Giải Khoa Học Tự Nhiên 6 trang 71
Lời giải chi tiết SGK Lớp 6 · Môn Khoa Há»c Tá»± NhiĂªn · Trang 71–72
Bài 20: Sự lớn lên và sinh sản của tế bào
Câu hỏi mở đầu
Đề bài: Em bé khi mới sinh có chiều dài trung bình là 50 cm. Theo thời gian, em bé lớn dần thành người trưởng thành với chiều cao trung bình (của người Việt Nam) là 164,4 cm (ở nam) và 154 cm (ở nữ). Quá trình nào đã giúp con người cũng như các sinh vật khác lớn lên như vậy?
Cách giải
Cơ thể chúng ta được tạo thành từ rất nhiều tế bào. Muốn cơ thể lớn lên thì các tế bào cũng phải thay đổi.
Con người và các sinh vật khác lớn lên được là nhờ hai quá trình diễn ra ở tế bào:
- Sự lớn lên của tế bào: mỗi tế bào tăng dần về kích thước và khối lượng.
- Sự sinh sản (phân chia) của tế bào: một tế bào tách thành hai tế bào con, làm tăng số lượng tế bào trong cơ thể.
Đáp án: Con người cũng như các sinh vật khác lớn lên nhờ sự lớn lên và sự sinh sản (phân chia) của tế bào. Hai quá trình này làm tăng cả kích thước lẫn số lượng tế bào, giúp cơ thể to lên và cao lên.
I. Sự lớn lên của tế bào
Câu 1
Đề bài: Quan sát Hình 20.1: Kích thước tế bào chất và nhân thay đổi thế nào khi tế bào lớn lên?
Cách giải
Ta nhìn ba tế bào trong Hình 20.1 theo thứ tự: tế bào con mới hình thành → tế bào đang lớn lên → tế bào trưởng thành.
- Tế bào chất là phần chất nằm bên trong tế bào, bao quanh nhân.
- Nhân là phần trung tâm điều khiển mọi hoạt động của tế bào.
Khi so sánh từ tế bào nhỏ đến tế bào trưởng thành, ta thấy cả hai phần này đều to dần lên.
Đáp án: Khi tế bào lớn lên, kích thước của tế bào chất và nhân đều tăng dần, làm cho cả tế bào to lên và nặng hơn.
Câu 2
Đề bài: Tế bào có lớn lên mãi được không? Tại sao?
Cách giải
Mọi vật đều có giới hạn, tế bào cũng vậy. Tế bào không thể lớn lên mãi mãi.
Lý do: khi tế bào lớn đến một kích thước nhất định, nó sẽ dừng lớn và bắt đầu phân chia thành hai tế bào con. Nếu tế bào quá lớn, việc trao đổi chất (lấy thức ăn vào và thải chất thải ra) sẽ khó khăn, nên tế bào phải phân chia thay vì cứ lớn mãi.
Đáp án: Tế bào không lớn lên mãi được. Vì khi đạt tới một kích thước nhất định, tế bào sẽ ngừng lớn và tiến hành phân chia thành hai tế bào con.
II. Sự sinh sản (phân chia) của tế bào
Câu 1
Đề bài: Quan sát Hình 20.1 và 20.2: Khi nào thì tế bào phân chia?
Cách giải
Theo sơ đồ Hình 20.2, ta thấy quá trình diễn ra theo vòng:
1 tế bào lớn lên → khi đủ lớn thì phân chia thành 2 tế bào → 2 tế bào này lại lớn lên → rồi tiếp tục phân chia thành 4 tế bào...
Như vậy, tế bào chỉ phân chia sau khi đã lớn lên đến mức đủ lớn.
Đáp án: Tế bào phân chia khi nó đã lớn lên đến một kích thước nhất định. Lúc đó một tế bào mẹ sẽ tách thành hai tế bào con.
Câu 2
Đề bài: Cơ thể chúng ta gồm hàng tỉ tế bào được hình thành nhờ quá trình nào?
Cách giải
Ban đầu cơ thể chỉ bắt đầu từ một số ít tế bào. Để có được hàng tỉ tế bào như hiện nay, các tế bào phải tăng số lượng lên rất nhiều lần.
Số lượng tế bào tăng lên là nhờ tế bào phân chia liên tục: 1 tế bào → 2 tế bào → 4 tế bào → 8 tế bào... cứ thế nhân lên.
Đáp án: Cơ thể chúng ta gồm hàng tỉ tế bào được hình thành nhờ quá trình sinh sản (phân chia) của tế bào diễn ra liên tục.
💡 Mẹo nhớ: "Lớn rồi mới chia, chia xong lại lớn." Cứ luân phiên như vậy mà số tế bào tăng nhanh: 1 → 2 → 4 → 8...
III. Ý nghĩa của sự lớn lên và sinh sản tế bào
Câu hỏi về Hình 20.3
Đề bài: Quan sát Hình 20.3 và cho biết cây ngô (là cơ thể đa bào) lớn lên nhờ quá trình nào?
Cách giải
Cây ngô là cơ thể đa bào, tức là cơ thể được tạo nên từ rất nhiều tế bào.
Theo nội dung bài học, sự lớn lên của sinh vật đa bào chủ yếu là do hai sự tăng lên cùng lúc:
- Tăng về kích thước của các tế bào (tế bào to ra).
- Tăng về số lượng tế bào (nhờ tế bào phân chia).
Đáp án: Cây ngô lớn lên nhờ sự lớn lên (tăng kích thước) và sự sinh sản (tăng số lượng) của các tế bào trong cơ thể.
Câu 1
Đề bài: Quan sát Hình 20.3 – 20.4: Sự sinh sản tế bào có ý nghĩa gì?
Cách giải
Nhìn Hình 20.4, ta thấy hai ví dụ:
- Hình a: Khi chải răng, hàng nghìn tế bào bị chết và tổn thương, cần được thay thế.
- Hình b: Tế bào ở lớp bề mặt dạ dày bị acid ăn mòn, vài ngày phải thay mới một lần.
Trong cơ thể, hằng ngày luôn có tế bào già, tế bào chết và tế bào bị tổn thương. Nhờ sự sinh sản tế bào, cơ thể tạo ra tế bào mới để bù vào.
Đáp án: Sự sinh sản tế bào giúp cơ thể lớn lên và giúp tạo ra các tế bào mới để thay thế cho những tế bào già, tế bào chết hoặc tế bào bị tổn thương. Nhờ đó cơ thể luôn được duy trì và phát triển bình thường.
Câu 2
Đề bài: Nhờ quá trình nào cơ thể có được những tế bào mới để thay thế cho những tế bào già, các tế bào chết, tế bào bị tổn thương?
Cách giải
Như đã thấy ở các câu trên, muốn có thêm tế bào mới thì tế bào phải phân chia. Đây chính là quá trình duy nhất tạo ra tế bào mới trong cơ thể.
Đáp án: Cơ thể có được những tế bào mới để thay thế là nhờ quá trình sinh sản (phân chia) của tế bào.
🎯 Ghi nhớ: - Tế bào lớn lên nhờ quá trình trao đổi chất: kích thước và khối lượng tăng dần. - Khi đủ lớn, tế bào sinh sản (phân chia) thành hai tế bào con. - Hai quá trình này giúp cơ thể lớn lên, đồng thời thay thế các tế bào già, chết hoặc bị tổn thương. 💡 Câu thần chú: "Lớn lên để chia, chia ra để sống và lớn thêm."