Giải Khoa Học Tự Nhiên 6 trang 68
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 68–69
(Lưu ý nhỏ: hai trang trong ảnh là trang 68 và 69. Đây là bài học về tế bào động vật và tế bào thực vật.)
Phần I — Hoạt động "Quan sát và mô tả" (trang 68)
Đề bài
Quan sát và mô tả sự khác nhau về cấu tạo giữa tế bào nhân sơ và nhân thực. Vẽ lại hình dạng, cấu tạo của mỗi tế bào, rồi so sánh điểm giống và khác nhau.
Cách giải
Đây là hoạt động thực hành (vẽ và mô tả). Em dựa vào Hình 19.2 để vẽ rồi rút ra nhận xét sau:
Giống nhau: Cả hai loại tế bào đều có ba thành phần chính là màng tế bào, tế bào chất và ribosome (nơi tổng hợp chất đạm).
Khác nhau:
| Đặc điểm | Tế bào nhân sơ (vi khuẩn) | Tế bào nhân thực (động vật) |
|---|---|---|
| Nhân | Chưa có nhân hoàn chỉnh, chỉ có vùng nhân (không có màng nhân bao bọc) | Có nhân hoàn chỉnh, được màng nhân bao bọc |
| Hệ thống nội màng | Không có | Có |
| Bào quan có màng bao bọc | Không có (chỉ có ribosome) | Có nhiều (ti thể, lục lạp...) |
| Kích thước | Nhỏ hơn | Lớn hơn |
🎯 Ghi nhớ: "Nhân sơ thì sơ sài, chưa có màng nhân; nhân thực thì thực sự đầy đủ, có màng nhân và nhiều bào quan."
Phần II — Câu hỏi mục III (trang 68)
Câu 1
Đề bài: Quan sát Hình 19.3, lập bảng so sánh sự giống nhau và khác nhau về thành phần cấu tạo giữa tế bào động vật và tế bào thực vật.
Cách giải
Em quan sát kỹ hai hình a) tế bào động vật và b) tế bào thực vật, để ý xem mỗi tế bào có những thành phần nào, rồi lập bảng.
Bảng so sánh:
| Thành phần cấu tạo | Tế bào động vật | Tế bào thực vật |
|---|---|---|
| Màng tế bào | Có | Có |
| Tế bào chất | Có | Có |
| Nhân | Có | Có |
| Ti thể | Có | Có |
| Thành tế bào | Không có | Có |
| Lục lạp | Không có | Có |
| Không bào | Nhỏ (hoặc không có) | Lớn |
Giống nhau: Cả hai đều là tế bào nhân thực, đều có màng tế bào, tế bào chất, nhân và ti thể. Khác nhau: Tế bào thực vật có thêm thành tế bào, lục lạp và không bào lớn; còn tế bào động vật thì không có (hoặc chỉ có không bào nhỏ).
💡 Mẹo nhớ: Tế bào thực vật hơn tế bào động vật ba thứ: "Thành – Lục – Không" (Thành tế bào – Lục lạp – Không bào lớn).
Câu 2
Đề bài: Những điểm khác nhau giữa tế bào động vật và tế bào thực vật có liên quan gì đến hình thức dinh dưỡng của chúng? Cấu trúc nào của tế bào thực vật giúp cây cứng cáp dù không có hệ xương nâng đỡ như ở động vật?
Cách giải
Ý 1 — Liên quan đến hình thức dinh dưỡng:
Điểm khác nhau quan trọng là tế bào thực vật có lục lạp, còn tế bào động vật thì không.
- Lục lạp chứa chất diệp lục, giúp cây hấp thu năng lượng ánh sáng mặt trời để tự tổng hợp chất hữu cơ qua quá trình quang hợp. Vì vậy thực vật là sinh vật tự dưỡng (tự tạo được thức ăn cho mình).
- Tế bào động vật không có lục lạp nên không tự tổng hợp được chất hữu cơ. Động vật phải lấy chất dinh dưỡng từ sinh vật khác, nên là sinh vật dị dưỡng.
Tế bào thực vật có lục lạp → tự dưỡng (tự làm ra thức ăn). Tế bào động vật không có lục lạp → dị dưỡng (lấy thức ăn từ ngoài).
Ý 2 — Cấu trúc giúp cây cứng cáp:
Đó là thành tế bào (vách tế bào). Thành tế bào bao bọc bên ngoài màng tế bào, có chức năng quy định hình dạng và bảo vệ tế bào. Nhờ lớp thành cứng cáp này mà cây giữ được hình dạng ổn định, đứng vững dù không có bộ xương như động vật.
Tóm lại: Lục lạp → quyết định hình thức dinh dưỡng (tự dưỡng/dị dưỡng). Thành tế bào → giúp cây cứng cáp, đứng vững.
💡 Mẹo nhớ: "Cây không xương mà vẫn đứng thẳng là nhờ thành vây quanh từng tế bào."
Phần III — Mục "Em có thể" (trang 69)
Câu hỏi
Đề bài: Túi nylon, hộp nhựa, gelatine mô phỏng cho thành phần nào của tế bào? Nhận xét loại tế bào nào có thể xếp chặt hơn và đưa ra lời giải thích cho nhận xét đó.
Cách giải
Em đối chiếu từng vật liệu trong mô hình với chức năng thật của các thành phần tế bào:
| Vật liệu | Mô phỏng cho thành phần |
|---|---|
| Túi nylon (bao bọc bên ngoài, giữ mọi thứ bên trong) | Màng tế bào |
| Hộp nhựa cứng (chỉ dùng cho tế bào thực vật) | Thành tế bào |
| Gelatine (chất lỏng/sệt lấp đầy bên trong túi) | Tế bào chất |
| Các loại rau, củ, quả đặt trong túi | Các bào quan trong tế bào |
Loại tế bào xếp chặt hơn: Tế bào thực vật.
Giải thích: Tế bào thực vật được mô phỏng bằng túi nylon đặt trong hộp nhựa cứng (tức là có thành tế bào). Hộp nhựa giữ cho hình dạng ổn định, vuông vắn, nên các "tế bào" có thể xếp khít, sát nhau mà không bị biến dạng. Ngược lại, tế bào động vật chỉ có túi nylon mềm (chỉ có màng tế bào), dễ bị méo mó khi xếp, nên khó xếp chặt và đều đặn.
Túi nylon = màng tế bào; hộp nhựa = thành tế bào; gelatine = tế bào chất. Tế bào thực vật xếp chặt hơn vì có thành tế bào (hộp nhựa) giữ hình dạng ổn định.
Các mục không có bài tập
- "Em đã học" (trang 69): Đây là phần tóm tắt kiến thức, không có câu hỏi. Nội dung: tế bào có ba thành phần chính (màng, tế bào chất, nhân); có hai loại tế bào (nhân sơ và nhân thực); tế bào thực vật khác động vật ở chỗ có thành tế bào, lục lạp và không bào lớn.
- "Em có biết?" (trang 69): Đây là phần đọc thêm, không có câu hỏi. Nội dung: màu xanh của Trái Đất nhìn từ vũ trụ là do lục lạp (chứa diệp lục) trong các tế bào thực vật tạo nên màu xanh của lá cây.
🎯 Ghi nhớ chung cả bài: Tế bào thực vật và động vật đều là tế bào nhân thực. Khác biệt lớn nhất nằm ở ba thứ của thực vật: thành tế bào (giúp cây cứng cáp), lục lạp (giúp tự dưỡng nhờ quang hợp) và không bào lớn.