Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 55

Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngá»¯ VÄƒn · Trang 55–56

📝 Nhận xét về nội dung trang

Trang này không có bài tập. Đây là phần mở đầu của Bài 2: Cấu tứ và hình ảnh trong thơ trữ tình, bao gồm:

Yêu cầu cần đạt (mục tiêu học tập của bài)
Tri thức Ngữ văn (phần lý thuyết nền tảng)

🔍 Tóm tắt nội dung lý thuyết

1. Yêu cầu cần đạt của Bài 2

Sau khi học xong bài này, học sinh cần:

Đánh giá được giá trị thẩm mĩ của các yếu tố trong thơ: ngôn từ, cấu tứ, hình thức bài thơ
Nhận biết và phân tích vai trò của yếu tố tượng trưng trong thơ
Phân tích, đánh giá tình cảm, cảm xúc, cảm hứng chủ đạo của người viết
Phát hiện các giá trị văn hóa, triết lí nhân sinh từ văn bản thơ
Nhận biết đặc điểm cơ bản của ngôn ngữ văn học và tính đa nghĩa của ngôn từ
Nhận biết hiện tượng phá vỡ quy tắc ngôn ngữ thông thường
Viết văn bản nghị luận về cấu tứ và hình ảnh của tác phẩm thơ
Biết giới thiệu (nói) về một tác phẩm nghệ thuật theo lựa chọn cá nhân
Biết sống hòa đồng với con người, thiên nhiên; trân trọng những nỗi buồn trong sáng

2. Tri thức Ngữ văn

A. Cấu tứ trong thơ

Khái niệm:

Cấu tứ là một khâu then chốt, mang tính chất khởi đầu của hoạt động sáng tạo nghệ thuật
Trong thơ, cấu tứ gắn liền với việc xác định hình dung, hướng phát triển của hình tượng thơ, cách triển khai bài thơ
Mục đích: để toàn bộ nhận thức, cảm xúc, cảm giác của nhà thơ được bộc lộ chân thực, tự nhiên, sinh động và trọn vẹn nhất

Tứ thơ:

Sản phẩm của hoạt động cấu tứ là tứ thơ (thường gọi đơn giản là "tứ")
Tứ đưa bài thơ thoát khỏi sơ đồ ý khô khan, trừu tượng để hiện diện như một cơ thể sống
Nhờ có tứ, tổ chức của bài thơ trở nên chặt chẽ, mọi yếu tố cấu tạo đều liên hệ mật thiết với nhau và đều hướng về một ý tưởng – hình ảnh trung tâm

💡 Mẹo nhớ: "Cấu tứ" là quá trình sáng tạo, "tứ thơ" là sản phẩm của quá trình đó. Mỗi bài thơ thường có một cấu tứ và một cái tứ riêng.

B. Yếu tố tượng trưng trong thơ

Khái niệm:

Tượng trưng là thuật ngữ dùng để chỉ một loại hình ảnh, hình tượng mang tính đặc thù
Người nghệ sĩ sử dụng các hình ảnh, sự vật có thể tri giác được để diễn tả hoặc gợi lên cảm nhận sâu xa về những vấn đề có ý nghĩa bao trùm và mang tính bản chất

Các thuật ngữ liên quan:

Hình ảnh tượng trưng
Hình tượng tượng trưng
Yếu tố tượng trưng
Tính chất tượng trưng
Chủ nghĩa tượng trưng

Vai trò:

Yếu tố tượng trưng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo nên tính chất tượng trưng của bài thơ
Liên quan đến sự tự ý thức sâu sắc của nhà thơ về các mối tương giao bí ẩn trong đời sống (tương giao giữa con người với tạo vật, vũ trụ)

Đặc điểm nghệ thuật:

Các tác giả rất chú ý tô đậm tính biểu tượng của hình ảnh, chi tiết, sự việc
Việc phối hợp các âm tiết, thanh điệu, nhịp điệu nhằm khơi dậy những cảm giác bất định, mơ hồ
Sử dụng thủ pháp hòa trộn cảm nhận của nhiều giác quan để diễn tả chi tiết những sắc thái chuyển động tinh vi

C. Ngôn ngữ văn học

Khái niệm:

Ngôn ngữ văn học là ngôn ngữ biểu đạt đặc thù của sáng tác văn học
Hình thành trên cơ sở ngôn ngữ chung của đời sống do nhân dân sáng tạo nên
Phát triển phong phú nhờ lao động tinh thần đặc biệt và đầy cảm hứng của nhà văn

Hai tính chất quan trọng nhất:

Tính hình tượng
Tính thẩm mĩ

Các tính chất khác:

Tính chính xác
Tính đa nghĩa
Tính tạo hình
Tính biểu cảm
Tính cá thể hóa

Tính đa nghĩa:

Là một tính chất rất nổi bật của ngôn từ trong tác phẩm văn học
Từ ngữ không chỉ có nghĩa đen, nghĩa gốc, nghĩa ban đầu mà còn có nghĩa mới, nghĩa phát sinh
Do chúng thường được đặt trong những cấu trúc hay ngữ cảnh đặc biệt

🎯 Ghi nhớ: - Cấu tứ = quá trình sáng tạo → Tứ thơ = sản phẩm (linh hồn, ý tưởng trung tâm của bài thơ) - Yếu tố tượng trưng giúp thơ vượt qua nghĩa cụ thể để chạm đến những vấn đề bản chất, phổ quát - Ngôn ngữ văn học có hai tính chất cốt lõi: tính hình tượng và tính thẩm mĩ; đặc biệt chú ý tính đa nghĩa khi phân tích thơ

⚠️ Lưu ý thi: Đây là phần lý thuyết nền tảng rất quan trọng. Khi làm bài nghị luận văn học về thơ, cần vận dụng các khái niệm này để phân tích cấu tứ, yếu tố tượng trưng và đặc điểm ngôn ngữ của tác phẩm.

Chế độ đọc sách →