Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 15
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 15–16
🔍 Nhận diện nội dung
Hai trang này là phần văn bản đọc hiểu - trích đoạn từ truyện ngắn "Vợ nhặt" của nhà văn Kim Lân. Đây là phần tiếp nối của văn bản, kể về cảnh Tràng dẫn người vợ nhặt về nhà và quá trình hai người gặp gỡ, nên duyên.
Trong hai trang này có 2 câu hỏi gợi dẫn (in nghiêng, nằm trong khung bên phải) để học sinh suy ngẫm trong quá trình đọc:
⚙️ Câu hỏi gợi dẫn
Câu 1
Đề bài: Những chi tiết nào thể hiện sự thay đổi trong tâm trạng của Tràng và người vợ nhặt khi về đến nhà?
Cách 1 — Phân tích theo từng nhân vật
A. Tâm trạng của Tràng:
| Thời điểm | Chi tiết | Tâm trạng |
|---|---|---|
| Khi vừa về | "Tràng xăm xăm bước vào trong nhà, nhắc tấm phên rách sang một bên, thu dọn những niêu bát, xống áo vứt bừa bộn" | Hăm hở, vui vẻ, muốn thu dọn nhà cửa cho gọn gàng |
| Nhìn thị ngồi | "Hắn quay lại nhìn thị cười cười" | Vui vẻ, hài lòng |
| Đứng giữa nhà | "Tràng đứng tây ngây giữa nhà một lúc, chợt hắn thấy sờ sợ" | Bắt đầu lo lắng, sợ hãi |
| Chạy ra sân | "Hắn lấm lét bước vội mấy bước ra sân gắt lên: Sao hôm nay bà lão về muộn thế không biết!" | Bồn chồn, lo lắng chờ mẹ |
| Nghĩ trong bụng | "Quái sao nó lại buồn thế nhỉ?... Ồ sao nó lại buồn thế nhỉ?" | Băn khoăn, thắc mắc về cảm xúc của chính mình |
| Nhận ra sự thật | "Ra hắn đã có vợ rồi đấy ư? Hà! Việc xảy ra thật hắn cũng không ngờ, hắn chỉ tầm phơ tầm phào đầu có hai bận, ấy thế mà thành vợ thành chồng" | Ngỡ ngàng, không tin vào sự thật |
B. Tâm trạng của người vợ nhặt (thị):
| Chi tiết | Tâm trạng |
|---|---|
| "Thị lẳng lặng theo hắn vào trong nhà" | Im lặng, rụt rè |
| "Thị đảo mắt nhìn xung quanh, cái ngực gầy lép nhô lên, nén một tiếng thở dài" | Thất vọng, buồn bã khi thấy cảnh nhà nghèo |
| "Thị nhếch mép cười nhạt nhẽo" | Cười gượng gạo, không vui |
| "Người đàn bà theo lời hắn ngồi mớm xuống mép giường. Cả hai bỗng cùng ngượng nghịu" | Ngượng ngùng, e thẹn |
| "Thị vẫn ngồi mớm ở mép giường, hai tay ôm khư khư cái thúng, mặt bần thần" | Lo lắng, bất an, không biết tương lai ra sao |
Cách 2 — Phân tích theo diễn biến tâm lý đối chiếu
Sự thay đổi tâm trạng theo mô hình "đối lập":
Tràng: Vui vẻ, hăm hở → Ngượng ngùng → Sợ hãi, lo lắng → Ngỡ ngàng
Thị: Im lặng, rụt rè → Thất vọng (thở dài) → Cười nhạt nhẽo → Bần thần, lo âu
Điểm chung: Cả hai đều chuyển từ trạng thái ban đầu sang ngượng ngùng, lo lắng khi đối diện với thực tại nghèo khó và sự bất ngờ của hoàn cảnh "nhặt vợ".
💡 Mẹo nhớ: Kim Lân sử dụng nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật qua hành động, cử chỉ, nét mặt - đây là đặc trưng của văn xuôi hiện thực.
Câu 2
Đề bài: Chú ý ngôn ngữ và cách ứng xử của người phụ nữ trước khi theo Tràng về nhà.
Cách 1 — Phân tích chi tiết ngôn ngữ và hành động
A. Ngôn ngữ của thị:
| Lời nói | Đặc điểm |
|---|---|
| "Có khối cơm trắng mấy giò đấy! Này, nhà tôi ơi, nói thật hay nói khoác đấy?" | Suồng sã, bạo dạn, chủ động |
| "Đã thật thì đẩy chứ sợ gì, đằng ấy nhỉ" + liếc mắt cười tít | Đánh bạo, cợt nhả, tình tứ |
| "Điêu! Người thế mà điêu!" | Thân mật, trách yêu |
| "Có ăn gì thì ăn, chả ăn giầu" | Thẳng thắn, không giữ ý |
B. Cách ứng xử:
- Chủ động tiếp cận: Thị "sầm sập chạy đến", "đứng trước mặt hắn sưng sỉa"
- Không e dè: "Vùng đứng dậy, ton ton chạy lại đẩy xe cho Tràng"
- Bạo dạn trong giao tiếp: Liếc mắt, cười tít, nói chuyện tự nhiên
- Sẵn sàng theo về: Khi Tràng mời ăn, thị "vẫn đứng cong cớn trước mặt hắn"
Cách 2 — Phân tích theo góc nhìn xã hội và nhân văn
Ý nghĩa của ngôn ngữ và cách ứng xử:
- Phản ánh hoàn cảnh đói khát: Thị sẵn sàng theo người đàn ông xa lạ chỉ vì được mời ăn → cho thấy nạn đói năm 1945 đã đẩy con người vào bước đường cùng.
- Bản chất con người: Dù bạo dạn, suồng sã nhưng thị không phải người xấu - đó là cách ứng xử của người phụ nữ nghèo khổ, đói khát, cần được cảm thông.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Kim Lân không miêu tả thị xấu xa mà cho thấy hoàn cảnh đã buộc con người phải hành động như vậy.
⚠️ Lưu ý thi: Khi phân tích nhân vật "vợ nhặt", cần nhìn nhận từ góc độ nhân đạo - không phê phán mà cảm thông với số phận con người trong nạn đói.
🎯 Ghi nhớ
- Hai câu hỏi gợi dẫn này giúp học sinh chủ động đọc hiểu văn bản, chú ý đến nghệ thuật miêu tả tâm lý và xây dựng nhân vật của Kim Lân.
- Tâm trạng nhân vật được thể hiện qua: hành động, cử chỉ, nét mặt, lời nói, suy nghĩ nội tâm.
- Ngôn ngữ nhân vật phản ánh tính cách, hoàn cảnh và góp phần thể hiện chủ đề tác phẩm.
- Đây là những kỹ năng quan trọng để làm bài đọc hiểu và nghị luận văn học trong các kỳ thi.