Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 54
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 54–55
📝 Nhận xét về nội dung trang
Trang này không có bài tập. Đây là phần mở đầu của Bài 2: Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình, bao gồm:
- Yêu cầu cần đạt (mục tiêu học tập của bài)
- Tri thức Ngữ văn (phần lý thuyết nền tảng)
🔍 Tóm tắt nội dung lý thuyết
1. Yêu cầu cần đạt của Bài 2
Sau khi học xong bài này, học sinh cần:
- Đánh giá được giá trị thẩm mĩ của các yếu tố trong thơ: ngôn từ, cấu tứ, hình thức bài thơ
- Nhận biết và phân tích vai trò của yếu tố tượng trưng trong thơ
- Phân tích, đánh giá tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo của người viết
- Phát hiện các giá trị văn hóa, triết lí nhân sinh từ văn bản thơ
- Nhận biết đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ văn học và tính đa nghĩa của ngôn từ
- Nhận biết hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
- Viết văn bản nghị luận về cấu tứ và hình ảnh của tác phẩm thơ
- Biết giới thiệu (nói) về một tác phẩm nghệ thuật theo lựa chọn cá nhân
- Biết sống hòa đồng với con người, thiên nhiên; trân trọng những nỗi buồn trong sáng
2. Tri thức Ngữ văn
A. Cấu tứ trong thơ
Khái niệm:
- Cấu tứ là một khâu then chốt, mang tính chất khởi đầu của hoạt động sáng tạo nghệ thuật
- Trong thơ, cấu tứ gắn liền với việc xác định hình dung, hướng phát triển của hình tượng thơ, cách triển khai bài thơ
Sản phẩm của cấu tứ:
- Là tứ thơ (thường gọi đơn giản là "tứ")
- Tứ đưa bài thơ thoát khỏi sơ đồ ý khô khan, trừu tượng để hiện diện như một cơ thể sống
- Nhờ có tứ, tổ chức của bài thơ trở nên chặt chẽ, mọi yếu tố cấu tạo đều liên hệ mật thiết với nhau
💡 Mẹo nhớ: Cấu tứ = "xương sống" của bài thơ, giúp bài thơ có hồn và thống nhất
B. Yếu tố tượng trưng trong thơ
Khái niệm:
- Tượng trưng là thuật ngữ chỉ một loại hình ảnh, hình tượng mang tính đặc thù
- Người nghệ sĩ sử dụng các hình ảnh, sự vật có thể tri giác được để diễn tả hoặc gợi lên cảm nhận sâu xa về những vấn đề có ý nghĩa bao trùm và mang tính bản chất
Các thuật ngữ liên quan:
- Hình ảnh tượng trưng
- Hình tượng tượng trưng
- Yếu tố tượng trưng
- Tính chất tượng trưng
- Chủ nghĩa tượng trưng
Vai trò:
- Yếu tố tượng trưng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên tính chất tượng trưng của bài thơ
- Liên quan đến sự tự ý thức sâu sắc của nhà thơ về các mối tương giao bí ẩn trong đời sống
C. Ngôn ngữ văn học
Khái niệm:
- Ngôn ngữ văn học là ngôn ngữ biểu đạt đặc thù của sáng tác văn học
- Hình thành và phát triển phong phú nhờ lao động tinh thần đặc biệt và đầy cảm hứng của nhà văn
Hai tính chất quan trọng nhất:
- Tính hình tượng
- Tính thẩm mĩ
Các tính chất khác:
- Tính chính xác
- Tính đa nghĩa
- Tính tạo hình
- Tính biểu cảm
- Tính cá thể hóa
Đặc điểm nổi bật - Tính đa nghĩa:
- Từ ngữ không chỉ có nghĩa đen, nghĩa gốc, nghĩa ban đầu mà còn có nghĩa mới, nghĩa phát sinh
- Do chúng được đặt trong những cấu trúc hay ngữ cảnh đặc biệt
🎯 Ghi nhớ: Đây là phần lý thuyết nền tảng quan trọng, cần nắm vững trước khi đọc hiểu các văn bản thơ trong bài học. Các khái niệm cấu tứ, yếu tố tượng trưng, và ngôn ngữ văn học sẽ được vận dụng xuyên suốt khi phân tích thơ trữ tình.