Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 11
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 11–12
📝 Nhận xét về nội dung trang
Trang này không có bài tập. Đây là phần Tri thức Ngữ văn (phần lý thuyết) cung cấp kiến thức nền tảng về lý luận văn học, cụ thể là các khái niệm quan trọng trong truyện kể và ngôn ngữ.
🔍 Tóm tắt nội dung lý thuyết
1. Điểm nhìn trong truyện kể
Khái niệm: Điểm nhìn là vị trí để quan sát, trần thuật, đánh giá câu chuyện. Người kể chuyện luôn kể từ một điểm nhìn nhất định.
Phân loại điểm nhìn:
| Loại điểm nhìn | Đặc điểm |
|---|---|
| Điểm nhìn của người kể chuyện | Người kể đứng ngoài quan sát, kể lại |
| Điểm nhìn của nhân vật | Kể qua cảm nhận, ý thức của nhân vật |
| Điểm nhìn bên ngoài | Miêu tả sự vật, con người ở bình diện ngoại hiện |
| Điểm nhìn bên trong | Kể và tả xuyên qua cảm nhận, ý thức của nhân vật |
| Điểm nhìn không gian | Nhìn xa – nhìn gần |
| Điểm nhìn thời gian | Nhìn từ hiện tại, quá khứ, hay qua lăng kính hồi ức |
Vai trò: Điểm nhìn mang tính tâm lí, tư tưởng, gắn với vai kể của người kể chuyện hoặc hoàn cảnh, trải nghiệm của nhân vật. Việc sử dụng nhiều điểm nhìn tạo nên tính đối thoại, đặt người đọc vào vai trò chủ động diễn giải và đánh giá.
2. Lời người kể chuyện và lời nhân vật
| Yếu tố | Đặc điểm |
|---|---|
| Lời người kể chuyện | Gắn với ngôi kể, điểm nhìn, ý thức và giọng điệu của người kể. Chức năng: miêu tả, trần thuật, phán đoán, đánh giá, định hướng việc hình dung của người đọc |
| Lời nhân vật | Là ngôn ngữ độc thoại hay đối thoại gắn với ý thức, quan điểm, giọng điệu của chính nhân vật |
Các hiện tượng đặc biệt:
- Lời nửa trực tiếp: Lời của người kể chuyện nhưng tái hiện ý thức, giọng điệu của nhân vật
- Lời độc thoại nội tâm: Tái hiện tiếng nói bên trong của nhân vật
- Lời nhại: Lời mô phỏng quan điểm, ý thức của nhân vật với chủ ý mỉa mai hay bông đùa
3. Ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết
| Loại ngôn ngữ | Đặc điểm |
|---|---|
| Ngôn ngữ nói (khẩu ngữ) | Ngôn ngữ âm thanh, tiếp nhận bằng thính giác. Gắn với giao tiếp đời sống: trò chuyện, phát biểu, trao đổi mua bán... |
| Ngôn ngữ viết | Thể hiện bằng chữ viết, dùng trong sách, báo, văn bản hành chính, thư từ... Có nhiều hình thức: viết tay, đánh máy, bản in, chữ nổi... |
Lưu ý: Trong một số trường hợp, ngôn ngữ nói xuất hiện dưới hình thức văn bản viết (tin nhắn, văn bản phỏng vấn...). Ngược lại, có văn bản viết được truyền tải bằng âm thanh (bài diễn văn, bản tin truyền hình) nhưng vẫn mang đặc điểm của ngôn ngữ viết.
🎯 Ghi nhớ: - Điểm nhìn là yếu tố then chốt trong truyện kể, quyết định cách câu chuyện được trình bày và tiếp nhận. - Lời người kể chuyện và lời nhân vật là hai lớp lời cấu thành văn bản tự sự, có thể giao thoa tạo nên các hiện tượng đặc biệt như lời nửa trực tiếp, độc thoại nội tâm. - Phân biệt ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết dựa trên phương thức tạo lập và tiếp nhận, không chỉ dựa vào hình thức bề ngoài.
💡 Mẹo nhớ: Khi phân tích truyện, hãy tự hỏi: "Ai đang kể? Kể từ đâu? Nhìn từ góc độ nào?" – đó chính là xác định điểm nhìn trần thuật.