Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 57

Hai trang này là phần văn bản đọc của bài thơ "Nhớ đồng" (Tố Hữu), gồm toàn bộ bài thơ cùng các câu hỏi gợi ý "Trước khi đọc" và "Trong khi đọc" in ở lề. Mình sẽ tóm tắt nhanh tác phẩm rồi trả lời lần lượt từng câu hỏi.

Giới thiệu chung về văn bản

• Tác giả: Tố Hữu (1920 – 2002), lá cờ đầu của thơ ca cách mạng Việt Nam.
• Hoàn cảnh sáng tác: Tháng 7/1939, khi nhà thơ đang bị giam ở nhà lao Thừa Phủ (Huế). Bài thơ in trong tập "Từ ấy".
• Đề tặng: Tặng Vịnh (Nguyễn Vịnh, sau này là Đại tướng Nguyễn Chí Thanh), bạn cùng hoạt động cách mạng.
• Chủ đề: Nỗi nhớ da diết của người chiến sĩ trẻ với cuộc sống, con người, đồng quê bên ngoài song sắt; đồng thời thể hiện khát vọng tự do và niềm say mê lí tưởng.
• Mạch cảm xúc: Khởi đầu từ tiếng hò → nhớ cảnh đồng quê → nhớ con người → nhớ chính mình → niềm vui khi gặp lí tưởng → trở về thực tại tù ngục với nỗi nhớ khắc khoải.

Câu hỏi Trước khi đọc

Đề 1: Theo trải nghiệm của bạn, một nỗi nhớ thường được khởi đầu và phát triển như thế nào?

Gợi ý trả lời:

• Một nỗi nhớ thường bắt đầu từ một tác nhân gợi nhắc cụ thể: một âm thanh, một mùi hương, một hình ảnh hay một khoảnh khắc nào đó (ví dụ nghe lại một bài hát cũ, ngửi mùi cơm mẹ nấu).
• Từ điểm khơi nguồn ấy, nỗi nhớ lan tỏa dần: nhớ cảnh vật, rồi nhớ con người gắn với cảnh vật, sau đó nhớ những kỉ niệm và cảm xúc đã trải qua.
• Càng nhớ càng day dứt, nỗi nhớ thường khép lại bằng cảm giác tiếc nuối, mong mỏi được trở lại.

Đề 2: Hãy tưởng tượng về cách bạn mở đầu một sáng tác ngôn từ thể hiện nỗi nhớ. Điều gì sẽ được nói đến trước hết? Vì sao?

Gợi ý trả lời:

• Mình sẽ mở đầu bằng chính tác nhân làm bật lên nỗi nhớ (một âm thanh, mùi hương quen thuộc), bởi đó là "ngòi nổ" tự nhiên nhất, giúp người đọc nhập tâm cùng cảm xúc ngay lập tức.
• Điều này cũng giống cách Tố Hữu mở đầu "Nhớ đồng" bằng "tiếng hò" — một âm thanh quen thuộc của quê hương vang lên giữa chốn tù ngục, đánh thức cả dòng hồi tưởng.

Câu hỏi Trong khi đọc

Câu 1: Tiếng hò có mối quan hệ như thế nào với nỗi nhớ?

• Tiếng hò là tác nhân khơi nguồn, là "chìa khóa" mở ra dòng cảm xúc nhớ thương. Giữa không gian tù ngục cô đơn, tiếng hò "đưa hố não nùng" vang lên gợi nhớ về quê hương, đồng ruộng.
• Tiếng hò gắn liền với sự "hiu quạnh": "Hiu quạnh bên trong một tiếng hò!" — chính sự đơn độc làm cho âm thanh ấy càng thêm tha thiết, càng khắc sâu nỗi nhớ.
• Tiếng hò được lặp lại nhiều lần, trở thành sợi chỉ đỏ liên kết mạch cảm xúc của toàn bài, mỗi lần ngân lên là một lần nỗi nhớ trào dâng.

Câu 2: Các hình ảnh hiện lên ở đây có đặc điểm gì?

(Khổ "Đâu gió cồn thơm... khoai ngọt sắn bùi")

• Đều là những hình ảnh quen thuộc, bình dị, đặc trưng của làng quê Việt Nam: gió cồn thơm, ruồng tre, ô mạ xanh, nương khoai sắn.
• Tươi tắn, tràn đầy sức sống ("mát thở yên vui", "xanh mơn mởn", "ngọt sắn bùi"), gợi cảm giác thanh bình, ấm no.
• Hiện lên qua điệp từ "Đâu" lặp lại đầu mỗi dòng — vừa gợi nhớ tha thiết vừa thể hiện sự nuối tiếc, tìm kiếm trong vô vọng vì tất cả nay đã xa cách.

Câu 3: So với khổ thơ thứ nhất, khổ thơ này có điểm gì giống và khác?

(So sánh "Gì sâu bằng những trưa thương nhớ..." và "Gì sâu bằng những trưa hiu quạnh...")

| Cảm xúc | Đều diễn tả nỗi nhớ sâu thẳm, da diết | Khổ 1 nhấn vào "thương nhớ"; khổ này nhấn vào "hiu quạnh" — nỗi cô đơn rõ nét