Giải Tiếng Việt 5 - Tập Hai trang 101
Lời giải chi tiết SGK Lớp 5 · Môn Tiếng Việt · Trang 101–102
LUYỆN TỪ VÀ CÂU – LUYỆN TẬP VỀ TỪ ĐỒNG NGHĨA VÀ TỪ ĐA NGHĨA
Câu 1
Đề bài: Chọn từ thích hợp nhất trong các từ đồng nghĩa (in nghiêng) thay cho mỗi bông hoa.
Cách làm: Đọc kĩ từng câu, chọn từ phù hợp nhất với ngữ cảnh. - Bông hoa 1 (lừng danh/ nổi tiếng/ nức tiếng) → nổi tiếng Vì câu nói về một cậu bé từ nhỏ, dùng "nổi tiếng" là tự nhiên nhất. - Bông hoa 2 (xem xét/ nhìn/ quan sát) → quan sát Vì cụm "óc quan sát" là cách dùng quen thuộc, chỉ khả năng để ý sự vật. - Bông hoa 3 (lăn/ bay) → lăn Vì quả bưởi tròn, chỉ có thể lăn xuống hố, không thể bay. - Bông hoa 4 (dâng/ tăng) → dâng Vì nói về nước, ta dùng "nước dâng lên".
Đoạn văn hoàn chỉnh: Từ nhỏ, Lương Thế Vinh đã nổi tiếng về óc quan sát và tính toán. Một hôm, cậu đem một quả bưởi ra bãi cỏ làm bóng chơi với các bạn. Đang chơi, bỗng quả bưởi lăn xuống một cái hố gần đó. Bọn trẻ nhìn xuống cái hố đầy nuối tiếc. Vinh bảo bọn trẻ lấy nước đổ vào cái hố ấy. Nước dâng đến đâu, bưởi nổi lên đến đó.
Câu 2
Đề bài: Tìm từ không đồng nghĩa với những từ còn lại trong mỗi dãy từ sau:
- a. nhân dân, đồng bào, bạn bè, quốc dân
- b. dũng cảm, liều lĩnh, gan dạ, can đảm
- c. tổ quốc, non sông, nhà nước, đất nước
Cách giải
a. Từ không đồng nghĩa: bạn bè Vì nhân dân, đồng bào, quốc dân đều chỉ những người sống trong cùng một nước. Còn bạn bè chỉ những người chơi thân với nhau. b. Từ không đồng nghĩa: liều lĩnh Vì dũng cảm, gan dạ, can đảm đều chỉ phẩm chất tốt: dám đối mặt với khó khăn, nguy hiểm. Còn liều lĩnh là làm bừa, không suy nghĩ trước sau, mang nghĩa xấu. c. Từ không đồng nghĩa: nhà nước Vì tổ quốc, non sông, đất nước đều chỉ đất nước, quê hương. Còn nhà nước chỉ bộ máy quản lí, điều hành đất nước.
Câu 3
Đề bài: Đọc đoạn thơ dưới đây và thực hiện yêu cầu.
Không có chân có cánh Mà lại gọi: con sông? Không có lá có cành Lại gọi là: ngọn gió? (Xuân Quỳnh)
a. Mỗi từ in đậm trong đoạn thơ trên được dùng với nghĩa gốc hay nghĩa chuyển?
b. Đặt một câu có từ in đậm được sử dụng với nghĩa chuyển.
Cách giải
a. Phân tích nghĩa của từng từ: | Từ in đậm | Nghĩa | Giải thích | |---|---|---| | chân | nghĩa gốc | bộ phận để đi của người, vật | | cánh | nghĩa gốc | bộ phận để bay của chim | | lá | nghĩa gốc | lá của cây | | ngọn (gió) | nghĩa chuyển | không phải ngọn cây mà chỉ luồng gió | b. Đặt câu với từ in đậm dùng theo nghĩa chuyển: - Chân: Chân bàn nhà em đã bị gãy mất một chiếc. - Cánh: Cánh đồng lúa quê em chín vàng rực rỡ. - Lá: Lá cờ đỏ sao vàng tung bay phấp phới trên sân trường. - Ngọn: Ngọn núi cao vút ẩn hiện trong làn mây trắng.
Câu 4
Đề bài: Từ ăn trong mỗi nhóm từ dưới đây mang nghĩa nào?
Cách giải
Nối các nhóm từ với nghĩa phù hợp: | Nhóm từ | Nghĩa của "ăn" | |---|---| | ăn xăng, ăn dầu | (Máy móc, xe cộ) tốn nhiều nhiên liệu khi hoạt động | | ăn cơm, ăn cỏ | Tự cho thức ăn vào cơ thể | | ăn cưới, ăn giỗ | Ăn uống nhân dịp gì đó | Giải thích: - ăn cơm, ăn cỏ: là hành động đưa thức ăn vào miệng để nuôi cơ thể → nghĩa gốc. - ăn cưới, ăn giỗ: là dự một bữa tiệc nhân dịp đặc biệt → nghĩa chuyển. - ăn xăng, ăn dầu: máy móc, xe cộ tiêu hao nhiên liệu để chạy → nghĩa chuyển.
🎯 Ghi nhớ: Một từ có thể mang nhiều nghĩa khác nhau. Nghĩa gốc là nghĩa đầu tiên, còn nghĩa chuyển là nghĩa được hình thành dựa trên nghĩa gốc.
