Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 115
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 115–116
🔍 Nội dung chính của các trang
Các trang này thuộc phần VIẾT với chủ đề: Viết bài văn nghị luận về một vấn đề xã hội (Hình thành lối sống tích cực trong xã hội hiện đại).
Trang 114 (phần cuối):
- Câu hỏi 3 về lỗi câu trong văn bản văn học
- Phần lý thuyết về Thiếu vế câu và cách sửa
Trang 115:
- Yêu cầu của bài viết nghị luận
- Bài viết tham khảo: "Cư dân của hành tinh"
⚙️ Bài tập
Câu 3: Vì sao những câu sau đây trong các văn bản văn học mặc dù không đầy đủ thành phần câu nhưng vẫn không bị xem là câu sai?
Đề bài:
- a. Huân cảm tưởng như mình đã bị thưởng văn. Bị đạo ý. (Nguyễn Trương Quý, Câu chuyện bắt đầu từ tầng 10)
- b. Mắt mèo hoang. Em thích mẹ nói em có con mắt mèo hoang và dã thú. (Nguyễn Ngọc Thuần, Một thiên năm mộng)
- c. Đó là người câm của quán rượu. Anh Ba Hoành! (Nguyễn Quang Sáng, Quán rượu của người câm)
🔍 Kiến thức cần nhớ
Trong ngữ pháp tiếng Việt, câu chuẩn mực thường cần có đầy đủ các thành phần chính (chủ ngữ, vị ngữ). Tuy nhiên, trong văn bản văn học, tác giả có thể sử dụng các câu đặc biệt hoặc câu rút gọn nhằm tạo hiệu quả nghệ thuật riêng.
Câu đặc biệt là câu không cấu tạo theo mô hình chủ ngữ - vị ngữ thông thường, được dùng để:
- Nhấn mạnh, tạo ấn tượng
- Bộc lộ cảm xúc
- Tạo nhịp điệu, tiết tấu cho văn bản
- Liệt kê, thông báo
⚙️ Giải chi tiết
Cách 1 — Phân tích theo đặc điểm câu đặc biệt trong văn học
a. "Bị đạo ý."
- Phân tích: Câu này thiếu chủ ngữ, chỉ có vị ngữ "bị đạo ý". Nếu đứng riêng lẻ, đây là câu thiếu thành phần.
- Lý do không sai: Đặt trong ngữ cảnh, câu này nối tiếp câu trước "Huân cảm tưởng như mình đã bị thưởng văn". Chủ ngữ "Huân" và ý nghĩa "cảm tưởng như mình" đã được hiểu ngầm từ câu trước. Việc tách riêng "Bị đạo ý" tạo hiệu quả nhấn mạnh, làm nổi bật cảm giác bị xâm phạm về ý tưởng sáng tạo của nhân vật.
b. "Mắt mèo hoang."
- Phân tích: Đây là câu chỉ có một cụm danh từ, không có động từ hay vị ngữ rõ ràng.
- Lý do không sai: Câu này đóng vai trò câu đề (câu chủ đề), giới thiệu hình ảnh trung tâm sẽ được triển khai ở câu sau. Nó tạo sự chú ý, gợi tò mò cho người đọc, đồng thời mang tính hình ảnh, gợi cảm cao – đặc trưng của ngôn ngữ văn học.
c. "Anh Ba Hoành!"
- Phân tích: Câu chỉ có một cụm danh từ (tên riêng) kèm dấu chấm than.
- Lý do không sai: Câu này bổ sung, giải thích cho câu trước "Đó là người câm của quán rượu". Việc tách riêng tên nhân vật tạo hiệu quả gọi tên, nhấn mạnh, thể hiện sự xúc động, trân trọng của người kể chuyện đối với nhân vật. Dấu chấm than càng tăng thêm sắc thái biểu cảm.
Cách 2 — Phân tích theo chức năng tu từ và ngữ cảnh
| Câu | Đặc điểm hình thức | Chức năng nghệ thuật | Hiệu quả |
|---|---|---|---|
| "Bị đạo ý." | Câu rút gọn chủ ngữ | Nhấn mạnh, tạo nhịp ngắt | Diễn tả cảm giác bị xâm phạm mạnh mẽ |
| "Mắt mèo hoang." | Câu đặc biệt (cụm danh từ) | Gợi hình ảnh, tạo ấn tượng ban đầu | Khơi gợi trí tưởng tượng, tạo sự tò mò |
| "Anh Ba Hoành!" | Câu đặc biệt (gọi tên) | Bộc lộ cảm xúc, nhấn mạnh | Thể hiện tình cảm, sự trân trọng |
Kết luận chung: Cả ba câu đều là những câu đặc biệt hoặc câu rút gọn có chủ đích trong văn bản văn học. Chúng không phải lỗi ngữ pháp vì:
- Có ngữ cảnh hỗ trợ: Đặt trong mạch văn, người đọc hoàn toàn hiểu được ý nghĩa đầy đủ.
- Có mục đích nghệ thuật rõ ràng: Tạo nhịp điệu, nhấn mạnh, bộc lộ cảm xúc.
- Phù hợp với đặc trưng ngôn ngữ văn học: Văn học cho phép sự sáng tạo, phá cách trong sử dụng ngôn ngữ để đạt hiệu quả thẩm mỹ.
💡 Mẹo nhớ: Phân biệt câu sai và câu đặc biệt: - Câu sai: Thiếu thành phần khiến người đọc không hiểu, không có chủ đích - Câu đặc biệt: Thiếu thành phần nhưng vẫn rõ nghĩa nhờ ngữ cảnh, có mục đích tu từ
⚠️ Lưu ý thi: Khi phân tích câu đặc biệt trong văn học, cần: - Đặt câu trong ngữ cảnh cụ thể - Chỉ ra hiệu quả nghệ thuật (nhấn mạnh, bộc lộ cảm xúc, tạo nhịp điệu...) - Không nhầm lẫn với lỗi câu thiếu thành phần trong văn bản thông thường
📝 Phần VIẾT: Bài văn nghị luận về vấn đề xã hội
Trang 115 không có bài tập cụ thể mà trình bày:
1. Yêu cầu của bài viết:
- Nêu được vấn đề thực sự có ý nghĩa, hướng đến việc hình thành lối sống tích cực trong xã hội hiện đại
- Triển khai hệ thống luận điểm chặt chẽ, phù hợp với logic của vấn đề bàn luận; sử dụng lí lẽ thuyết phục và bằng chứng chính xác, thích hợp, đầy đủ
- Nêu được ý kiến về vấn đề bàn luận từ một góc nhìn khác
- Rút ra được ý nghĩa của việc bàn luận về vấn đề
2. Bài viết tham khảo: "Cư dân của hành tinh"
Đây là bài văn mẫu để học sinh tham khảo cách viết nghị luận về vấn đề xã hội. Bài viết bàn về ý thức công dân toàn cầu, với các luận điểm:
- Luận điểm 1: Xem xét vấn đề từ nguồn gốc chung của loài người (con người cùng chung một tổ tiên, thuộc loài Homo Sapiens)
- Luận điểm 2: Xem xét vấn đề từ thực tiễn lịch sử cận - hiện đại của thế giới (quá trình toàn cầu hóa)
🎯 Ghi nhớ: 1. Câu đặc biệt trong văn học là công cụ nghệ thuật, không phải lỗi ngữ pháp – cần đặt trong ngữ cảnh để đánh giá 2. Bài nghị luận xã hội cần có luận điểm rõ ràng, lí lẽ thuyết phục, bằng chứng xác thực và thể hiện được góc nhìn đa chiều