vàng). Thầy/cô sẽ tóm tắt nội dung rồi trả lời chi tiết từng câu hỏi gợi ý nhé.
Lưu ý nhỏ: số trang in trên ảnh là 30 và 31, các em đối chiếu lại với sách của mình cho khớp.
Tóm tắt nội dung đoạn trích
Đoạn này kể về giai đoạn sau khi Chí Phèo gặp thị Nở và khao khát hoàn lương:
- Chí Phèo và thị Nở sống với nhau như vợ chồng được năm ngày. Chí cố uống ít rượu để "tỉnh táo mà yêu nhau", lòng tràn ngập hạnh phúc và hi vọng được làm người lương thiện.
- Đến hôm thứ sáu, thị Nở chợt nhớ phải hỏi ý kiến bà cô. Bà cô kịch liệt phản đối, nhục mạ, ngăn cấm không cho thị lấy Chí Phèo.
- Bị bà cô từ chối, thị Nở trút giận lên Chí Phèo rồi bỏ về. Chí rơi vào tuyệt vọng, đau đớn.
- Chí định uống thật say để đến nhà thị "đâm chết cả nhà nó", nhưng càng uống lại càng tỉnh, càng buồn, tâm trí cứ ám ảnh bởi hơi cháo hành.
- Cuối cùng, Chí xách dao ra đi, miệng đòi giết "nó" nhưng chân lại bước thẳng đến nhà bá Kiến – kẻ thù thực sự đã đẩy đời Chí vào bi kịch.
Đoạn trích thể hiện rõ bi kịch bị từ chối quyền làm người của Chí Phèo và ngòi bút phân tích tâm lí bậc thầy của Nam Cao.
Câu hỏi gợi ý 1: Lí do bà cô thị Nở dứt khoát không cho cháu mình đến với Chí Phèo có thoả đáng không?
Trả lời: Không thoả đáng.
Lí do và phân tích:
- Về lí lẽ bề ngoài: Bà cô viện ra hàng loạt lí do – Chí Phèo là "thằng không cha", "chỉ có một nghề là rạch mặt ra ăn vạ", là kẻ lưu manh bị cả làng xa lánh. Xét theo định kiến xã hội đương thời thì những lí do này có vẻ "có cơ sở".
- Về bản chất thật: Phản ứng của bà cô không thực sự xuất phát từ lo lắng cho cháu, mà từ:
- Định kiến cay nghiệt của xã hội với người như Chí Phèo, không cho hắn cơ hội làm lại.
- Sự ích kỉ và nỗi uất ức của chính bà – một người đàn bà ế chồng, "ngoài ba mươi tuổi mà chưa trót đời". Bà trút nỗi chua xót, tủi hờn của bản thân lên cháu gái.
- Vì sao không thoả đáng: Bà cô đã đóng sập cánh cửa hoàn lương của Chí Phèo đúng lúc hắn khao khát trở thành người lương thiện nhất. Bà chỉ nhìn vào quá khứ tội lỗi mà không thấy con người đang muốn thay đổi. Đây chính là thành kiến vô tình của xã hội, là một trong những nguyên nhân trực tiếp đẩy Chí Phèo đến bi kịch và cái chết.
Câu hỏi gợi ý 2: Tại sao tâm trí của Chí Phèo lúc này lại bị ám ảnh bởi hơi cháo hành?
Trả lời: Hơi cháo hành là biểu tượng của tình thương, của hạnh phúc và khát vọng làm người lương thiện.
Phân tích:
- Bát cháo hành là món quà thị Nở nấu cho Chí khi hắn ốm – lần đầu tiên trong đời Chí được một người chăm sóc bằng tình thương chân thành, vô tư, không phải vì sợ hãi hay lợi dụng.
- Vì thế, mùi cháo hành trở thành kí ức ngọt ngào nhất, gắn với những ngày Chí được sống như một con người bình thường.
- Lúc này, dù đang định uống say để đi trả thù, Chí càng uống lại càng tỉnh, và hơi cháo hành cứ "thoang thoảng" hiện về. Đó là dấu hiệu cho thấy:
- Phần người lương thiện trong Chí đã được đánh thức và không thể tắt đi.
- Chí ý thức rõ hơn bao giờ hết về niềm hạnh phúc vừa có rồi vừa mất, nên càng đau đớn, tuyệt vọng ("Hắn ôm mặt khóc rưng rức").
- Chi tiết "hơi cháo hành" vì thế tô đậm bi kịch tinh thần: Chí đã thèm khát lương thiện nhưng bị cự tuyệt.
Câu hỏi gợi ý 3: Việc Chí Phèo tìm đến nhà bá Kiến có phải hoàn toàn do hắn đã say như nhận xét trước đó của người kể chuyện không?
Trả lời: Không hoàn toàn do say rượu.
Phân tích:
- Người kể chuyện ban đầu gợi ý rằng Chí say nên đi lung tung: "Những thằng điên và những thằng say rượu không bao giờ làm những cái mà lúc ra đi chúng định làm." Bề ngoài, việc Chí miệng đòi giết thị Nở nhưng chân lại đến nhà bá Kiến có vẻ là hành động vô thức của kẻ say.
- Nhưng thực chất không phải vậy:
- Trước đó tác giả đã viết: "càng uống lại càng tỉnh ra". Vậy Chí không hề say mê man mà ngược lại đang tỉnh táo lạ thường.
- Trong cơn đau khổ tột cùng, lí trí sâu xa của Chí đã xác định đúng kẻ thù thật sự. Bà cô, thị Nở chỉ là cái cớ; chính bá Kiến mới là kẻ đã cướp đi nhân hình, nhân tính, đẩy Chí từ một người lương thiện thành "con quỷ dữ của làng Vũ Đại".
- Bước chân "đi thẳng" đến nhà bá Kiến là sự thức tỉnh và phản kháng mãnh liệt nhất của Chí – đòi quyền được làm người.
- Như vậy, đây là hành động có ý thức, là kết quả tất yếu của bi kịch bị cự tuyệt, chứ không phải do men rượu sai khiến. Đây cũng là chi tiết cho thấy tài năng của Nam Cao trong việc miêu tả diễn biến tâm lí và bản chất xã hội của bi kịch Chí Phèo.
Các em chú ý ba câu hỏi này đều xoáy vào bi kịch bị từ chối quyền làm người của Chí Phèo. Nắm vững ba ý trên là hiểu được tư tưởng nhân đạo sâu sắc của Nam Cao trong tác phẩm. Nếu cần thầy/cô phân tích thêm về nhân vật hay giá trị nghệ thuật, cứ hỏi nhé!