Câu 5
Đề bài: Viết đoạn văn (3 – 4 câu) nêu cảm nghĩ của em về danh y Tuệ Tĩnh, trong đó có sử dụng một cặp từ đồng nghĩa.
Cách giải
Đoạn văn mẫu: Tuệ Tĩnh là một danh y nổi tiếng của dân tộc ta. Ông không chỉ giỏi chữa bệnh cứu người mà còn dày công nghiên cứu, sưu tầm các bài thuốc nam quý giá. Em rất kính trọng và khâm phục tấm lòng nhân hậu cùng tài năng của ông. Tuệ Tĩnh quả là một vị thầy thuốc lừng danh mà mỗi người dân Việt Nam đều tự hào. Cặp từ đồng nghĩa đã sử dụng: nổi tiếng – lừng danh.
🎯 Ghi nhớ: Khi viết đoạn văn có cặp từ đồng nghĩa, em chọn hai từ cùng nghĩa nhưng đặt ở hai câu khác nhau để câu văn không bị lặp.
VIẾT – VIẾT ĐOẠN VĂN NÊU Ý KIẾN TÁN THÀNH MỘT SỰ VIỆC, HIỆN TƯỢNG (Bài viết số 1)
Câu 1
Đề bài: Dựa vào các ý tìm được trong hoạt động Viết ở Bài 18, viết đoạn văn theo yêu cầu của đề bài đã chọn.
- Đề 1: Viết đoạn văn nêu ý kiến tán thành việc lập Câu lạc bộ Đọc sách.
- Đề 2: Viết đoạn văn nêu ý kiến tán thành việc phát triển hoạt động thể dục, thể thao trong nhà trường.
Cách giải – Đề 1: Tán thành việc lập Câu lạc bộ Đọc sách
Em hoàn toàn tán thành việc lập Câu lạc bộ Đọc sách trong trường. Trước hết, câu lạc bộ sẽ giúp chúng em có thêm cơ hội tiếp xúc với nhiều cuốn sách hay, mở rộng vốn hiểu biết và bồi dưỡng tâm hồn. Khi sinh hoạt cùng nhau, các bạn được trao đổi, chia sẻ cảm nhận về sách, từ đó học hỏi lẫn nhau và rèn khả năng diễn đạt. Hơn nữa, đọc sách thường xuyên còn giúp chúng em hình thành thói quen tốt, tránh xa các trò chơi điện tử không bổ ích. Vì những lí do trên, em mong nhà trường sớm thành lập Câu lạc bộ Đọc sách để chúng em có một sân chơi vừa vui vừa bổ ích.
Cách giải – Đề 2: Tán thành việc phát triển thể dục, thể thao trong nhà trường
Em rất tán thành việc phát triển hoạt động thể dục, thể thao trong nhà trường. Thứ nhất, thể dục, thể thao giúp chúng em rèn luyện sức khoẻ, có cơ thể khoẻ mạnh, dẻo dai để học tập tốt hơn. Thứ hai, khi tham gia các môn như bóng đá, cầu lông, đá cầu, chúng em học được tinh thần đoàn kết, biết phối hợp với bạn bè trong đội. Ngoài ra, các hoạt động này còn giúp chúng em giải toả mệt mỏi sau những giờ học căng thẳng. Vì vậy, em mong nhà trường tổ chức nhiều hơn nữa các hoạt động thể dục, thể thao thật phong phú và hấp dẫn.
Câu 2
Đề bài: Đọc soát và chỉnh sửa lỗi (nếu có): Lỗi về bố cục – Lỗi về nội dung – Lỗi dùng từ, viết câu, chính tả,…
Cách giải
Sau khi viết xong, em hãy đọc lại đoạn văn và kiểm tra theo bảng sau: | Loại lỗi | Cách sửa | |---|---| | Lỗi về bố cục | Kiểm tra đoạn văn có đủ 3 phần: câu mở đoạn (nêu ý kiến tán thành), các câu phát triển (lí do, dẫn chứng), câu kết đoạn (khẳng định lại) hay không. | | Lỗi về nội dung | Xem ý kiến tán thành đã rõ ràng chưa, các lí do có thuyết phục, có dẫn chứng cụ thể không. | | Lỗi dùng từ, viết câu, chính tả | Đọc to đoạn văn để phát hiện câu lủng củng, từ dùng chưa chính xác, lỗi chính tả, dấu câu. |
Hoạt động mở rộng
Đề bài: Tìm đọc sách báo viết về những thầy thuốc nổi tiếng của Việt Nam.
Gợi ý một số thầy thuốc nổi tiếng em có thể tìm đọc: - Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác – tác giả bộ sách Hải Thượng y tông tâm lĩnh. - Tuệ Tĩnh – ông tổ của ngành thuốc nam Việt Nam. - Bác sĩ Tôn Thất Tùng – nổi tiếng với phương pháp mổ gan khô. - Bác sĩ Đặng Văn Ngữ – nhà khoa học nghiên cứu thuốc chống sốt rét.
🎯 Ghi nhớ: Khi viết đoạn văn nêu ý kiến tán thành, em cần: 1. Nêu rõ ý kiến tán thành ngay câu mở đoạn. 2. Đưa ra các lí do, dẫn chứng cụ thể, thuyết phục. 3. Kết đoạn bằng câu khẳng định lại ý kiến của mình.