Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 13

Hai trang này mở đầu văn bản "Vợ nhặt" (trích) của nhà văn Kim Lân, gồm phần câu hỏi chuẩn bị đọc, đoạn trích mở đầu truyện và các câu hỏi gợi ý đọc hiểu ở lề. Mình sẽ tóm tắt rồi giải lần lượt nhé.

Tóm tắt phần lý thuyết / nội dung văn bản

• Tác giả: Kim Lân – nhà văn chuyên viết về nông thôn và người nông dân Việt Nam, văn phong chân chất, giàu tình cảm.
• Bối cảnh: Nạn đói khủng khiếp năm 1945 (Ất Dậu).
• Nội dung đoạn trích đầu:
• Tràng sống ở xóm ngụ cư, làm nghề kéo xe thóc thuê, vốn vui tính, hiền lành.
• Cái đói tràn về xóm: người chết như ngả rạ, không khí nồng mùi xác chết và rác rưởi.
• Giữa cảnh tối sầm vì đói, Tràng bỗng dẫn về một người đàn bà lạ – "vợ nhặt". Tràng vẻ mặt phởn phơ, tủm tỉm cười; còn người đàn bà rón rén, e thẹn.
• Dân xóm ngạc nhiên, bàn tán, vừa mừng vừa lo cho đôi vợ chồng giữa thời buổi đói khát.

---

Câu hỏi chuẩn bị đọc

Câu 1: Bạn biết gì về nạn đói năm Ất Dậu (1945) xảy ra ở Việt Nam?

Gợi ý trả lời:

Nạn đói năm Ất Dậu (cuối 1944 – đầu 1945) là một trong những thảm họa kinh hoàng nhất lịch sử Việt Nam hiện đại:

• Nguyên nhân: Chính sách vơ vét lương thực tàn bạo của phát xít Nhật (bắt nhổ lúa trồng đay) cộng với sự bóc lột của thực dân Pháp; thiên tai, mất mùa cũng góp phần.
• Hậu quả: Khoảng hai triệu người dân (chủ yếu ở các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ như Nam Định, Thái Bình, Ninh Bình…) chết đói. Người chết la liệt khắp đường làng, ngõ xóm.
• Ý nghĩa: Đây là tội ác không thể quên, đồng thời là chất liệu hiện thực cho nhiều tác phẩm văn học, trong đó có "Vợ nhặt".

Câu 2: Theo bạn, có phải lúc nào nghịch cảnh trong đời sống (như nạn đói, thiên tai, chiến tranh, dịch bệnh,…) cũng chỉ đẩy con người vào tình thế bi quan, tuyệt vọng hay không? Vì sao?

Gợi ý trả lời:

Không phải lúc nào nghịch cảnh cũng chỉ đẩy con người vào bi quan, tuyệt vọng. Vì:

• Nghịch cảnh là phép thử bộc lộ bản lĩnh và ý chí sống của con người. Nhiều người trong gian khó vẫn vươn lên, biết hi vọng và yêu thương.
• Chính trong hoàn cảnh khốn cùng, những phẩm chất tốt đẹp như tình người, lòng nhân ái, khát vọng hạnh phúc càng được tỏa sáng (đây cũng chính là tư tưởng nhân đạo mà Kim Lân gửi gắm: dù bên bờ vực cái chết, con người vẫn cưu mang nhau, vẫn hướng về sự sống và tương lai).

(Đây là câu hỏi mở, các bạn nên nêu thêm dẫn chứng thực tế để bài thuyết phục hơn.)

---

Câu hỏi đọc hiểu ở lề (theo dõi trong khi đọc)

Câu 1: Khung cảnh ngày đói được gợi ra qua những hình ảnh và cảm giác nào?

Trả lời:

Khung cảnh ngày đói hiện lên thê lương, ám ảnh qua nhiều giác quan:

→ Tác giả dùng phép so sánh ("như những bóng ma", "như ngả rạ") và những chi tiết tả thực rùng rợn để dựng lên một bức tranh nạn đói đầy ám ảnh, làm nền cho câu chuyện "nhặt vợ".

Câu 2: Tâm trạng của Tràng và người "vợ nhặt" được bộc lộ qua những biểu hiện bên ngoài (ngôn ngữ, cử chỉ, điệu bộ,…) nào?

Trả lời:

Tràng – vui sướng, hãnh diện:

• Mặt "có một vẻ gì phởn phơ khác thường".
• "Tủm tỉm cười nụ một mình", "hai mắt thì sáng lên lấp lánh".
• Khi trẻ con trêu thì "vội vàng nghiêm nét mặt, lắc đầu ra hiệu không bằng lòng".
• "Lấy vậy làm thích ý lắm, cái mặt cứ vênh lên tự đắc với mình".

Người "vợ nhặt" – rón rén, e thẹn, ngượng ngùng:

• Đi sau Tràng "chừng ba bốn bước", "đầu hơi cúi xuống".
• "Cái nón rách tàng nghiêng nghiêng che khuất đi nửa mặt".
• "Có vẻ rón rén, e thẹn"; khi bị trêu thì "nhíu đôi lông mày lại, đưa tay lên xóc xóc lại tà áo".
• Khi mọi người nhìn dồn về phía mình thì "càng ngượng nghịu, chân nọ bước díu cả vào chân kia".

→ Hai trạng thái đối lập: Tràng hạnh phúc, tự hào còn người vợ thì bẽn lẽn, tủi hổ. Qua cử chỉ, điệu bộ, nhà văn cho thấy giữa cảnh đói khát con người vẫn khao khát có một mái ấm, một hạnh phúc gia đình.

Câu 3: Người dân trong xóm nghĩ và bàn luận gì khi thấy Tràng dẫn một người phụ nữ lạ về nhà?

Trả lời:

Dân xóm vừa ngạc nhiên, tò mò, vừa vui mừng lại vừa lo lắng:

• Ngạc nhiên, đoán già đoán non: "Ai đấy nhỉ?... Hay là người dưới quê bà cụ Tứ mới lên?" – "Chả phải…" – "Quái nhỉ?".
• Vui mừng, tươi tắn hẳn lên: "Những khuôn mặt hốc hác u tối của họ bỗng dưng rạng rỡ hẳn lên. Có cái gì lạ lùng và tươi mát thổi vào cuộc sống đói khát, tăm tối ấy của họ." Có người đoán ra: "Hay là vợ anh cu Tràng? Ừ khéo mà vợ anh cu Tràng thật anh em ạ, trông chị ta thèn thẹn hay đáo để."
• Lo lắng, ái ngại: "Ôi chao! Giời đất này còn rước cái của nợ đời về. Biết có nuôi nổi nhau sống qua được cái thì này không?" → rồi "họ cùng nín lặng".

→ Tâm trạng người dân xóm ngụ cư cho thấy: việc Tràng "nhặt" được vợ vừa mang đến niềm vui, hơi ấm tình người giữa cảnh đói, vừa gợi nỗi lo về sự sống còn trong nạn đói khủng khiếp.

---

Nếu bạn muốn mình giải tiếp các trang sau của "Vợ nhặt" hoặc đi sâu phân tích nghệ thuật của đoạn này, cứ gửi ảnh nhé.