Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 34

Hai trang này thuộc văn bản truyện ngắn Chí Phèo của Nam Cao (phần kết) và phần giới thiệu tác giả Nam Cao – tác phẩm Chí Phèo. Lưu ý nhỏ: số trang in trên ảnh là 33 và 34, nhưng mình vẫn giữ tiêu đề theo yêu cầu của bạn.

Đây là trang lý thuyết – đọc hiểu, không có bài tập đánh số, nhưng có hai câu hỏi gợi ý bên lề (in trong ô màu vàng) cần trả lời. Mình sẽ tóm tắt nội dung rồi giải đáp từng câu hỏi đó.

Tóm tắt nội dung trang

Phần văn bản (cuối truyện Chí Phèo)

• Chí Phèo rút dao đâm chết Bá Kiến rồi tự kết liễu đời mình trong vũng máu.
• Cả làng Vũ Đại xôn xao bàn tán về vụ án. Nhiều người mừng thầm, mừng ra mặt vì hai kẻ cường hào (Bá Kiến và Chí Phèo) chết đi.
• Các phe phái trong làng (đội Tảo, đám hào lí, đàn em) đều có toan tính riêng, sẵn sàng chờ "ăn" lí Cường – kẻ kế nghiệp.
• Bà cô đay nghiến thị Nở. Thị nghĩ thầm "Sao có lúc nó hiền như đất", rồi giật mình lo nếu mình có chửa thì sao.
• Khép truyện: thị Nở nhìn xuống bụng, thoáng thấy hiện ra hình ảnh cái lò gạch cũ bỏ không, xa nhà cửa và vắng người qua lại.

Phần giới thiệu tác giả Nam Cao

• Nam Cao (1917 – 1951), tên khai sinh Trần Hữu Tri, quê làng Đại Hoàng (nay thuộc xã Hòa Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam).
• Trước 1945 làm nhiều nghề kiếm sống; đề tài sáng tác xoay quanh đời sống cơ cực của người nông dân và bi kịch của trí thức nghèo thành thị.
• Sau Cách mạng tham gia báo chí, văn nghệ kháng chiến; hi sinh năm 1951 khi rơi vào ổ phục kích của địch ở Ninh Bình.
• Là cây bút tiêu biểu của văn học hiện thực chủ nghĩa, giàu tính triết lí và tinh thần nhân đạo; bậc thầy phân tích tâm lí nhân vật và nghệ thuật trần thuật đa điểm nhìn.
• Tác phẩm tiêu biểu: Chí Phèo (1941), Giăng sáng (1942), Lão Hạc (1943), Đời thừa (1943), Sống mòn (1944), Đôi mắt (1948)...
• Truyện Chí Phèo ban đầu tên Cái lò gạch cũ, sau bị đổi thành Đôi lứa xứng đôi (1941), đến năm 1946 Nam Cao mới đặt lại tên chính thức là Chí Phèo.

Câu hỏi bên lề 1: Lời bình luận của người kể chuyện về làng Vũ Đại

Đề bài (ô vàng trang 33):

"Người kể chuyện có đưa ra lời bình luận hay đánh giá nào của mình về sự việc xảy ra ở làng Vũ Đại không?"

Trả lời:

Người kể chuyện gần như không trực tiếp bình luận hay phán xét sự việc. Nam Cao chọn cách để mặc nhân vật tự bộc lộ qua lời nói, hành động:

• Lời của những kẻ hả hê: "Trời có mắt đấy, anh em ạ!", "hai thằng ấy chết thì không ai tiếc!".
• Lời toan tính của đội Tảo, của bọn hào lí, đàn em ("Tre già măng mọc...").
• Lời thị Nở, bà cô thị Nở.

Người kể chuyện chỉ chêm vào những câu rất tỉnh táo, khách quan mà sắc lạnh, ví dụ: "Ai chả hiểu 'người ta' đó là chính ông." Đó không phải lời mắng mỏ hay khen chê, mà là cách vạch trần ngầm bản chất của đám cường hào.

Vì sao Nam Cao chọn cách này?

• Tạo nên giọng kể lạnh lùng, khách quan đặc trưng của văn học hiện thực.
• Để chính hiện thực tự lên tiếng tố cáo: cái chết của Chí Phèo và Bá Kiến chẳng thay đổi gì, làng Vũ Đại vẫn ngột ngạt mâu thuẫn, vẫn "tre già măng mọc". Sự dửng dưng, vô cảm, ích kỉ của người làng tự nó đã là một lời tố cáo mạnh hơn bất kì lời bình luận trực tiếp nào.

Câu hỏi bên lề 2: Ý nghĩa hình ảnh cái lò gạch cũ

Đề bài (ô vàng trang 34):

"Ý nghĩa của hình ảnh cái lò gạch cũ là gì?"

Trả lời:

Cái lò gạch cũ là chi tiết nghệ thuật mang tính kết cấu vòng tròn (đầu cuối tương ứng) và giàu ý nghĩa biểu tượng:

• Mở đầu truyện, Chí Phèo bị bỏ rơi ở một cái lò gạch cũ. Cuối truyện, khi Chí chết, thị Nở (có thể đang mang thai con Chí) lại thoáng thấy hiện ra cái lò gạch cũ bỏ không.
• Hình ảnh ấy gợi ra nguy cơ một "Chí Phèo con" sẽ ra đời, tiếp tục số phận bị tha hóa, bị bỏ rơi như cha nó.

Ý nghĩa sâu xa:

• Khẳng định bi kịch của người nông dân bị đè nén, tha hóa chưa thể chấm dứt, sẽ còn lặp lại nếu xã hội thực dân nửa phong kiến chưa thay đổi.
• Thể hiện tầm tư tưởng hiện thực sắc bén và chiều sâu nhân đạo của Nam Cao: ông không kết thúc bằng một lời an ủi giả tạo mà cảnh báo về một quy luật khắc nghiệt – "hiện tượng Chí Phèo" mang tính phổ biến, có khả năng tái diễn.
• Đây cũng chính là lí do tác phẩm ban đầu được Nam Cao đặt tên là Cái lò gạch cũ, cho thấy nhà văn rất coi trọng chi tiết này như tư tưởng chủ đạo của truyện.

Nếu bạn muốn, mình có thể soạn thêm phần phân tích nhân vật Chí Phèo, Bá Kiến hoặc dàn ý cảm nhận đoạn kết để học sâu hơn nhé.