Giải Ngữ Văn 12 - Tập Một trang 139
Lời giải chi tiết SGK Lớp 12 · Môn Ngữ Văn · Trang 139–140
Hai trang này là phần trích văn bản kịch "Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài" (trích vở kịch Vũ Như Tô của Nguyễn Huy Tưởng). Đây không phải trang bài tập có câu hỏi đánh số, mà là đoạn trích lời thoại sân khấu kèm theo hai câu hỏi gợi ý đọc đặt ở lề (box màu vàng). Mình sẽ tóm tắt nội dung, sau đó trả lời chi tiết hai câu hỏi gợi ý đó.
Lưu ý nhỏ: ảnh thực tế đánh số trang 138 và 139 (không phải 139–140), nên nội dung dưới đây bám theo đúng hai trang trong ảnh.
Tóm tắt nội dung đoạn trích
Đoạn trích thuộc hồi cuối (Lớp VII – Lớp VIII) của vở kịch, khắc họa cảnh kinh thành nổi loạn, Cửu Trùng Đài bị phá, Vũ Như Tô và Đan Thiềm bị quân khởi loạn bắt:
- Đan Thiềm liều mình van xin tha cho Vũ Như Tô, nhận hết tội về mình, quỳ xuống cầu khẩn nhưng bị quân sĩ sỉ nhục, trói lại và lôi đi.
- Ngô Hạch (chỉ huy quân khởi loạn) ra lệnh trói, bắt, dẫn ra pháp trường.
- Vũ Như Tô đến phút cuối vẫn không hiểu vì sao mình bị căm hận, vẫn say sưa mơ tưởng về Cửu Trùng Đài "cao cả, huy hoàng", muốn ra gặp An Hòa Hầu để "phân trần".
- Mâu thuẫn lên đến đỉnh điểm: tiếng quân reo, lửa cháy, "long trời lở đất" báo hiệu Cửu Trùng Đài và cả số phận hai nhân vật sụp đổ.
Câu hỏi gợi ý 1 (trang 138)
Đề: Hành động, lời thoại của Vũ Như Tô và Đan Thiềm thể hiện thái độ gì của nhân vật?
Trả lời chi tiết:
Thái độ của hai nhân vật được bộc lộ qua từng hành động, lời thoại (kèm các chú thích sân khấu: quỳ xuống, đứng dậy, thất vọng):
| Nhân vật | Hành động / lời thoại tiêu biểu | Thái độ thể hiện |
|---|---|---|
| Đan Thiềm | "Bao nhiêu tội tôi xin chịu hết. Nhưng xin tướng quân tha cho ông Cả"; quỳ xuống van xin; "Tôi xin chịu chết" | Quên mình, sẵn sàng hi sinh để cứu người tài; trân trọng cái Tài, cái Đẹp |
| Đan Thiềm | "Nước ta còn cần nhiều thợ tài để tô điểm" | Tỉnh táo, biết quý trọng người tài cho đất nước |
| Đan Thiềm | (thất vọng) "Chỉ tại ông không nghe tôi, dùng dằng mãi..."; "Ông Cả! Đài lớn tan tành! ... Xin cùng ông vĩnh biệt!" | Đau đớn, tuyệt vọng, tiếc thương khi lí tưởng và người tri kỉ sụp đổ |
| Vũ Như Tô | "Giết thì cứ giết, nhưng đừng nghi oan" | Khí phách, tin mình vô tội, không khuất phục |
→ Cả hai đều mang thái độ trân trọng tuyệt đối với cái Tài, cái Đẹp. Đan Thiềm là người "biệt nhỡn liên tài", hành động của bà cho thấy lòng vị tha và sự hi sinh cao thượng. Vũ Như Tô thì kiên định, ngẩng cao đầu trước cái chết. Tuy nhiên, đây cũng là thái độ bi kịch: họ đặt nghệ thuật lên trên thực tế đời sống nhân dân nên rơi vào thảm cảnh.
Câu hỏi gợi ý 2 (trang 139)
Đề: Chú ý sự đối lập trong lời thoại, hành động của Vũ Như Tô và đám quân sĩ.
Trả lời chi tiết:
Trang 139 dựng lên sự đối lập gay gắt giữa hai phía, làm bật mâu thuẫn trung tâm của vở kịch:
| Vũ Như Tô | Đám quân sĩ / Ngô Hạch | |
|---|---|---|
| Tâm trạng | Đầy hi vọng – say mê, mơ mộng | Cười ầm – giễu cợt, phẫn nộ |
| Lời thoại | "Ta chỉ có một hoài bão là tô điểm đất nước... xây một tòa đài hoa lệ"; "đài Cửu Trùng... cao cả, huy hoàng... một cảnh Bồng Lai" | "Câm ngay đi", "Câm mồm!", "Quân điên rồ", "Dẫn nó ra pháp trường" |
| Cách nhìn Cửu Trùng Đài | Kì công muôn thuở, vẻ đẹp tranh tinh xảo với Hóa công | Nguyên nhân khiến "mấy nghìn người chết... mẹ mất con, vợ mất chồng" |
| Thái độ với chính mình | Vô tội, không thù oán ai, muốn phân trần với An Hòa Hầu | "Người ta oán mày hơn oán quỷ" |
| Hành động | Khẩn thiết giãi bày | Xúm vào vả miệng, lôi đi pháp trường |
Ý nghĩa của sự đối lập:
- Đối lập này thể hiện mâu thuẫn không thể hòa giải giữa khát vọng nghệ thuật thuần túy (Vũ Như Tô) và lợi ích thiết thực của nhân dân (đám quân sĩ).
- Vũ Như Tô sống trong ảo tưởng nghệ thuật, không hiểu được nỗi khổ của dân; còn quân sĩ chỉ thấy Cửu Trùng Đài là biểu tượng của tội ác, máu và nước mắt.
- Sự "lệch pha" tuyệt đối trong lời thoại (người mơ mộng – kẻ chửi rủa) cho thấy bi kịch của người nghệ sĩ thiên tài nhưng lạc thời, xa rời thực tế, dẫn đến kết cục bi thảm.
Tóm lại, hai trang này tập trung vào cao trào và kết thúc bi kịch của vở kịch, qua đó Nguyễn Huy Tưởng đặt ra vấn đề lớn: mối quan hệ giữa nghệ thuật và cuộc sống, giữa lí tưởng của người nghệ sĩ và lợi ích của nhân dân. Nếu em cần, mình có thể giải luôn phần câu hỏi đọc hiểu phía sau văn bản nhé.